Suplopedia · Cel
Regeneracja
Powrót do formy po treningu i zakwasy.
Zestawienie
| Suplement | Dowody | Badano też zdrowych |
|---|---|---|
| Astaksantyna | Ograniczone dowody | tak |
| BCAA | Ograniczone dowody | tak |
| Białko serwatkowe | Ograniczone dowody | tak |
| Kwasy omega-3 | Ograniczone dowody | tak |
| Kwercetyna | Ograniczone dowody | tak |
| Monohydrat kreatyny | Ograniczone dowody | tak |
Ograniczone dowody
Astaksantyna
Astaksantyna nieznacznie obniżała markery uszkodzenia mięśni po wysiłku, ale nie poprawiała wydolności ani wyników sportowych.
Badani: sportowcy, aktywni dorośli, strażacy i osoby starsze (opis badań, nie wskazanie)
⚠ Źródło: autorzy powiązani z firmami
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 24 badań z losowaniem (4–28 mg dziennie, 4 dni do 16 tygodni) astaksantyna obniżała kinazę kreatynową (SMD −0,45, 95% CI −0,83 do −0,07) i LDH (przy dużej niejednorodności), ale nie zmieniała markerów stresu oksydacyjnego i zapalenia (MDA, IL-6) ani nie poprawiała VO2max, wyników prób czasowych i maksymalnej mocy.
Liu S, Yao W, Wei Y, Azhati S, Wu Y, Zhong W i wsp. (2026). The Effects of Astaxanthin Supplementation on Exercise Recovery Biomarkers and Exercise Performance: A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients, 18(10), 1570. DOI 10.3390/nu18101570 ↗
⚠ Część autorów powiązana z firmami
- Markery uszkodzenia mięśni to wskaźniki pośrednie; różne protokoły wysiłku i dawki.
- Finansowanie m.in. ze wspólnego laboratorium Uniwersytetu Pekińskiego i firmy Qingyan Boshi (żywienie skóry) oraz grantów uczelnianych; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
BCAA
BCAA mogą zmniejszać zakwasy i markery uszkodzenia mięśni po ciężkim treningu, zwłaszcza przyjmowane przez kilka dni. Badania są jednak małe i bardzo niejednorodne.
Badani: głównie młodzi mężczyźni, trenujący i nietrenujący · trenujący mężczyźni (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (2)
W metaanalizie 18 badań z losowaniem (331 osób, głównie młodzi mężczyźni, trenujący i nietrenujący) BCAA zmniejszały zakwasy po wysiłku uszkadzającym mięśnie od 24 do 96 godzin (np. po 48 h g = −1,75) oraz kinazę kreatynową tuż po wysiłku i po 72 godzinach, ale nie po 24, 48 i 96 godzinach; nie wpływały na LDH. Większe dawki dzienne (powyżej 5 g) i dłuższe przyjmowanie (ponad 7 dni) wiązały się z większym efektem.
Salem A, Ben Maaoui K, Jahrami H, AlMarzooqi MA, Boukhris O, Messai B, Clark CCT, Glenn JM, Ghazzaoui HA, Bragazzi NL, Ammar A, Trabelsi K, Chtourou H. (2024). Attenuating Muscle Damage Biomarkers and Muscle Soreness After an Exercise-Induced Muscle Damage with Branched-Chain Amino Acid (BCAA) Supplementation: A Systematic Review and Meta-analysis with Meta-regression. Sports Medicine – Open, 10, 42. DOI 10.1186/s40798-024-00686-9 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Duża niejednorodność wyników (I² do 86%); efekty dla zakwasów silniejsze w badaniach pojedynczo zaślepionych niż podwójnie – możliwe zawyżenie.
- Badania z lat 2005–2018, małe; głównie mężczyźni.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów i finansowania.
W metaanalizie 9 badań u trenujących mężczyzn (278 osób) po treningu oporowym BCAA obniżały kinazę kreatynową (do 48 godzin) i zmniejszały zakwasy w pierwszych 24 godzinach, ale nie później; nie wpływały na LDH. Grupy kontrolne dostawały m.in. dekstrynę (węglowodan) zamiast białka.
