Mity

Dotknij fiszki, żeby ją odwrócić. Na rewersie znajdziesz fakt i metryczkę źródła: twierdzenie, pracę, dokładne miejsce, stopień wsparcia i ograniczenia.

Mit

„Kwas alfa-liponowy pomaga schudnąć”

Kwas alfa-liponowy · dotknij, by odwrócić
Fakt

U osób z cukrzycą typu 2 masa ciała spadała średnio o mniej niż kilogram na każde 500 mg dziennie – znacznie poniżej progu, który ma znaczenie dla zdrowia.

Metryczka źródła · wsparcie: ograniczone
Twierdzenie
W metaanalizie badań z losowaniem u osób z cukrzycą typu 2 każde dodatkowe 500 mg kwasu alfa-liponowego dziennie zmniejszało masę ciała o 0,68 kg (5 badań, 349 osób; umiarkowana pewność) i BMI o 1,07 kg/m² (7 badań; niska pewność, wynik zależny od jednego badania). Oba efekty były mniejsze niż minimalna istotna klinicznie różnica (4,4 kg).
Źródło
Jibril AT, Jayedi A, Shab-Bidar S. (2022). Efficacy and safety of oral alpha-lipoic acid supplementation for type 2 diabetes management: a systematic review and dose-response meta-analysis of randomized trials. Endocrine Connections, 11(10), e220322.
Miejsce w pracy
Tabela 3; Wyniki – „Effect of ALA supplementation on weight loss”; „Grading the evidence”.
Finansowanie

Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów

Ograniczenia
  • Bardzo duża niejednorodność dla BMI (I² ok. 95%); po wyłączeniu jednego badania efekt przestawał być istotny.
  • Brak finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Identyfikatory
DOI: 10.1530/EC-22-0322PMID: 36006850
Mit

„Witamina B12 poprawia pamięć i koncentrację”

Witamina B12 · dotknij, by odwrócić
Fakt

Bez niedoboru – nie. W 16 dobrych badaniach z placebo, głównie u osób starszych, B12 (także z kwasem foliowym i B6) nie poprawiała żadnej funkcji umysłowej ani nastroju.

Metryczka źródła · wsparcie: umiarkowane
Twierdzenie
W metaanalizie 16 badań z placebo o niskim ryzyku błędu (głównie osoby starsze, średnio 66–82 lata, z prawidłowym lub granicznym poziomem B12, bez zaawansowanych chorób neurologicznych; 0,1–1 mg B12 doustnie dziennie lub 1 mg w zastrzykach raz lub dwa razy w tygodniu, przez 4–117 tygodni) ani sama witamina B12, ani B12 z kwasem foliowym i B6 nie poprawiały żadnej z dziedzin funkcji poznawczych ani objawów depresji (pewność dowodów wg GRADE umiarkowana). Wpływu na zmęczenie nie dało się ocenić – było tylko jedno badanie.
Źródło
Markun S, Gravestock I, Jäger L, Rosemann T, Pichierri G, Burgstaller JM. (2021). Effects of Vitamin B12 Supplementation on Cognitive Function, Depressive Symptoms, and Fatigue: A Systematic Review, Meta-Analysis, and Meta-Regression. Nutrients, 13(3), 923.
Miejsce w pracy
Rozdziały 2.2 (kryteria), 3.2–3.6 (charakterystyka badań, jakość, funkcje poznawcze – Tabela 2, Ryciny 2–3, depresja – Rycina 4, zmęczenie), 4.3 („Strengths and Limitations”) i 5 („Conclusions”).
Finansowanie

Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów

Ograniczenia
  • Dotyczy głównie osób starszych bez wyraźnego niedoboru – nie dotyczy leczenia niedoboru B12.
  • Efekty mogą wymagać lat; najdłuższe badania trwały ok. 2 lat.
  • Autorzy deklarują brak konfliktów interesów i zewnętrznego finansowania.
Identyfikatory
DOI: 10.3390/nu13030923PMID: 33809274
Mit

„BCAA budują mięśnie”

BCAA · dotknij, by odwrócić
Fakt

W przeglądzie 21 badań u trenujących BCAA miały znikomy wpływ na wyniki, a w nielicznych badaniach składu ciała nie zwiększały beztłuszczowej masy ciała. Mogą najwyżej zmniejszać zakwasy.

Metryczka źródła · wsparcie: ograniczone
Twierdzenie
W przeglądzie 21 badań z losowaniem u osób trenujących (różne dyscypliny) BCAA miały znikomy wpływ na wyniki sportowe; w nielicznych badaniach składu ciała (3 badania) wpływ na beztłuszczową masę ciała i tkankę tłuszczową był nieistotny, a masa ciała zmieniała się podobnie jak w grupie kontrolnej. Autorzy wnioskują, że BCAA nie mają istotnego wpływu na wyniki, a jedynie zmniejszają zakwasy.
Źródło
Martinho DV, Nobari H, Faria A, Field A, Duarte D, Sarmento H. (2022). Oral Branched-Chain Amino Acids Supplementation in Athletes: A Systematic Review. Nutrients, 14(19), 4002.
Miejsce w pracy
Rozdziały 3.1 („Study Characteristics”, Tabela 1), 3.2 (ryzyko błędu), 3.3 („Results of Individual Studies”) i 5 („Conclusions”).
Finansowanie

Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów

Ograniczenia
  • Przegląd bez metaanalizy; bardzo różne protokoły dawkowania i ćwiczeń.
  • Tylko 3 badania oceniały skład ciała; w jednym (dieta niskokaloryczna) BCAA zwiększały siłę względem węglowodanów.
  • Autorzy deklarują brak konfliktów interesów i finansowania.
Identyfikatory
DOI: 10.3390/nu14194002PMID: 36235655
Mit

„Biotyna wzmacnia włosy i paznokcie”

Biotyna · dotknij, by odwrócić
Fakt

Poprawę opisano tylko u osób z niedoborem biotyny albo z rzadkimi chorobami. Nie ma ani jednego badania z losowaniem u zdrowych osób, a niedobór przy zwykłej diecie zdarza się rzadko.

Metryczka źródła · wsparcie: umiarkowane
Twierdzenie
W przeglądzie literatury znaleziono tylko 18 opisów przypadków poprawy włosów lub paznokci po biotynie – wszystkie u osób z niedoborem biotyny (najczęściej wrodzonym) lub rzadkimi chorobami, jak zespół łamliwych paznokci czy zespół włosów nieczesalnych. Nie znaleziono żadnego badania z losowaniem u zdrowych osób; niedobór biotyny przy zwykłej diecie jest rzadki.
Źródło
Patel DP, Swink SM, Castelo-Soccio L. (2017). A Review of the Use of Biotin for Hair Loss. Skin Appendage Disorders, 3(3), 166–169.
Miejsce w pracy
Wyniki (Tabela 1), „Discussion”, „Conclusions”.
Finansowanie

Finansowanie nieopisane w pracy

Ograniczenia
  • Tylko opisy przypadków – brak badań kontrolowanych w obie strony.
  • Autorzy deklarują brak konfliktów interesów; praca nie podaje źródeł finansowania.
Identyfikatory
DOI: 10.1159/000462981PMID: 28879195
Mit

„Chlorella obniża cholesterol i ciśnienie”

Chlorella · dotknij, by odwrócić
Fakt

W 12 badaniach z placebo chlorella nie zmieniała ani cholesterolu, ani triglicerydów, ani ciśnienia krwi.

Metryczka źródła · wsparcie: umiarkowane
Twierdzenie
W metaanalizie 12 badań z losowaniem (1,5–8 g dziennie przez 4–12 tygodni) chlorella nie różniła się od placebo w żadnym z badanych parametrów: ciśnieniu skurczowym i rozkurczowym, cholesterolu całkowitym, LDL, HDL ani triglicerydach.
Źródło
Pinto-Leite M, Martins D, Ferreira AC, Silva C, Trindade F, Saraiva F i wsp. (2025). The Role of Chlorella and Spirulina as Adjuvants of Cardiovascular Risk Factor Control: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomised Controlled Trials. Nutrients, 17(6), 943.
Miejsce w pracy
Streszczenie; Wyniki – „3.2.1. Chlorella Intake Studies” (Rycina 2); Wnioski.
Finansowanie

⚠ Część autorów powiązana z firmami

Ograniczenia
  • Uczestnicy mieli zwykle prawidłowe ciśnienie (średnio 125/78 mmHg), co mogło utrudnić wykazanie efektu; przeszukano tylko bazę PubMed.
  • Finansowanie publiczne (fundusze UE i FCT, Portugalia) w ramach programu innowacji biznesowych; dwoje autorów zatrudnionych w firmie Sea4Us.
Identyfikatory
DOI: 10.3390/nu17060943PMID: 40289965
Mit

„Glutamina uszczelnia jelita”

Glutamina · dotknij, by odwrócić
Fakt

W 10 badaniach u osób chorych glutamina nie zmieniała przepuszczalności jelit; niewielki spadek widać było tylko przy dawkach powyżej 30 g dziennie. U zdrowych osób tego nie badano.

Metryczka źródła · wsparcie: ograniczone
Twierdzenie
W metaanalizie 10 badań z placebo (ok. 430 dorosłych z m.in. chorobą Leśniowskiego-Crohna, HIV, zaawansowanym nowotworem, ciężkim zapaleniem trzustki, oparzeniami lub po operacjach; glutamina doustnie, 4–30 g dziennie lub 0,4–0,5 g/kg, przez 7 dni do 8 tygodni) glutamina nie zmieniała istotnie przepuszczalności jelit (różnica −0,00, 95% CI −0,04 do 0,03). Niewielki spadek obserwowano tylko w podgrupie z największymi dawkami (powyżej 30 g dziennie) i krótszym stosowaniem.
Źródło
Abbasi F, Haghighat Lari MM, Khosravi GR, Mansouri E, Payandeh N, Milajerdi A. (2024). A systematic review and meta-analysis of clinical trials on the effects of glutamine supplementation on gut permeability in adults. Amino Acids, 56, 60.
Miejsce w pracy
Metody („Eligibility criteria”), Wyniki („Study characteristics”, Tabela 2), „Discussion”.
Finansowanie

Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów

Ograniczenia
  • Wyłącznie osoby chore lub w ciężkim stanie; badania z lat 1998–2014, małe.
  • Praca jest niespójna co do progu dawki dla podgrupy (w tekście raz 30 g, raz 30 mg dziennie) i liczby uczestników (352 lub 428).
  • Autorzy deklarują brak konfliktów interesów i finansowania.
Identyfikatory
DOI: 10.1007/s00726-024-03420-7PMID: 39397201
Mit

„HMB przyspiesza przyrost mięśni”

HMB · dotknij, by odwrócić
Fakt

U młodych osób trenujących siłowo (11 badań) HMB nie zwiększał przyrostu mięśni ani siły. Niewielką korzyść widać głównie u osób starszych i z zanikiem mięśni.

Metryczka źródła · wsparcie: umiarkowane
Twierdzenie
W metaanalizie 11 podwójnie zaślepionych badań z losowaniem (302 osoby w wieku 18–50 lat, średnio 27 lat; 3 g HMB dziennie z treningiem siłowym przez ok. 8 tygodni) HMB nie zwiększał istotnie przyrostu beztłuszczowej masy ciała (+0,29 kg, 95% CI −0,01 do 0,60), utraty tłuszczu ani siły (łącznie +1,11 kg w 1RM, 95% CI −1,90 do 4,12). Mały wzrost masy ciała (+0,34 kg) znikał po wyłączeniu badania o wysokim ryzyku błędu. Autorzy wnioskują, że HMB nie jest skutecznym suplementem anabolicznym.
Źródło
Jakubowski JS, Nunes EA, Teixeira FJ, Vescio V, Morton RW, Banfield L, Phillips SM. (2020). Supplementation with the Leucine Metabolite β-hydroxy-β-methylbutyrate (HMB) does not Improve Resistance Exercise-Induced Changes in Body Composition or Strength in Young Subjects: A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients, 12(5), 1523.
Miejsce w pracy
Rozdziały 3.2–3.6 (ryzyko błędu, charakterystyka badań – Tabela 2, skład ciała – Rycina 2, siła – Rycina 3, analiza wrażliwości) i 5 („Conclusions”).
Finansowanie

Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów

Ograniczenia
  • Tylko 11 badań, krótkich (ok. 8 tygodni); dotyczy wyłącznie młodych, zdrowych osób.
  • Dwa badania z dużym efektem wykluczono jako odstające (asymetria wykresu lejkowego).
  • Autorzy deklarują brak konfliktów interesów; brak zewnętrznego finansowania.
Identyfikatory
DOI: 10.3390/nu12051523PMID: 32456217
Mit

„Izoflawony sojowe likwidują uderzenia gorąca”

Izoflawony sojowe · dotknij, by odwrócić
Fakt

Wyniki badań są sprzeczne: w metaanalizie 11 badań izoflawony nie zmieniały istotnie uderzeń gorąca, a inne przeglądy wskazują najwyżej na ich zmniejszenie. O likwidowaniu objawów nie ma mowy.

Metryczka źródła · wsparcie: umiarkowane
Twierdzenie
W metaanalizie 11 badań z losowaniem izoflawony (49–135 mg dziennie) nie zmieniały istotnie uderzeń gorąca (6 badań; SMD 0,04) ani FSH i LH. Wzrost estradiolu i zmiana wskaźnika objawów menopauzy (Kupperman) przestawały być istotne po wyłączeniu jednego odbiegającego badania.
Źródło
Kang I, Rim CH, Yang HS, Choe JS, Kim JY, Lee M. (2022). Effect of isoflavone supplementation on menopausal symptoms: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Nutrition Research and Practice, 16(Suppl 1), S147–S159.
Miejsce w pracy
Wyniki – „Effect of isoflavone supplementation on menopausal symptoms”, „Sensitivity analyses for heterogeneity”.
Finansowanie

Finansowanie publiczne lub non-profit

Ograniczenia
  • Skrajna niejednorodność wyników (I² 94–98%).
  • Finansowanie: koreańskie Ministerstwo Zdrowia i Opieki Społecznej; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Identyfikatory
DOI: 10.4162/nrp.2022.16.S1.S147PMID: 35651836
Mit

„Kazeina na noc przyspiesza metabolizm i spalanie tłuszczu”

Kazeina · dotknij, by odwrócić
Fakt

W 11 badaniach kazeina przyjmowana przed snem nie zmieniała ani wydatku energii, ani spalania tłuszczu.

Metryczka źródła · wsparcie: umiarkowane
Twierdzenie
W przeglądzie 11 badań z losowaniem (24–48 g kazeiny ok. 30 minut przed snem) kazeina nie zmieniała istotnie wydatku energetycznego ani spalania tłuszczu, a u zdrowych aktywnych osób nie wpływała na apetyt. U osób z nadwagą lub otyłością 3 z 4 badań wykazały większą poranną sytość, ale jedno – większą chęć jedzenia. Autorzy podsumowują efekt jako ograniczony lub żaden.
Źródło
Dela Cruz J, Kahan D. (2021). Pre-Sleep Casein Supplementation, Metabolism, and Appetite: A Systematic Review. Nutrients, 13(6), 1872.
Miejsce w pracy
Rozdziały 3.3–3.5 (Tabela 2 i 4) oraz 5 („Conclusions”).
Finansowanie

Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów

Ograniczenia
  • Przegląd bez metaanalizy; małe i krótkie badania, mierzące głównie wskaźniki pośrednie, a nie masę ciała.
  • Bez finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Identyfikatory
DOI: 10.3390/nu13061872PMID: 34070862
Mit

„Kofeina ze spalaczy i przedtreningówek nie wymaga liczenia”

Kofeina · dotknij, by odwrócić
Fakt

Kofeina z suplementów sumuje się z kawą i napojami. EFSA uznaje za bezpieczne dla zdrowych dorosłych do 400 mg dziennie i do 200 mg jednorazowo, a w ciąży do 200 mg dziennie.

Metryczka źródła · wsparcie: silne
Twierdzenie
Dla zdrowych dorosłych nie budzą zastrzeżeń jednorazowe dawki kofeiny do 200 mg (ok. 3 mg/kg), także przyjęte mniej niż 2 godziny przed intensywnym wysiłkiem, oraz do 400 mg dziennie (ok. 5,7 mg/kg) rozłożone w ciągu dnia. U kobiet w ciąży limit wynosi 200 mg dziennie, u karmiących 200 mg jednorazowo i dziennie, a dla dzieci i młodzieży proponowany poziom to 3 mg/kg dziennie. Już 100 mg (ok. 1,4 mg/kg) blisko pory snu może u części osób wydłużyć zasypianie i skrócić sen.
Źródło
EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA). (2015). Scientific Opinion on the safety of caffeine. EFSA Journal, 13(5), 4102.
Miejsce w pracy
Rozdział „Conclusions”, s. 74–76.
Finansowanie

Finansowanie publiczne lub non-profit

Ograniczenia
  • Wnioski nie dotyczą osób chorych ani szczególnie wrażliwych (np. z powodów genetycznych), które mogą wymagać indywidualnej porady (s. 74).
  • Brak badań nad jednorazowymi dawkami przed intensywnym wysiłkiem u kobiet w ciąży oraz osób w średnim i starszym wieku (s. 74–75).
  • Dla dzieci i młodzieży danych jest za mało, by wyznaczyć bezpieczny poziom – 3 mg/kg to ostrożne przybliżenie (s. 75–76).
  • Opinia z 2015 r. – nowsze badania mogą uzupełniać te wnioski.
Identyfikatory
DOI: 10.2903/j.efsa.2015.4102
Mit

„Wieczorna kawa mi nie szkodzi – i tak zasypiam”

Kofeina · dotknij, by odwrócić
Fakt

Pomiary snu (aktygrafia, EEG) pokazują, że kofeina nie tylko wydłuża zasypianie, ale też wydłuża czuwanie w nocy i skraca sen. Lepiej przyjmować ją wcześniej w ciągu dnia.

Metryczka źródła · wsparcie: umiarkowane
Twierdzenie
Pomiary obiektywne (aktygrafia, badania EEG w laboratorium) pokazują, że kofeina pogarsza kilka parametrów snu: wydłuża zasypianie, zwiększa czas czuwania w nocy oraz obniża wydajność i skraca długość snu; podobne niekorzystne skutki opisano u sportowców. Aby ich uniknąć, warto przyjmować kofeinę wcześniej w ciągu dnia.
Źródło
Guest NS, VanDusseldorp TA, Nelson MT, Grgic J, Schoenfeld BJ, Jenkins NDM, Arent SM, Antonio J, Stout JR, Trexler ET, Smith-Ryan AE, Goldstein ER, Kalman DS, Campbell BI. (2021). International society of sports nutrition position stand: caffeine and exercise performance. Journal of the International Society of Sports Nutrition, 18(1), 1.
Miejsce w pracy
Rozdział „Caffeine and sleep”.
Finansowanie

⚠ Powiązania z producentami (finansowanie lub autorzy)

Ograniczenia
  • Stanowisko eksperckie (przegląd narracyjny), a nie przegląd systematyczny.
  • Liczne konflikty interesów: kilku autorów zasiada w radach naukowych producentów suplementów; ISSN otrzymywało granty od firm sprzedających produkty z kofeiną.
Identyfikatory
DOI: 10.1186/s12970-020-00383-4PMID: 33388079
Mit

„Kolagen wygładza zmarszczki”

Kolagen · dotknij, by odwrócić
Fakt

W metaanalizie 35 badań kolagen nieco poprawiał nawilżenie skóry, ale na zmarszczki nie działał – pozorne efekty wynikały z kilku odstających badań.

Metryczka źródła · wsparcie: ograniczone
Twierdzenie
W metaanalizie 35 badań z placebo (2534 osoby; 0,5–10 g kolagenu dziennie przez 4–16 tygodni, najczęściej 12 tygodni) kolagen poprawiał nawilżenie skóry (SMD 0,44), jej elastyczność (SMD 0,62 – ale dopiero po wyłączeniu dwóch odstających badań; bez tego efekt był zerowy) i funkcję bariery skórnej (mniejsza utrata wody, SMD −0,39). Poprawa elastyczności i bariery pojawiała się dopiero po ok. 12 tygodniach; wynik zależał od czasu stosowania, a nie od dawki. Na zmarszczki, szorstkość i gęstość skóry kolagen nie działał – pozorne efekty wynikały z odstających badań.
Źródło
Batool A, Abbas MS, Farooq R, Akbar MA, Ahmed A, Kanwal W, Ali H, Ahmad A, Junaid M, Hanif MS, de Deus Nunes Junior EB, Aminpoor H. (2026). Oral Collagen Peptides and Skin Rejuvenation: A Systematic Review and an Updated Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Journal of Cosmetic Dermatology, 25(3), e71041.
Miejsce w pracy
Wyniki: „Study Selection & Baseline Demographics”, „Skin Hydration”, „Skin Elasticity”, „TEWL”, „Skin Wrinkles”, „Skin Roughness”, „Skin Density” (Ryciny 4–9), „Sensitivity Analysis…”, „Subgroup Analysis…”, „Publication Bias”; „Conclusion”.
Finansowanie

Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów

Ograniczenia
  • Autorzy stwierdzili powszechną stronniczość publikacji – efekty dla nawilżenia i elastyczności są prawdopodobnie zawyżone.
  • Bardzo duża niejednorodność wyników; badania trwały najwyżej 16 tygodni, głównie z Azji, na bardzo różnych preparatach.
  • Autorzy deklarują brak konfliktów interesów i nie zgłaszają finansowania.
Identyfikatory
DOI: 10.1111/jocd.71041
Mit

„Kreatynę trzeba brać cyklami, bo organizm przestaje ją sam produkować”

Monohydrat kreatyny · dotknij, by odwrócić
Fakt

Po odstawieniu kreatyny jej poziom w mięśniach nie spada poniżej wyjściowego. Nie ma dowodów na trwałe hamowanie własnej produkcji, które uzasadniałyby cyklowanie.

Metryczka źródła · wsparcie: umiarkowane
Twierdzenie
Brak dowodów, by po zakończeniu suplementacji poziom kreatyny w mięśniach spadał poniżej wartości wyjściowych, a więc by dochodziło do długotrwałego hamowania własnej syntezy kreatyny; po odstawieniu zapasy wracają do poziomu wyjściowego w ciągu ok. 4–6 tygodni.
Źródło
Kreider RB, Kalman DS, Antonio J, Ziegenfuss TN, Wildman R, Collins R, Candow DG, Kleiner SM, Almada AL, Lopez HL. (2017). International Society of Sports Nutrition position stand: safety and efficacy of creatine supplementation in exercise, sport, and medicine. Journal of the International Society of Sports Nutrition, 14, 18.
Miejsce w pracy
Rozdział „Supplementation protocols”.
Finansowanie

⚠ Powiązania z producentami (finansowanie lub autorzy)

Ograniczenia
  • Stanowisko eksperckie (przegląd narracyjny), a nie przegląd systematyczny.
  • Silne powiązania z przemysłem: stanowisko sfinansowała Council for Responsible Nutrition (stowarzyszenie branży suplementów); kilku autorów doradza lub pracuje dla firm sprzedających kreatynę albo suplementy.
Identyfikatory
DOI: 10.1186/s12970-017-0173-zPMID: 28615996
Mit

„Kreatyna zatrzymuje wodę i daje tylko efekt napompowania”

Monohydrat kreatyny · dotknij, by odwrócić
Fakt

Woda zbiera się głównie w pierwszych dniach i wewnątrz komórek mięśni. W dłuższym czasie badania nie pokazują nadmiaru wody w porównaniu z przyrostem mięśni.

Metryczka źródła · wsparcie: umiarkowane
Twierdzenie
Zatrzymanie wody po kreatynie dotyczy głównie pierwszych dni suplementacji i wody wewnątrzkomórkowej; w dłuższym okresie kilka badań nie wykazało zmiany ilości wody w organizmie w stosunku do masy mięśniowej.
Źródło
Antonio J, Candow DG, Forbes SC, Gualano B, Jagim AR, Kreider RB, Rawson ES, Smith-Ryan AE, VanDusseldorp TA, Willoughby DS, Ziegenfuss TN. (2021). Common questions and misconceptions about creatine supplementation: what does the scientific evidence really show? Journal of the International Society of Sports Nutrition, 18(1), 13.
Miejsce w pracy
Rozdział „Does creatine lead to water retention?”.
Finansowanie

⚠ Powiązania z producentami (finansowanie lub autorzy)

Ograniczenia
  • Przegląd narracyjny, nie systematyczny; autorzy przyznają, że część badań pokazuje krótkotrwały wzrost ilości wody.
  • Większość autorów ma powiązania z producentami kreatyny (m.in. rady naukowe Alzchem) lub z ISSN, sponsorowanym przez firmy sprzedające kreatynę.
Identyfikatory
DOI: 10.1186/s12970-021-00412-wPMID: 33557850
Mit

„Kurkuma to przyprawa, więc suplement nie zaszkodzi wątrobie”

Kurkuma · dotknij, by odwrócić
Fakt

Kurkuma jest dobrze udokumentowaną przyczyną uszkodzenia wątroby – rzadko, ale czasem ciężko. Ryzyko dotyczy głównie kurkuminy o zwiększonym wchłanianiu.

Metryczka źródła · wsparcie: umiarkowane
Twierdzenie
Kurkuma jest dobrze udokumentowaną przyczyną klinicznie jawnego uszkodzenia wątroby (kategoria A) i najczęstszą przyczyną uszkodzeń wątroby po preparatach ziołowych w USA. Dotyczy to głównie kurkuminy o zwiększonym wchłanianiu (z piperyną lub w nanocząstkach), ale też zwykłego proszku i herbatek. Częstość szacuje się na 1:10 000–1:100 000 osób; objawy pojawiają się zwykle po 1–4 miesiącach (od kilku tygodni do 8 miesięcy). Większość przypadków ustępuje w 1–3 miesiące po odstawieniu, ale zdarzają się niewydolność wątroby, przeszczep i zgony, częściej przy kontynuowaniu przyjmowania. Ponownej ekspozycji należy unikać.
Źródło
LiverTox: Clinical and Research Information on Drug-Induced Liver Injury. Bethesda (MD): National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases; 2012–. Turmeric (aktualizacja 16 czerwca 2025).
Miejsce w pracy
Rozdziały „Hepatotoxicity”, „Mechanism of Injury” i „Outcome and Management”.
Finansowanie

Finansowanie publiczne lub non-profit

Ograniczenia
  • Opracowanie ekspertów oparte głównie na opisach i seriach przypadków; częstość jest tylko szacunkiem.
  • Większość przypadków u osób z wariantem genu HLA-B*35:01 – rutynowo się go nie bada.
Identyfikatory
Link
Mit

„L-karnityna spala tłuszcz”

L-karnityna · dotknij, by odwrócić
Fakt

Przyjmowana przez kilka tygodni nie zwiększała spalania tłuszczu, a nawet ilości karnityny w mięśniach. Niewielki spadek masy ciała widać tylko u osób z nadwagą po kilku miesiącach stosowania.

Metryczka źródła · wsparcie: ograniczone
Twierdzenie
Przekonanie, że L-karnityna jest środkiem odchudzającym, zostało podważone: przyjmowanie 4–6 g dziennie przez 14 dni nie zwiększało zawartości karnityny w mięśniach, a suplementacja do 4 tygodni nie zwiększała spalania tłuszczu. Autorzy przytaczają metaanalizę badań z dłuższą suplementacją (mediana 3 miesiące), w której masa ciała istotnie spadała, ale tylko u osób z nadwagą lub otyłością (BMI ≥ 25); przy stosowaniu dłuższym niż 24 tygodnie nie było wpływu na BMI.
Źródło
Sawicka AK, Renzi G, Olek RA. (2020). The bright and the dark sides of L-carnitine supplementation: a systematic review. Journal of the International Society of Sports Nutrition, 17(1), 49.
Miejsce w pracy
„Discussion” – „Fat burner” i „Obesity”.
Finansowanie

Finansowanie publiczne lub non-profit

Ograniczenia
  • Wynik dla masy ciała pochodzi z innej metaanalizy, przytoczonej w tym przeglądzie – samej metaanalizy nie czytaliśmy (nowsze metaanalizy o odchudzaniu są płatne).
  • Przegląd jakościowy; brak danych o wielkości spadku masy ciała.
  • Autorzy deklarują brak konfliktów interesów; finansowanie z Narodowego Centrum Nauki (Polska).
Identyfikatory
DOI: 10.1186/s12970-020-00377-2PMID: 32958033
Mit

„Lukrecja to niewinne zioło – można jej jeść ile się chce”

Lukrecja · dotknij, by odwrócić
Fakt

Regularne spożywanie dużych ilości lukrecji podnosi ciśnienie i obniża potas we krwi, a w ciężkich przypadkach grozi zaburzeniami rytmu serca i porażeniem mięśni.

Metryczka źródła · wsparcie: umiarkowane
Twierdzenie
Regularne spożywanie dużych ilości lukrecji wywołuje stan przypominający nadmiar aldosteronu: nadciśnienie i niedobór potasu, rzadko zagrażające życiu zaburzenia rytmu serca, porażenie mięśni i śpiączkę. Za bezpieczne uznaje się do 100 mg glicyryzyny dziennie, ale objawy opisywano też przy mniejszych dawkach. Ryzyko zwiększają nadciśnienie, choroby nerek i serca, leki moczopędne (niedobór potasu) i steroidy; leki na nadciśnienie mogą maskować objawy.
Źródło
Ceccuzzi G, Rapino A, Perna B, Costanzini A, Farinelli A, Fiorica I i wsp. (2023). Liquorice Toxicity: A Comprehensive Narrative Review. Nutrients, 15(18), 3866.
Miejsce w pracy
Streszczenie; rozdziały 7.1 („Daily Dosage”) i 7.5 („Comorbidities and Concomitant Use of Other Medications”).
Finansowanie

Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów

Ograniczenia
  • Przegląd narracyjny oparty na 104 opisach przypadków; nie pozwala ocenić, jak często występuje zatrucie.
  • Brak zewnętrznego finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Identyfikatory
DOI: 10.3390/nu15183866PMID: 37764649
Mit

„Magnez pomaga na skurcze mięśni”

Magnez · dotknij, by odwrócić
Fakt

U starszych osób z nocnymi skurczami nóg magnez prawie na pewno nie zmniejsza ich liczby ani nasilenia. U kobiet w ciąży wyniki są sprzeczne, a skurczów powysiłkowych nikt jeszcze rzetelnie nie zbadał.

Metryczka źródła · wsparcie: umiarkowane
Twierdzenie
U osób z idiopatycznymi skurczami spoczynkowymi (głównie starszych dorosłych) magnez nie zmniejszył istotnie liczby skurczów w porównaniu z placebo (zmiana o −9,6%, 95% CI −23,1% do 4,0%), a przedział ufności wyklucza zmniejszenie o 25%; autorzy uznają za mało prawdopodobne, by magnez dawał klinicznie istotną ochronę przed takimi skurczami. W skurczach ciążowych wyniki są sprzeczne, a skurczów związanych z wysiłkiem nie badano.
Źródło
Garrison SR, Korownyk CS, Kolber MR, Allan GM, Musini VM, Sekhon RK, Dugré N. (2020). Magnesium for skeletal muscle cramps. Cochrane Database of Systematic Reviews, Issue 9, CD009402.
Miejsce w pracy
„Effects of interventions” – Analiza 1.1 i Rycina 4 (s. 22); „Authors' conclusions – Implications for practice” (s. 27).
Finansowanie

Finansowanie nieopisane w pracy

Ograniczenia
  • Badania trwały 2–8 tygodni; w analizie głównej 3 badania i 177 osób.
  • Badania u kobiet w ciąży miały wysokie ryzyko błędu i nie dało się ich połączyć; brak badań skurczów powysiłkowych.
  • Częste łagodne działania niepożądane, głównie biegunka (u 11–37% osób).
  • Dwa włączone badania finansował producent tabletek magnezu; główny autor przeglądu jest autorem jednego z włączonych badań, pozostali autorzy nie zgłaszają konfliktów.
Identyfikatory
DOI: 10.1002/14651858.CD009402.pub3PMID: 32956536
Mit

„Olej MCT to szybkie paliwo, które poprawia wytrzymałość”

Olej MCT · dotknij, by odwrócić
Fakt

W badaniach u trenujących kolarzy olej MCT zwykle nie poprawiał wyników ani spalania tłuszczu; ciała ketonowe z MCT nie stawały się głównym źródłem energii.

Metryczka źródła · wsparcie: ograniczone
Twierdzenie
W przeglądzie 13 badań u zdrowych, trenujących mężczyzn większość badań nie wykazała poprawy wyników (próby czasowe, czas do wyczerpania) ani zmian w spalaniu tłuszczu i węglowodanów, poziomie glukozy czy mleczanu. MCT podnosiły poziom ciał ketonowych, ale organizm nie wykorzystywał ich jako głównego źródła energii. W jednym badaniu sprinty i próba czasowa były wolniejsze po MCT niż po samych węglowodanach.
Źródło
Chapman-Lopez TJ, Koh Y. (2022). The Effects of Medium-Chain Triglyceride Oil Supplementation on Endurance Performance and Substrate Utilization in Healthy Populations: A Systematic Review. Journal of Obesity & Metabolic Syndrome, 31(3), 217–229.
Miejsce w pracy
Streszczenie; Dyskusja – „Endurance performance outcomes”, „Ketone concentration”; Tabele 2 i 3.
Finansowanie

Finansowanie nieopisane w pracy

Ograniczenia
  • Małe badania (zwykle 7–12 osób), często bez losowania; bez metaanalizy; tylko jednorazowe przyjęcie.
  • Brak informacji o finansowaniu; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Identyfikatory
DOI: 10.7570/jomes22028PMID: 36096496
Mit

„Miłorząb chroni pamięć przed demencją”

Miłorząb japoński · dotknij, by odwrócić
Fakt

W dużym badaniu ponad 3 tys. osób po 75. roku życia przez ok. 6 lat miłorząb nie zmniejszył ryzyka demencji ani choroby Alzheimera.

Metryczka źródła · wsparcie: umiarkowane
Twierdzenie
W dużym badaniu z losowaniem (3069 osób w wieku 75 lat i więcej, 240 mg dziennie, mediana 6,1 roku) miłorząb nie zmniejszył ryzyka demencji (HR 1,12, 95% CI 0,94–1,33) ani choroby Alzheimera (HR 1,16) i nie spowolnił przejścia łagodnych zaburzeń poznawczych w demencję.
Źródło
DeKosky ST, Williamson JD, Fitzpatrick AL, Kronmal RA, Ives DG, Saxton JA i wsp. (2008). Ginkgo biloba for prevention of dementia: a randomized controlled trial. JAMA, 300(19), 2253–2262.
Miejsce w pracy
Streszczenie; Wyniki.
Finansowanie

⚠ Część autorów powiązana z firmami

Ograniczenia
  • Na koniec badania preparat przyjmowało ok. 60% uczestników.
  • Finansowanie publiczne (NIH); w zespole badania pracownicy producenta wyciągu (Schwabe).
Identyfikatory
DOI: 10.1001/jama.2008.683PMID: 19017911
Mit

„Łyżka octu jabłkowego dziennie odchudza”

Ocet jabłkowy · dotknij, by odwrócić
Fakt

Metaanaliza pokazała tylko niewielki spadek masy ciała – i uwzględniła badanie, które później wycofano z czasopisma. Dowody są słabe.

Metryczka źródła · wsparcie: ograniczone
Twierdzenie
W metaanalizie 10 badań z losowaniem (789 osób z nadwagą, otyłością lub cukrzycą typu 2; 4–12 tygodni) ocet jabłkowy nieznacznie zmniejszał masę ciała (SMD −0,39), BMI i obwód talii, bez wpływu na inne parametry składu ciała. Jedno z uwzględnionych badań (Liban, 2024), raportujące wyraźną utratę masy ciała, zostało później wycofane z czasopisma.
Źródło
Castagna A, Ferro Y, Noto FR, Bruno R, Aragao Guimaraes A, Pujia C i wsp. (2025). Effect of Apple Cider Vinegar Intake on Body Composition in Humans with Type 2 Diabetes and/or Overweight: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Nutrients, 17(18), 3000.
Miejsce w pracy
Streszczenie; Wyniki (Tabela 1, wykresy metaanalizy); Dyskusja – „4.1. Strengths and Limitations”.
Finansowanie

Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów

Ograniczenia
  • Uwzględnia wycofane badanie Abou-Khalil i wsp. 2024 (BMJ Nutrition, Prevention & Health); duża niejednorodność i asymetria wykresu lejkowego wskazująca na możliwy błąd publikacji.
  • Brak zewnętrznego finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Identyfikatory
DOI: 10.3390/nu17183000PMID: 41010525
Mit

„Omega-3 poprawiają koncentrację”

Kwasy omega-3 · dotknij, by odwrócić
Fakt

W 24 badaniach u osób po 40. roku życia bez demencji omega-3 nie poprawiały ogólnej sprawności umysłowej ani żadnej z badanych dziedzin, w tym uwagi i pamięci.

Metryczka źródła · wsparcie: umiarkowane
Twierdzenie
W metaanalizie 24 badań z placebo (9660 osób w wieku 40+ bez demencji, 3–36 miesięcy, 230–4000 mg omega-3 dziennie) suplementacja nie poprawiała ogólnej sprawności umysłowej (SMD 0,04, 95% CI −0,11 do 0,19) ani żadnej z pięciu badanych dziedzin, w tym uwagi i pamięci. Jedynie w analizie zależności od dawki i czasu zauważono możliwą niewielką poprawę funkcji wykonawczych przy ponad 500 mg dziennie i stosowaniu do 12 miesięcy, głównie w krajach, gdzie poziom EPA i DHA we krwi nie jest bardzo niski.
Źródło
Suh SW, Lim E, Burm SY, Lee H, Bae JB, Han JW, Kim KW. (2024). The influence of n-3 polyunsaturated fatty acids on cognitive function in individuals without dementia: a systematic review and dose-response meta-analysis. BMC Medicine, 22(1), 109.
Miejsce w pracy
Wyniki: „Study characteristics” (Tabela 1), „Efficacy of n-3 PUFA” (Ryciny 2–4), „Subgroup analysis…” (Rycina 5); ograniczenia w „Discussion”.
Finansowanie

Finansowanie publiczne lub non-profit

Ograniczenia
  • Tylko osoby w wieku 40 lat i więcej; brak danych o młodszych dorosłych.
  • Do jednej dziedziny zaliczano różne testy; w części badań preparat zawierał też niewielkie ilości innych składników.
  • Autorzy deklarują brak konfliktów interesów; finansowanie m.in. z koreańskich grantów rządowych na badania nad demencją oraz fundacji Ottogi Ham Taiho.
Identyfikatory
DOI: 10.1186/s12916-024-03296-0PMID: 38468309
Mit

„Kapsułki omega-3 chronią przed zawałem”

Kwasy omega-3 · dotknij, by odwrócić
Fakt

Według przeglądu Cochrane suplementy omega-3 nie zmniejszają istotnie zgonów ani zdarzeń sercowo-naczyniowych. Incydenty wieńcowe mogą ograniczać tylko nieznacznie: by jedna osoba ich uniknęła, ok. 167 osób musi je brać przez 4 lata.

Metryczka źródła · wsparcie: ograniczone
Twierdzenie
Zwiększenie spożycia EPA i DHA (głównie w kapsułkach) nie ma istotnego wpływu na zgony ogółem ani zdarzenia sercowo-naczyniowe (pewność wysoka) i prawdopodobnie niewiele zmienia w zgonach sercowych, udarach i arytmiach (pewność umiarkowana). Może nieznacznie zmniejszać ryzyko zgonu i incydentów wieńcowych – aby jedna osoba uniknęła incydentu wieńcowego, ok. 167 osób musi przyjmować omega-3 przez ok. 4 lata (pewność niska). Autorzy uznają suplementy omega-3 za prawdopodobnie nieprzydatne w zapobieganiu chorobom serca.
Źródło
Abdelhamid AS, Brown TJ, Brainard JS, Biswas P, Thorpe GC, Moore HJ, Deane KHO, Summerbell CD, Worthington HV, Song F, Hooper L. (2020). Omega-3 fatty acids for the primary and secondary prevention of cardiovascular disease. Cochrane Database of Systematic Reviews, Issue 3, CD003177.
Miejsce w pracy
„Summary of findings for the main comparison” (s. 16 PDF) oraz „Authors' conclusions – Implications for practice” (s. 49 przeglądu).
Finansowanie

Finansowanie publiczne lub non-profit

Ograniczenia
  • Badania trwały 1–7 lat i obejmowały głównie dorosłych z krajów o wysokim dochodzie; część wyników ma niską pewność.
  • Autorzy nie zgłaszają konfliktów interesów; przegląd sfinansowała WHO (grupa NUGAG) i brytyjski NIHR.
Identyfikatory
DOI: 10.1002/14651858.CD003177.pub5PMID: 32114706
Mit

„Ostropest regeneruje wątrobę”

Ostropest plamisty · dotknij, by odwrócić
Fakt

W metaanalizie u osób z chorobami wątroby sylimaryna obniżała enzymy wątrobowe tylko minimalnie – według autorów bez znaczenia klinicznego.

Metryczka źródła · wsparcie: ograniczone
Twierdzenie
W metaanalizie 6 badań u osób z różnymi chorobami wątroby sylimaryna obniżała ALT i AST w sposób statystycznie istotny, ale według autorów bez znaczenia klinicznego; nie zmieniała GGTP. Badania były niejednorodne i niskiej jakości.
Źródło
de Avelar CR, Pereira EM, de Farias Costa PR, de Jesus RP, de Oliveira LPM. (2017). Effect of silymarin on biochemical indicators in patients with liver disease: Systematic review with meta-analysis. World Journal of Gastroenterology, 23(27), 5004–5017.
Miejsce w pracy
Streszczenie (Results, Conclusion); Wyniki.
Finansowanie

Finansowanie nieopisane w pracy

Ograniczenia
  • Tylko 6 z 17 badań nadawało się do metaanalizy; niska jakość metodologiczna.
  • Brak informacji o finansowaniu; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Identyfikatory
DOI: 10.3748/wjg.v23.i27.5004PMID: 28785154
Mit

„Palma sabałowa skutecznie łagodzi kłopoty z prostatą”

Palma sabałowa · dotknij, by odwrócić
Fakt

W 27 badaniach z placebo różnica w objawach ze strony dróg moczowych była zbyt mała, by pacjenci ją odczuli, a po roku nie było jej wcale. Autorzy ocenili pewność tego wyniku jako wysoką.

Metryczka źródła · wsparcie: umiarkowane
Twierdzenie
W metaanalizie 27 badań z losowaniem (4853 mężczyzn) palma sabałowa w porównaniu z placebo zmniejszała nasilenie objawów ze strony dróg moczowych po 2–6 miesiącach tylko o 0,84 pkt w skali IPSS (minimalna odczuwalna różnica to 3 pkt; wysoka pewność dowodów), a po 12–17 miesiącach nie dawała żadnej różnicy. Nie poprawiała też jakości życia. Autorzy wnioskują, że sama palma sabałowa prawdopodobnie nie daje korzyści klinicznych.
Źródło
Trivisonno LF, Sgarbossa N, Alvez GA, Fieiras C, Escobar Liquitay CM, Jung JH, Franco JVA. (2021). Serenoa repens for the treatment of lower urinary tract symptoms due to benign prostatic enlargement: A systematic review and meta-analysis. Investigative and Clinical Urology, 62(5), 520–534.
Miejsce w pracy
Streszczenie; Wyniki – „(1) Urinary symptoms”, „(2) Quality of life”; Wnioski.
Finansowanie

Finansowanie nieopisane w pracy

Ograniczenia
  • Wyniki dla mieszanek z innymi ziołami są bardzo niepewne; 10 z 27 badań sfinansowali producenci.
  • Brak informacji o finansowaniu przeglądu; autorzy nie zgłaszają konfliktów interesów.
Identyfikatory
DOI: 10.4111/icu.20210254PMID: 34488251
Mit

„Tribulus to naturalny „booster testosteronu””

Tribulus · dotknij, by odwrócić
Fakt

W 8 z 10 badań u mężczyzn tribulus nie zmieniał poziomu testosteronu ani innych androgenów; nie poprawiał też wyników sportowych ani składu ciała.

Metryczka źródła · wsparcie: ograniczone
Twierdzenie
W przeglądzie 10 badań u mężczyzn 8 nie wykazało zmian w poziomie testosteronu i innych androgenów po tribulusie; uczestnicy tych badań nie mieli niskiego testosteronu na starcie. Wpływ na wyniki sportowe i skład ciała był zerowy. Autorzy podkreślają, że nie ma solidnych dowodów, by tribulus działał jak „booster testosteronu”.
Źródło
Vilar Neto JO, de Moraes WMAM, Pinto DV, da Silva CA, Caminha JSR, Nunes Filho JCC i wsp. (2025). Effects of Tribulus (Tribulus terrestris L.) Supplementation on Erectile Dysfunction and Testosterone Levels in Men – A Systematic Review of Clinical Trials. Nutrients, 17(7), 1275.
Miejsce w pracy
Streszczenie; Dyskusja; Wnioski.
Finansowanie

Finansowanie publiczne lub non-profit

Ograniczenia
  • Połowa badań niskiej jakości; bez metaanalizy.
  • Finansowanie: Uniwersytet w Brasílii; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Identyfikatory
DOI: 10.3390/nu17071275PMID: 40219032
Mit

„Olej z wiesiołka leczy atopowe zapalenie skóry”

Olej z wiesiołka · dotknij, by odwrócić
Fakt

Przegląd Cochrane 27 badań: olej z wiesiołka (i z ogórecznika) przyjmowany doustnie łagodził egzemę nie bardziej niż placebo.

Metryczka źródła · wsparcie: umiarkowane
Twierdzenie
W przeglądzie 27 badań z losowaniem (1596 osób) olej z wiesiołka nie poprawiał objawów egzemy w porównaniu z placebo – ani w ocenie pacjentów (różnica −2,2 pkt na skali 0–100; 7 badań), ani lekarzy (−3,3 pkt; 8 badań). Olej z ogórecznika też nie działał. Autorzy uznali, że wąskie przedziały ufności wykluczają klinicznie istotny efekt, a dalsze badania byłyby trudne do uzasadnienia.
Źródło
Bamford JT, Ray S, Musekiwa A, van Gool C, Humphreys R, Ernst E. (2013). Oral evening primrose oil and borage oil for eczema. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2013(4), CD004416.
Miejsce w pracy
Streszczenie (Main results, Authors’ conclusions); Wyniki (metaanaliza objawów ogólnych).
Finansowanie

Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów

Ograniczenia
  • Badania krótkoterminowe; część z wysokim lub niejasnym ryzykiem błędu.
  • Przegląd bez zewnętrznego finansowania; jeden z autorów miał wcześniej powiązania z producentem oleju (Efamol).
Identyfikatory
DOI: 10.1002/14651858.CD004416.pub2PMID: 23633319
Mit

„Witaminy A nigdy za wiele – to tylko witamina”

Witamina A · dotknij, by odwrócić
Fakt

Nadmiar gotowej witaminy A może wywołać wady wrodzone u płodu i uszkodzić wątrobę. EFSA ustaliła górny limit 3000 µg dziennie; w ciąży nie należy jeść wątróbki.

Metryczka źródła · wsparcie: umiarkowane
Twierdzenie
Krytycznym skutkiem nadmiaru gotowej witaminy A jest działanie teratogenne (wady wrodzone) – na nim oparto limit 3000 µg dziennie, który chroni też przed uszkodzeniem wątroby. Kobiety planujące ciążę i w ciąży nie powinny jeść produktów z wątroby. Dla beta-karotenu z suplementów krytycznym skutkiem jest zwiększone ryzyko raka płuca – palacze powinni unikać takich suplementów.
Źródło
EFSA Panel on Nutrition, Novel Foods and Food Allergens (NDA), Turck D, Bohn T, Castenmiller J i wsp. (2024). Scientific opinion on the tolerable upper intake level for preformed vitamin A and β-carotene. EFSA Journal, 22(6), e8814.
Miejsce w pracy
Streszczenie; wyprowadzenie limitu (teratogenność, hepatotoksyczność); Wnioski.
Finansowanie

Finansowanie publiczne lub non-profit

Ograniczenia
  • Dane o uszkodzeniu wątroby pochodzą głównie z opisów przypadków.
  • Opinia europejskiej agencji publicznej (EFSA) na zlecenie Komisji Europejskiej.
Identyfikatory
DOI: 10.2903/j.efsa.2024.8814PMID: 38846679
Mit

„Witamina D chroni przed przeziębieniami”

Witamina D3 · dotknij, by odwrócić
Fakt

W 40 badaniach z placebo (ponad 61 tys. osób) witamina D nie zmniejszyła istotnie odsetka osób, które przeszły infekcję dróg oddechowych. Jeśli jakiś efekt jest, to bardzo mały.

Metryczka źródła · wsparcie: ograniczone
Twierdzenie
W zaktualizowanej metaanalizie 40 badań z placebo (61 589 uczestników) suplementacja witaminą D nie zmniejszyła istotnie odsetka osób, które przeszły co najmniej jedną ostrą infekcję dróg oddechowych (OR 0,94, 95% CI 0,88–1,00, p = 0,057); efekt nie zależał od wyjściowego poziomu witaminy D. Istotną ochronę zaobserwowano tylko w podgrupie dzieci w wieku 1–15 lat, ale bez dowodu, że wiek rzeczywiście zmienia efekt.
Źródło
Jolliffe DA, Camargo CA, Sluyter JD i wsp. (2025). Vitamin D supplementation to prevent acute respiratory infections: systematic review and meta-analysis of stratified aggregate data. The Lancet Diabetes & Endocrinology, 13(4), 307–320.
Miejsce w pracy
Wyniki (porównanie główne i analizy w podgrupach) – Rycina 2 i Tabela 2; Dyskusja.
Finansowanie

⚠ Część autorów powiązana z firmami

Ograniczenia
  • Wcześniejsza metaanaliza tych samych autorów (2021) wykazywała małą, istotną ochronę – po dołączeniu dużych nowych badań efekt przestał być istotny; asymetria wykresu lejkowego sugeruje, że wcześniejszy wynik mogły zawyżać małe badania (Dyskusja).
  • Część badań nie przekazała danych, w tym co najmniej jedno z wynikiem korzystnym dla witaminy D; analiza na danych zbiorczych, a nie indywidualnych uczestników (Dyskusja).
  • Metaanaliza bez finansowania. Jeden z autorów otrzymywał granty m.in. od producentów suplementów (Pharma Nord, DSM Nutritional Products) poza tą pracą; pozostali głównie bez konfliktów.
Identyfikatory
DOI: 10.1016/S2213-8587(24)00348-6PMID: 39993397
Mit

„Witamina E jako przeciwutleniacz chroni przed udarem”

Witamina E · dotknij, by odwrócić
Fakt

W 9 badaniach (ponad 118 tys. osób) witamina E nie zmniejszała ryzyka udaru ogółem. Udarów niedokrwiennych było nieco mniej, ale ryzyko groźniejszego udaru krwotocznego rosło o 22%.

Metryczka źródła · wsparcie: umiarkowane
Twierdzenie
W metaanalizie 9 badań z placebo (118 765 osób) witamina E nie zmieniała ryzyka udaru ogółem (RR 0,98, 95% CI 0,91–1,05). Zmniejszała ryzyko udaru niedokrwiennego o 10% (RR 0,90; 1 udar mniej na 476 osób), ale zwiększała ryzyko udaru krwotocznego o 22% (RR 1,22; 1 udar więcej na 1250 osób). Autorzy przestrzegają przed powszechnym stosowaniem witaminy E w zapobieganiu udarom.
Źródło
Schürks M, Glynn RJ, Rist PM, Tzourio C, Kurth T. (2010). Effects of vitamin E on stroke subtypes: meta-analysis of randomised controlled trials. BMJ, 341, c5702.
Miejsce w pracy
Streszczenie; Wyniki – „Effect of vitamin E on stroke”, „Absolute risks”; „Implications for clinical practice”.
Finansowanie

Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów

Ograniczenia
  • Badania z różnymi dawkami i populacjami (prewencja pierwotna i wtórna); część bez zaślepienia.
  • Brak finansowania tej analizy; autorzy deklarują brak powiązań finansowych z zainteresowanymi firmami.
Identyfikatory
DOI: 10.1136/bmj.c5702PMID: 21051774
Mit

„Ekstrakt z zielonej herbaty jest bezpieczny, bo to „tylko herbata””

Zielona herbata (ekstrakt) · dotknij, by odwrócić
Fakt

Zwykły napar uznaje się za bezpieczny, ale suplementy z dużą dawką EGCG (od 800 mg dziennie) podnosiły w badaniach enzymy wątrobowe; opisano też rzadkie uszkodzenia wątroby.

Metryczka źródła · wsparcie: silne
Twierdzenie
Katechiny z tradycyjnie parzonej zielonej herbaty w typowych ilościach są uznawane za bezpieczne, choć opisano rzadkie przypadki uszkodzenia wątroby. W badaniach klinicznych 800 mg EGCG dziennie i więcej z suplementów istotnie podnosiło enzymy wątrobowe (transaminazy); poniżej tej dawki nie stwierdzono uszkodzenia wątroby do 12 miesięcy, ale jeden produkt (ekstrakt etanolowy) uszkadzał wątrobę przy 375 mg EGCG dziennie. EFSA nie mogła wskazać bezpiecznej dawki EGCG z ekstraktów.
Źródło
EFSA Panel on Food Additives and Nutrient Sources added to Food (ANS). (2018). Scientific opinion on the safety of green tea catechins. EFSA Journal, 16(4), e05239.
Miejsce w pracy
Streszczenie, rozdział „Conclusion” i „Recommendations”.
Finansowanie

Finansowanie publiczne lub non-profit

Ograniczenia
  • Zależności uszkodzenia wątroby od dawki nie ustalono; EFSA zaleca dalsze badania i podawanie zawartości EGCG na etykietach.
Identyfikatory
DOI: 10.2903/j.efsa.2018.5239PMID: 32625874