Błonnik
Niestrawne przez człowieka składniki roślin; w suplementach m.in. jako łuska babki płesznik (psyllium), inulina czy pektyna.
Na co działa, a na co nie
Umiarkowanie potwierdzone
Trawienie
zaparcia
Przy przewlekłych zaparciach błonnik – zwłaszcza łuska babki płesznik – zwiększa częstość wypróżnień i poprawia konsystencję stolca, gdy przyjmuje się ponad 10 g dziennie przez kilka tygodni. Może powodować gazy.
Badani: dorośli z przewlekłymi zaparciami · osoby po 50. roku życia z zaparciami, głównie z domów opieki (opis badań, nie wskazanie)
⚠ 1 z 2 źródeł: autorzy powiązani z firmami
Źródła i szczegóły (2)
W metaanalizie 16 badań z losowaniem (1251 dorosłych z przewlekłymi zaparciami) na błonnik zareagowało 66% osób, a w grupach kontrolnych 41% (RR 1,48, 95% CI 1,17–1,88). Błonnik zwiększał częstość wypróżnień (SMD 0,72) i poprawiał konsystencję stolca (SMD 0,32); najsilniej działała łuska babki płesznik (odpowiedź RR 1,82), dawki powyżej 10 g dziennie i stosowanie przez co najmniej 4 tygodnie. Gazy były częstsze niż w grupach kontrolnych.
van der Schoot A, Drysdale C, Whelan K, Dimidi E. (2022). The Effect of Fiber Supplementation on Chronic Constipation in Adults: An Updated Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. American Journal of Clinical Nutrition, 116(4), 953–969. DOI 10.1093/ajcn/nqac184 ↗
⚠ Część autorów powiązana z firmami
- Żadne badanie nie miało niskiego ryzyka błędu we wszystkich obszarach; duża niejednorodność wyników dla częstości wypróżnień.
- Różne rodzaje błonnika działają różnie – część (polidekstroza, inulina, GOS) nie zwiększała częstości wypróżnień.
- Finansowanie z funduszu Brytyjskiego Stowarzyszenia Dietetyków; dwie osoby z zespołu otrzymywały finansowanie od firm spożywczych (m.in. Danone) lub doradzały im.
U osób po 50. roku życia z przewlekłymi zaparciami (7 badań, 187 osób, głównie z domów opieki; 5–22 g dziennie przez 4–12 tygodni) błonnik nie zwiększał istotnie częstości wypróżnień, ale zmniejszał korzystanie ze środków przeczyszczających i lewatyw (SMD −1,22).
Xi N, Yang X, Liu J, Yue H, Wang Z. (2025). Effects of Dietary Fiber Supplementation on Chronic Constipation in the Elderly: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Foods, 14(13), 2315. DOI 10.3390/foods14132315 ↗
Finansowanie nieopisane w pracy
- Bardzo małe badania (10–60 osób); różne rodzaje błonnika, bez badań z psyllium.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Umiarkowanie potwierdzone
Odchudzanie
U osób z nadwagą lub otyłością rozpuszczalny błonnik (np. psyllium, glukomannan, inulina) przyjmowany co najmniej 3 miesiące daje niewielki spadek masy ciała – średnio ok. 1 kg.
Badani: dorośli z nadwagą lub otyłością · dorośli zdrowi i chorzy (opis badań, nie wskazanie)
⚠ 1 z 3 źródeł: autorzy powiązani z firmami
Źródła i szczegóły (3)
W metaanalizie 27 grup z 22 badań z losowaniem (1428 osób z nadwagą lub otyłością; 2,6–29 g rozpuszczalnego błonnika dziennie, średnio 11 g, przez 12–52 tygodnie) błonnik obniżał masę ciała średnio o 1,25 kg (95% CI −2,24 do −0,25), BMI o 0,47 kg/m² i obwód talii o 1,33 cm, a wyniki badań były spójne (I² 0%). Wyższe dawki wiązały się z większym spadkiem; rodzaj błonnika nie miał znaczenia. Autorzy oceniają pewność dowodów jako wysoką.
Huwiler VV, Schönenberger KA, Segesser von Brunegg A, Reber E, Mühlebach S, Stanga Z, Balmer ML. (2022). Prolonged Isolated Soluble Dietary Fibre Supplementation in Overweight and Obese Patients: A Systematic Review with Meta-Analysis of Randomised Controlled Trials. Nutrients, 14(13), 2627. DOI 10.3390/nu14132627 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Spadek niewielki – ok. 1 kg w średnio 17 tygodni; w 16 z 27 grup błonnik dodawano do diety redukcyjnej lub innego leczenia, a sam błonnik dawał mniejszy efekt (−0,77 kg).
- W ponad połowie grup pewne zastrzeżenia co do ryzyka błędu, głównie brak wcześniej zarejestrowanego protokołu.
- Finansowanie z Uniwersytetu w Bazylei, Szpitala Uniwersyteckiego w Bernie i Szwajcarskiej Narodowej Fundacji Nauki; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
W metaanalizie 6 badań z losowaniem (354 osoby z nadwagą lub otyłością; psyllium 7–15 g dziennie przed posiłkami, średnio 10,8 g przez średnio 4,8 miesiąca) psyllium obniżało masę ciała o 2,1 kg (95% CI −2,6 do −1,6), BMI o 0,8 kg/m² i obwód talii o 2,2 cm w porównaniu z grupą kontrolną.