Khemtong C, Kuo CH, Chen CY, Jaime SJ, Condello G. (2021). Does Branched-Chain Amino Acids (BCAAs) Supplementation Attenuate Muscle Damage Markers and Soreness after Resistance Exercise in Trained Males? A Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Nutrients, 13(6), 1880. DOI 10.3390/nu13061880 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Mało badań; wynik dla zakwasów po 24 i 48 h zależał od jednego badania; brak danych o białku w diecie uczestników.
- Tylko trenujący mężczyźni.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów; opłatę za publikację pokrył uniwersytet i ministerstwo nauki Tajwanu.
Białko serwatkowe
Białko serwatkowe może nieznacznie przyspieszać powrót siły po treningu, ale głównie wtedy, gdy dodaje kalorii – przy tej samej ilości jedzenia efekt znika. Liczy się więc całe jedzenie, nie sama odżywka.
Badani: głównie młodzi mężczyźni · sportowcy · wytrenowani sportowcy (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (3)
W metaanalizie 13 badań (8 publikacji, 152 osoby, głównie młodzi mężczyźni) białko serwatkowe (najczęściej 25 g jednorazowo, zwykle po treningu) dawało mały lub umiarkowany korzystny efekt na powrót siły mięśni w ciągu 4 dni po treningu siłowym (wielkość efektu 0,4–0,7). Tylko połowa badań wykazała korzyść, a wyniki były istotne nie we wszystkich punktach czasowych (np. po 48 i 96 godzinach – nie).
Davies RW, Carson BP, Jakeman PM. (2018). The Effect of Whey Protein Supplementation on the Temporal Recovery of Muscle Function Following Resistance Training: A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients, 10(2), 221. DOI 10.3390/nu10020221 ↗
Finansowanie nieopisane w pracy
- Tylko 8 publikacji i 152 osoby; autorzy przestrzegają przed traktowaniem wyniku jako ostatecznego.
- Część grup kontrolnych dostawała mniej kalorii lub białko o niskiej wartości (kolagen) – efekt nie musi wynikać z samego białka serwatkowego.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów; badanie wspierane przez Food Health Ireland.
W metaanalizie 75 badań u sportowców (1206 osób) białko nie miało istotnego wpływu na odbudowę glikogenu ani na zmęczenie po wysiłku w badaniach, w których obie grupy dostawały tyle samo kalorii; pojedyncze korzystne wyniki pochodziły wyłącznie z badań, gdzie grupa z białkiem jadła więcej.
Zhao S, Zhang X, Liang T, Ng S, Liu Y, Ning Z. (2026). The effectiveness of protein supplements on athletic performance and post-exercise recovery – a Bayesian multilevel meta-analysis of randomized controlled trials. Journal of the International Society of Sports Nutrition, 23(1), 2605338. DOI 10.1080/15502783.2025.2605338 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Nie analizowano markerów uszkodzenia mięśni (np. kinazy kreatynowej) ani zakwasów.
- Pewność dowodów dla regeneracji wg GRADE bardzo niska.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów i finansowania.
W metaanalizie sieciowej badań u wytrenowanych sportowców białko (6 badań, 224 osoby, 1,2–2,4 g/kg dziennie) dało mały i nieistotny statystycznie efekt na łącznie liczone wskaźniki regeneracji (SMD 0,17, 95% CI −0,04 do 0,38).
Wang Z, Qin G, Kim BM. (2026). Comparative Effects of Dietary Protein, Creatine, and Omega-3 Supplementation on Muscle Strength, Endurance, and Recovery in Trained Athletes: A Systematic Review and Network Meta-Analysis. Nutrients, 18(6), 909. DOI 10.3390/nu18060909 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Tylko 6 badań z białkiem; różne wskaźniki regeneracji połączono w jeden wynik.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów; praca bez finansowania zewnętrznego.
Kwasy omega-3
Omega-3 przyjmowane przez kilka dni lub tygodni przed ciężkim treningiem mogą nieco zmniejszać zakwasy, ale różnica jest niewielka i może być mało odczuwalna. Wpływ na powrót siły jest niepewny.
Badani: zdrowi dorośli po ćwiczeniach ekscentrycznych · głównie młodzi dorośli · wytrenowani sportowcy (opis badań, nie wskazanie)
⚠ 1 z 3 źródeł: autorzy powiązani z firmami
Źródła i szczegóły (3)
W metaanalizie 9 badań z placebo (zdrowi dorośli po ćwiczeniach ekscentrycznych, np. opuszczaniu ciężaru) omega-3 zmniejszały zakwasy (Hedges’ g −0,75, 95% CI −1,14 do −0,36), obniżały kinazę kreatynową we krwi (g −0,40) i obrzęk mięśni (g −0,45) oraz poprawiały siłę (g 0,45) i zakres ruchu (g 0,93) w czasie regeneracji. Autorzy podkreślają, że dowody tylko wstępnie wspierają omega-3 – najbardziej spójny jest wynik dla zakwasów – i że nie da się ustalić najlepszej dawki ani czasu stosowania (w badaniach od 18,8 mg do 6400 mg EPA i DHA dziennie, od 0 do 70 dni).
Yaghoobi E, Pashaei F, Allsopp GL, Retallack M, Charalambous N, Snipe RMJ, Shaw CS, Kowalski GM, Bruce CR, Hunter AM, Refalo MC, Kaur G, Abbott G, Hamilton DL. (2026). Effects of LC-3 PUFA Supplementation on Muscle Pain, Function, and Damage Markers in Healthy Young to Middle-Aged Adults Following Acute or Chronic Exercise: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Nutrients, 18(9), 1447. DOI 10.3390/nu18091447 ↗
⚠ Część autorów powiązana z firmami
- 4 z 9 badań w metaanalizie pochodzą z jednego laboratorium, a 2 kolejne z innego; małe grupy (8–64 osoby), głównie mężczyźni.
- W 31 z 38 badań wysokie ryzyko błędu przy ukrywaniu przydziału do grup; nie wiadomo, czy różnice są odczuwalne w praktyce.
- Konflikt interesów: jeden z autorów prowadzi projekty wspierane przez producenta oleju z kryla (AkerBiomarine) i producenta małży; praca finansowana ze stypendiów rządu Australii.
W metaanalizie 12 badań z placebo (głównie młodzi dorośli) omega-3 zmniejszały zakwasy 2 dni po ćwiczeniach ekscentrycznych średnio o 0,93 punktu na 10-punktowej skali bólu (95% CI 0,42–1,44) – mniej niż 1,4 punktu, które uznaje się za różnicę odczuwalną. Nie poprawiały siły mięśni ani zakresu ruchu; wyniki dla markerów uszkodzenia mięśni i stanu zapalnego były niespójne. Pewność dowodów wg GRADE niska; autorzy uznali, że omega-3 nie są skutecznym sposobem na zakwasy.
Lv ZT, Zhang JM, Zhu WT. (2020). Omega-3 Polyunsaturated Fatty Acid Supplementation for Reducing Muscle Soreness after Eccentric Exercise: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. BioMed Research International, 2020, 8062017. DOI 10.1155/2020/8062017 ↗
Finansowanie nieopisane w pracy
- 8 z 12 badań z wysokim ryzykiem błędu; łącznie tylko ok. 300 uczestników.
- Badania z lat 2002–2017 – nie obejmuje nowszych prac.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów; praca nie podaje źródeł finansowania.
W metaanalizie sieciowej badań u wytrenowanych sportowców omega-3 (7 badań, 211 osób, 1,8–4 g EPA i DHA dziennie przez 4–10 tygodni) dały mały korzystny efekt na łącznie liczone wskaźniki regeneracji (SMD 0,40, 95% CI 0,18–0,62); efekt był istotny tylko przy dawkach powyżej 2 g dziennie.
Wang Z, Qin G, Kim BM. (2026). Comparative Effects of Dietary Protein, Creatine, and Omega-3 Supplementation on Muscle Strength, Endurance, and Recovery in Trained Athletes: A Systematic Review and Network Meta-Analysis. Nutrients, 18(6), 909. DOI 10.3390/nu18060909 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Tylko 7 badań z omega-3; różne wskaźniki regeneracji (markery, zakwasy, powrót sprawności) połączono w jeden wynik.
- Tylko wytrenowani sportowcy w wieku 18–35 lat, głównie mężczyźni.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów; praca bez finansowania zewnętrznego.
Kwercetyna
Kwercetyna (zwykle 1000 mg dziennie przez ponad tydzień) może zmniejszać zakwasy i uszkodzenie mięśni po intensywnym wysiłku, ale badania są małe i wszystkie miały zastrzeżenia metodologiczne.
Badani: osoby nietrenujące i wytrenowane, głównie młodzi mężczyźni (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 13 badań (249 osób – od nietrenujących po dobrze wytrenowanych, głównie młodych mężczyzn; prawie zawsze 1000 mg kwercetyny dziennie) kwercetyna zmniejszała zakwasy tuż po i do 24 godzin po wysiłku (SMD −1,33, 95% CI −2,57 do −0,09), obniżała kinazę kreatynową 24–48 godzin po wysiłku (SMD −1,15) i stres oksydacyjny, ale nie wpływała na interleukinę 6.
Rojano-Ortega D, Peña-Amaro J, Berral-Aguilar AJ, Berral-de la Rosa FJ. (2023). Quercetin supplementation promotes recovery after exercise-induced muscle damage: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Biology of Sport, 40(3), 813–825. DOI 10.5114/biolsport.2023.121320 ↗
Finansowanie nieopisane w pracy
- We wszystkich badaniach pewne zastrzeżenia co do ryzyka błędu (brak opisu randomizacji); małe próby (5–20 osób w grupie).
- Bardzo duża niejednorodność wyników dla zakwasów (I² 87%); nie oceniono stronniczości publikacji.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów; praca nie podaje źródeł finansowania.
Monohydrat kreatyny
Kreatyna może nieco ograniczać uszkodzenie mięśni po pojedynczym ciężkim treningu, ale nie zmniejsza wyraźnie zakwasów ani nie przyspiesza powrotu siły. Przy dłuższym stosowaniu wyniki są sprzeczne.
Badani: głównie młodzi mężczyźni · wytrenowani sportowcy (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (2)
W metaanalizie 23 badań z placebo (469 osób, głównie młodych mężczyzn) kreatyna przyjmowana przed jednym ciężkim wysiłkiem obniżała markery uszkodzenia mięśni we krwi (m.in. kinazę kreatynową) 48–90 godzin po wysiłku (SMD −1,09). Po kilku tygodniach treningu z kreatyną było odwrotnie – markery uszkodzenia 24 godziny po wysiłku były wyższe niż przy placebo (SMD 0,95). Nie stwierdzono istotnych różnic w zakwasach, sile mięśni, stanie zapalnym ani (poza jednym punktem pomiaru) stresie oksydacyjnym. Autorzy nazywają to „paradoksalnym” działaniem kreatyny.
Doma K, Ramachandran AK, Boullosa D, Connor J. (2022). The Paradoxical Effect of Creatine Monohydrate on Muscle Damage Markers: A Systematic Review and Meta-Analysis. Sports Medicine, 52(7), 1623–1645. DOI 10.1007/s40279-022-01640-z ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Wynik dla jednorazowego wysiłku jest kruchy: po wyłączeniu odstającego badania obniżenie markerów po 48 godzinach przestaje być istotne (rozdz. „Sensitivity Analysis”).
- Bardzo duża niejednorodność wyników (I² do 89%); łączono różne rodzaje wysiłku i dawki; tylko ok. 10% uczestników to kobiety.
- Markery we krwi to pośrednia miara – nie przekładały się na mniejsze zakwasy ani szybszy powrót siły.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów; praca bez finansowania.
W metaanalizie sieciowej badań u wytrenowanych sportowców kreatyna (5 badań, 177 osób) dała mały, ledwie istotny korzystny efekt na łącznie liczone wskaźniki regeneracji – markery uszkodzenia mięśni, zakwasy i powrót sprawności (SMD 0,22, 95% CI 0,01–0,43). Stosowano 20 g dziennie przez 5–7 dni, a potem 3–5 g, albo stale 3–5 g dziennie.
Wang Z, Qin G, Kim BM. (2026). Comparative Effects of Dietary Protein, Creatine, and Omega-3 Supplementation on Muscle Strength, Endurance, and Recovery in Trained Athletes: A Systematic Review and Network Meta-Analysis. Nutrients, 18(6), 909. DOI 10.3390/nu18060909 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Tylko 5 badań z kreatyną; różne wskaźniki regeneracji połączono w jeden wynik, więc nie wiadomo, czego konkretnie dotyczy efekt.
- Tylko wytrenowani sportowcy w wieku 18–35 lat, głównie mężczyźni.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów; praca bez finansowania zewnętrznego.
Popularne, ale brak danych (3)
Te suplementy bywają reklamowane w tym celu, ale nie mamy rzetelnych, sprawdzonych przez nas badań u ludzi. Nie oceniamy ich – ani na plus, ani na minus.