Gibb RD, Sloan KJ, McRorie JW. (2023). Psyllium is a natural nonfermented gel-forming fiber that is effective for weight loss: A comprehensive review and meta-analysis. Journal of the American Association of Nurse Practitioners, 35(8), 468–476. DOI 10.1097/JXX.0000000000000882 ↗
⚠ Powiązania z producentami (finansowanie lub autorzy)
- Wszyscy autorzy są pracownikami Procter & Gamble, producenta Metamucilu (preparatu z psyllium).
- Tylko 6 małych badań; jedno podwójnie zaślepione, w jednym brak zaślepienia; ścisłe kryteria doboru badań ustalone przez autorów.
W metaanalizie 27 badań (1352 dorosłych, psyllium od śladowych dawek do 25 g dziennie przez 14–180 dni) psyllium nie obniżało BMI ani obwodu talii, a łączny wynik dla masy ciała wskazywał wręcz na jej wzrost (WMD 3,57 kg). Jednocześnie wyższe dawki wiązały się z większym spadkiem masy ciała, BMI i obwodu talii (analiza zależności od dawki). Działania niepożądane były łagodne, głównie żołądkowo-jelitowe.
Gholami Z, Paknahad Z. (2025). The effect of psyllium consumption on anthropometric indices: a systematic review and dose-response meta-analysis of randomized controlled trials. Journal of Health, Population, and Nutrition, 44, 372. DOI 10.1186/s41043-025-01103-x ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Ogromna niejednorodność wyników (I² 84–98%); włączono badania z bardzo małymi dawkami i osoby bez nadwagi; wynik dla masy ciała silnie zależał od pojedynczych badań.
- Wzrost masy o 3,57 kg jest trudny do wyjaśnienia i stoi w sprzeczności z analizą zależności od dawki tej samej pracy.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów; finansowanie z Uniwersytetu Nauk Medycznych w Isfahanie (Iran).
Dawkowanie
- Standard
- Przy zaparciach w badaniach najlepiej działało powyżej 10 g błonnika dziennie, przyjmowane co najmniej 4 tygodnie
- Uwagi
- Rodzaje błonnika działają różnie – w badaniach najlepsze wyniki dawała łuska babki płesznik (psyllium), a niektóre inne rodzaje (polidekstroza, inulina, GOS) nie zwiększały częstości wypróżnień.
Źródła (1)
W 16 badaniach z losowaniem u dorosłych z przewlekłymi zaparciami stosowano 4–40 g błonnika dziennie przez 2–8 tygodni; poprawę obserwowano tylko przy dawkach powyżej 10 g dziennie, a wzrost częstości wypróżnień – przy stosowaniu co najmniej 4 tygodnie. Najlepsze wyniki dawała łuska babki płesznik i pektyna, a polidekstroza, fruktany typu inuliny i GOS nie zwiększały częstości wypróżnień.
van der Schoot A, Drysdale C, Whelan K, Dimidi E. (2022). The Effect of Fiber Supplementation on Chronic Constipation in Adults: An Updated Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. American Journal of Clinical Nutrition, 116(4), 953–969. DOI 10.1093/ajcn/nqac184 ↗
⚠ Część autorów powiązana z firmami
- Duża niejednorodność wyników; żadne badanie nie miało niskiego ryzyka błędu we wszystkich obszarach.
- Finansowanie z funduszu Brytyjskiego Stowarzyszenia Dietetyków; dwie osoby z zespołu otrzymywały finansowanie od firm spożywczych (m.in. Danone) lub doradzały im.
Dobre połączenia
Brak opisanych dobrych połączeń.
Złe połączenia
Brak opisanych złych połączeń.
Skutki uboczne i bezpieczeństwo
- łagodny Wzdęcia i gazy – Wyraźnie częstsze niż przy placebo; zdarzały się też bóle brzucha – pojedyncze osoby przerywały przyjmowanie.
Przyjmujesz leki? Brak wpisu nie oznacza braku interakcji – źródła często ich nie badały. Wszystkie interakcje
Źródła (2)
Gazy były częstsze przy błonniku niż w grupach kontrolnych (SMD 0,80); w pojedynczych badaniach zgłaszano ból brzucha, a w jednym badaniu z otrębami pszennymi uczestnik przerwał udział z powodu silnego bólu brzucha. Kilka badań z psyllium, pektyną i GOS nie odnotowało poważnych działań niepożądanych.
van der Schoot A, Drysdale C, Whelan K, Dimidi E. (2022). The Effect of Fiber Supplementation on Chronic Constipation in Adults: An Updated Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. American Journal of Clinical Nutrition, 116(4), 953–969. DOI 10.1093/ajcn/nqac184 ↗
⚠ Część autorów powiązana z firmami
- Działania niepożądane raportowane niespójnie (12 z 16 badań), trudno porównywalne.
- Dwie osoby z zespołu otrzymywały finansowanie od firm spożywczych lub doradzały im.
U osób po 50. roku życia z przewlekłymi zaparciami (7 badań, 187 osób) dolegliwości jelitowe – głównie gazy, wzdęcia i dyskomfort brzucha – były częstsze przy błonniku niż przy placebo (OR 2,41, z 2 badań); nie odnotowano poważnych działań niepożądanych.
Xi N, Yang X, Liu J, Yue H, Wang Z. (2025). Effects of Dietary Fiber Supplementation on Chronic Constipation in the Elderly: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Foods, 14(13), 2315. DOI 10.3390/foods14132315 ↗
Finansowanie nieopisane w pracy
- Tylko 2 badania z danymi o działaniach niepożądanych; małe grupy.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów.