Zdrowie ogólne
Dla osób, które nie trenują wyczynowo – suplementacja pod kątem codziennego zdrowia, snu, stresu i niedoborów w diecie.
Dobrze potwierdzone
Kwas foliowy – Niedobory w diecie
Kwas foliowy przyjmowany codziennie przed poczęciem i na początku ciąży zmniejsza ryzyko wad cewy nerwowej u dziecka o ok. dwie trzecie. Na inne wady wrodzone wyraźnie nie wpływa.
Badani: kobiety planujące ciążę i w jej początkowym okresie, w tym po ciąży z wadą cewy nerwowej (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W przeglądzie Cochrane 5 badań z losowaniem (7391 kobiet, 6708 urodzeń) codzienny kwas foliowy w okresie okołokoncepcyjnym – sam lub z innymi witaminami i minerałami – zmniejszał ryzyko wad cewy nerwowej (RR 0,31, 95% CI 0,17–0,58; wysoka jakość dowodów), w tym ich nawrotu u kobiet, które wcześniej urodziły dziecko z taką wadą (RR 0,34). Nie wpływał wyraźnie na rozszczep wargi i podniebienia, wady serca ani ryzyko poronienia.
De-Regil LM, Peña-Rosas JP, Fernández-Gaxiola AC, Rayco-Solon P. (2015). Effects and safety of periconceptional oral folate supplementation for preventing birth defects. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2015(12), CD007950. DOI 10.1002/14651858.CD007950.pub3 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Tylko jedno z 5 badań z niskim ryzykiem błędu; w pozostałych niejasna randomizacja lub ukrycie przydziału.
- Wsparcie WHO, uczelni i fundacji non-profit (m.in. Fundacja Billa i Melindy Gatesów); jedna osoba z zespołu pracuje w organizacji pozarządowej Micronutrient Initiative.
Monohydrat kreatyny – Siła i masa mięśniowa
Przy regularnym treningu siłowym realnie zwiększa siłę i masę mięśniową – także u osób starszych. Bez treningu nie należy oczekiwać efektu.
Badani: trenujący siłowo, głównie młodzi mężczyźni · osoby starsze trenujące siłowo (opis badań, nie wskazanie)
⚠ Wszystkie źródła: autorzy powiązani z firmami
Źródła i szczegóły (2)
Kreatyna łączona z treningiem oporowym daje niewielki, ale istotny dodatkowy wzrost siły w wyciskaniu na ławce (+1,43 kg) i przysiadzie (+5,64 kg) w porównaniu z placebo; nie wykazano istotnego efektu dla siły uścisku dłoni ani wyciskania nogami.
Kazeminasab F, Kerchi AB, Sharafifard F, Zarreh M, Forbes SC, Camera DM, Lanhers C, Wong A, Nordvall M, Bagheri R, Dutheil F. (2025). The Effects of Creatine Supplementation on Upper- and Lower-Body Strength and Power: A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients, 17(17), 2748. DOI 10.3390/nu17172748 ↗
⚠ Część autorów powiązana z firmami
- Głównie młodzi mężczyźni; u kobiet i osób starszych efekty mniejsze lub nieistotne (rozdz. 4.6.1).
- Dla wyciskania test Eggera wskazał możliwy błąd publikacji (p = 0,0003), choć metoda trim-and-fill nie zmieniła wyniku (rozdz. 3.5.1).
- W 63 badaniach brak zaślepienia wszystkich uczestników i analizy ITT (skala PEDro, rozdz. 3.6).
- Krótkie interwencje, różne dawki i protokoły treningowe, słabo raportowane przestrzeganie suplementacji i dieta (rozdz. 4.6.2).
- Konflikt interesów jednego z 11 autorów (S.C. Forbes – doradztwo dla firm sprzedających kreatynę, darowizny kreatyny na badania); brak zewnętrznego finansowania badania.
U osób starszych kreatyna łączona z treningiem oporowym zwiększa beztłuszczową masę ciała (średnio o ok. 1,3 kg) oraz siłę w wyciskaniu na klatkę i wyciskaniu nogami bardziej niż sam trening z placebo.
Forbes SC, Candow DG, Ostojic SM, Roberts MD, Chilibeck PD. (2021). Meta-Analysis Examining the Importance of Creatine Ingestion Strategies on Lean Tissue Mass and Strength in Older Adults. Nutrients, 13(6), 1912. DOI 10.3390/nu13061912 ↗
⚠ Część autorów powiązana z firmami
- Dotyczy wyłącznie kreatyny łączonej z treningiem oporowym – bez treningu efektu na masę i siłę nie należy oczekiwać.
- Efekt na siłę mały (SMD 0,2–0,3); dla wyciskania nogami na granicy istotności, a w części podanaliz (np. bez fazy nasycania) nieistotny (rozdz. 3.2–3.3).
- Masa beztłuszczowa obejmuje też wodę, a nie tylko mięśnie.
- Konflikty interesów: kilku autorów doradza producentom kreatyny (m.in. AlzChem) lub otrzymywało od nich finansowanie badań i darowizny kreatyny; metaanaliza bez zewnętrznego finansowania.
Umiarkowanie potwierdzone
Ashwagandha – Sen
Wyciąg z ashwagandhy może nieco poprawiać sen – m.in. szybsze zasypianie i dłuższy sen – wyraźniej u osób z bezsennością, przy dawce od 600 mg dziennie i stosowaniu przez co najmniej 8 tygodni. Badań jest jednak mało.
Badani: dorośli zdrowi i z bezsennością (badania z Indii) (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 5 badań z placebo (400 osób) wyciąg z ashwagandhy dał mały, ale istotny korzystny efekt na sen (SMD −0,59, 95% CI −0,75 do −0,42), m.in. krótszy czas zasypiania, dłuższy sen, mniej czuwania w nocy i wyższą wydajność snu. Efekt był wyraźniejszy u osób z bezsennością, przy dawce co najmniej 600 mg dziennie i stosowaniu przez co najmniej 8 tygodni; nie odnotowano poważnych działań niepożądanych.
Cheah KL, Norhayati MN, Husniati Yaacob L, Abdul Rahman R. (2021). Effect of Ashwagandha (Withania somnifera) extract on sleep: A systematic review and meta-analysis. PLoS ONE, 16(9), e0257843. DOI 10.1371/journal.pone.0257843 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Tylko 5 badań i 400 uczestników, wszystkie przeprowadzone w Indiach; tylko jedno u osób starszych.
- W 4 z 5 badań użyto tego samego markowego wyciągu (KSM-66); jedno badanie było częściowo sponsorowane przez producenta.
- Duża niejednorodność wyników; część miar snu (np. kwestionariusz PSQI) nie wykazała istotnej poprawy; badania trwały 6–12 tygodni – brak danych o długotrwałym stosowaniu.
- Autorzy nie deklarują konfliktów interesów; praca bez finansowania.
Błonnik – Odchudzanie
U osób z nadwagą lub otyłością rozpuszczalny błonnik (np. psyllium, glukomannan, inulina) przyjmowany co najmniej 3 miesiące daje niewielki spadek masy ciała – średnio ok. 1 kg.
Badani: dorośli z nadwagą lub otyłością · dorośli zdrowi i chorzy (opis badań, nie wskazanie)
⚠ 1 z 3 źródeł: autorzy powiązani z firmami
Źródła i szczegóły (3)
W metaanalizie 27 grup z 22 badań z losowaniem (1428 osób z nadwagą lub otyłością; 2,6–29 g rozpuszczalnego błonnika dziennie, średnio 11 g, przez 12–52 tygodnie) błonnik obniżał masę ciała średnio o 1,25 kg (95% CI −2,24 do −0,25), BMI o 0,47 kg/m² i obwód talii o 1,33 cm, a wyniki badań były spójne (I² 0%). Wyższe dawki wiązały się z większym spadkiem; rodzaj błonnika nie miał znaczenia. Autorzy oceniają pewność dowodów jako wysoką.
Huwiler VV, Schönenberger KA, Segesser von Brunegg A, Reber E, Mühlebach S, Stanga Z, Balmer ML. (2022). Prolonged Isolated Soluble Dietary Fibre Supplementation in Overweight and Obese Patients: A Systematic Review with Meta-Analysis of Randomised Controlled Trials. Nutrients, 14(13), 2627. DOI 10.3390/nu14132627 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Spadek niewielki – ok. 1 kg w średnio 17 tygodni; w 16 z 27 grup błonnik dodawano do diety redukcyjnej lub innego leczenia, a sam błonnik dawał mniejszy efekt (−0,77 kg).
- W ponad połowie grup pewne zastrzeżenia co do ryzyka błędu, głównie brak wcześniej zarejestrowanego protokołu.
- Finansowanie z Uniwersytetu w Bazylei, Szpitala Uniwersyteckiego w Bernie i Szwajcarskiej Narodowej Fundacji Nauki; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
W metaanalizie 6 badań z losowaniem (354 osoby z nadwagą lub otyłością; psyllium 7–15 g dziennie przed posiłkami, średnio 10,8 g przez średnio 4,8 miesiąca) psyllium obniżało masę ciała o 2,1 kg (95% CI −2,6 do −1,6), BMI o 0,8 kg/m² i obwód talii o 2,2 cm w porównaniu z grupą kontrolną.
Gibb RD, Sloan KJ, McRorie JW. (2023). Psyllium is a natural nonfermented gel-forming fiber that is effective for weight loss: A comprehensive review and meta-analysis. Journal of the American Association of Nurse Practitioners, 35(8), 468–476. DOI 10.1097/JXX.0000000000000882 ↗
⚠ Powiązania z producentami (finansowanie lub autorzy)
- Wszyscy autorzy są pracownikami Procter & Gamble, producenta Metamucilu (preparatu z psyllium).
- Tylko 6 małych badań; jedno podwójnie zaślepione, w jednym brak zaślepienia; ścisłe kryteria doboru badań ustalone przez autorów.
W metaanalizie 27 badań (1352 dorosłych, psyllium od śladowych dawek do 25 g dziennie przez 14–180 dni) psyllium nie obniżało BMI ani obwodu talii, a łączny wynik dla masy ciała wskazywał wręcz na jej wzrost (WMD 3,57 kg). Jednocześnie wyższe dawki wiązały się z większym spadkiem masy ciała, BMI i obwodu talii (analiza zależności od dawki). Działania niepożądane były łagodne, głównie żołądkowo-jelitowe.
Gholami Z, Paknahad Z. (2025). The effect of psyllium consumption on anthropometric indices: a systematic review and dose-response meta-analysis of randomized controlled trials. Journal of Health, Population, and Nutrition, 44, 372. DOI 10.1186/s41043-025-01103-x ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Ogromna niejednorodność wyników (I² 84–98%); włączono badania z bardzo małymi dawkami i osoby bez nadwagi; wynik dla masy ciała silnie zależał od pojedynczych badań.
- Wzrost masy o 3,57 kg jest trudny do wyjaśnienia i stoi w sprzeczności z analizą zależności od dawki tej samej pracy.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów; finansowanie z Uniwersytetu Nauk Medycznych w Isfahanie (Iran).
Błonnik – Trawienie
zaparcia
Przy przewlekłych zaparciach błonnik – zwłaszcza łuska babki płesznik – zwiększa częstość wypróżnień i poprawia konsystencję stolca, gdy przyjmuje się ponad 10 g dziennie przez kilka tygodni. Może powodować gazy.
Badani: dorośli z przewlekłymi zaparciami · osoby po 50. roku życia z zaparciami, głównie z domów opieki (opis badań, nie wskazanie)
⚠ 1 z 2 źródeł: autorzy powiązani z firmami
Źródła i szczegóły (2)
W metaanalizie 16 badań z losowaniem (1251 dorosłych z przewlekłymi zaparciami) na błonnik zareagowało 66% osób, a w grupach kontrolnych 41% (RR 1,48, 95% CI 1,17–1,88). Błonnik zwiększał częstość wypróżnień (SMD 0,72) i poprawiał konsystencję stolca (SMD 0,32); najsilniej działała łuska babki płesznik (odpowiedź RR 1,82), dawki powyżej 10 g dziennie i stosowanie przez co najmniej 4 tygodnie. Gazy były częstsze niż w grupach kontrolnych.
van der Schoot A, Drysdale C, Whelan K, Dimidi E. (2022). The Effect of Fiber Supplementation on Chronic Constipation in Adults: An Updated Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. American Journal of Clinical Nutrition, 116(4), 953–969. DOI 10.1093/ajcn/nqac184 ↗
⚠ Część autorów powiązana z firmami
- Żadne badanie nie miało niskiego ryzyka błędu we wszystkich obszarach; duża niejednorodność wyników dla częstości wypróżnień.
- Różne rodzaje błonnika działają różnie – część (polidekstroza, inulina, GOS) nie zwiększała częstości wypróżnień.
- Finansowanie z funduszu Brytyjskiego Stowarzyszenia Dietetyków; dwie osoby z zespołu otrzymywały finansowanie od firm spożywczych (m.in. Danone) lub doradzały im.
U osób po 50. roku życia z przewlekłymi zaparciami (7 badań, 187 osób, głównie z domów opieki; 5–22 g dziennie przez 4–12 tygodni) błonnik nie zwiększał istotnie częstości wypróżnień, ale zmniejszał korzystanie ze środków przeczyszczających i lewatyw (SMD −1,22).
Xi N, Yang X, Liu J, Yue H, Wang Z. (2025). Effects of Dietary Fiber Supplementation on Chronic Constipation in the Elderly: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Foods, 14(13), 2315. DOI 10.3390/foods14132315 ↗
Finansowanie nieopisane w pracy
- Bardzo małe badania (10–60 osób); różne rodzaje błonnika, bez badań z psyllium.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Czosnek – Serce i krążenie
ciśnienie krwi · lipidy we krwi
Suplementy z czosnku obniżały ciśnienie krwi u osób z nadciśnieniem o kilka mmHg i nieco obniżały cholesterol całkowity i LDL; nie wpływały na triglicerydy.
Badani: dorośli z nadciśnieniem i z prawidłowym ciśnieniem · dorośli z nadciśnieniem, średnio 54–66 lat · dorośli zdrowi, z hiperlipidemią lub cukrzycą typu 2 (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (3)
W metaanalizie badań z placebo czosnek obniżał ciśnienie skurczowe średnio o 4,6 mmHg (10 badań). U osób z nadciśnieniem spadek był większy: o 8,4 mmHg skurczowe i 7,3 mmHg rozkurczowe; u osób z prawidłowym ciśnieniem nie był istotny.
Ried K, Frank OR, Stocks NP, Fakler P, Sullivan T. (2008). Effect of garlic on blood pressure: a systematic review and meta-analysis. BMC Cardiovascular Disorders, 8, 13. DOI 10.1186/1471-2261-8-13 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Wynik dla osób z nadciśnieniem oparty na 3–4 badaniach; część badań finansowana przez producentów.
- Finansowanie: grant RACGP i program rządu Australii (PHCRED); autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
W nowszej metaanalizie 10 badań u osób z nadciśnieniem (zwykle 8–12 tygodni) czosnek obniżał ciśnienie skurczowe o 4,2 mmHg (95% CI −5,7 do −2,7) i rozkurczowe o 3,1 mmHg. Autorzy oceniają, że efekt może być ograniczony i dotyczyć głównie wybranych grup (np. osób z otyłością, w wieku 50–60 lat).
Tang Y, Lei Y, Xu M, Tu Q, Mao X, Huang N, Jiang Q. (2025). Meta-analysis on the safety and efficacy of long-term garlic consumption as an adjunctive treatment for hypertension. Frontiers in Nutrition, 12, 1656809. DOI 10.3389/fnut.2025.1656809 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Mało badań wysokiej jakości; w 12-tygodniowych badaniach efekt nie był istotny.
- Finansowanie: Narodowa Fundacja Nauk Przyrodniczych Chin i miejskie biuro nauki w Zunyi; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
W metaanalizie badań z placebo czosnek obniżał cholesterol całkowity o 14,2 mg/dl (17 badań) i LDL o 8,2 mg/dl (bardzo duża niejednorodność, I² 93%), podnosił HDL o 2,1 mg/dl, a nie zmieniał istotnie triglicerydów.
Zhao X, Cheng T, Xia H, Yang Y, Wang S. (2024). Effects of Garlic on Glucose Parameters and Lipid Profile: A Systematic Review and Meta-Analysis on Randomized Controlled Trials. Nutrients, 16(11), 1692. DOI 10.3390/nu16111692 ↗
Finansowanie nieopisane w pracy
- Różne preparaty czosnku; efekt silniejszy w badaniach dłuższych niż 8 tygodni.
- Brak informacji o finansowaniu; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Glukomannan – Serce i krążenie
lipidy we krwi
EFSA uznała, że glukomannan (co najmniej 4 g dziennie) pomaga utrzymać prawidłowy cholesterol; metaanalizy dają jednak niespójne wyniki o niskiej pewności.
Badani: ogół dorosłej populacji · m.in. cukrzyca typu 2, wysoki cholesterol, otyłość; 2 badania u zdrowych · dorośli z cukrzycą typu 2, nadwagą lub innymi stanami insulinooporności (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (3)
Według EFSA (opinia z 2009 r., przytoczona w ocenie z 2017 r.) wykazano związek przyczynowy między spożyciem glukomannanu a utrzymaniem prawidłowego poziomu cholesterolu we krwi; potrzeba co najmniej 4 g dziennie, a grupą docelową jest ogół populacji.
EFSA Panel on Food Additives and Nutrient Sources added to Food (ANS), Mortensen A, Aguilar F, Crebelli R i wsp. (2017). Re-evaluation of konjac gum (E 425 i) and konjac glucomannan (E 425 ii) as food additives. EFSA Journal, 15(6), e04864. DOI 10.2903/j.efsa.2017.4864 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Wniosek przytoczony z wcześniejszej opinii EFSA (2009), bez szczegółów badań.
- Opinia europejskiej agencji publicznej (EFSA) na zlecenie Komisji Europejskiej.
W metaanalizie 11 badań z losowaniem (334 dorosłych, 3–12 tygodni) glukomannan obniżał cholesterol całkowity, LDL i apolipoproteinę B, ale też nieco obniżał HDL i nie zmieniał triglicerydów. Pewność dowodów dla cholesterolu całkowitego i LDL oceniono jako niską.
Musazadeh V, Rostami RY, Moridpour AH, Hosseini ZB, Nikpayam O, Falahatzadeh M, Faghfouri AH. (2024). The effect of glucomannan supplementation on lipid profile in adults: a GRADE-assessed systematic review and meta-analysis. BMC Cardiovascular Disorders, 24, 545. DOI 10.1186/s12872-024-04223-0 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Bardzo duża niejednorodność (I² ok. 95%) i nieprawdopodobnie duże efekty standaryzowane (SMD ok. −3), co sugeruje problemy z danymi.
- Małe, stare badania (1984–2020), wiele z wysokim ryzykiem błędu z powodu rezygnacji uczestników.
- Brak finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
W nowszej metaanalizie 11 badań u dorosłych z zaburzeniami związanymi z insulinoopornością glukomannan łącznie nie zmieniał cholesterolu ani triglicerydów; obniżenie cholesterolu całkowitego i LDL widać było tylko w podgrupach z dawką powyżej 3 g dziennie lub krótkim stosowaniem. Pewność dowodów dla cholesterolu – bardzo niska.
Jazinaki MS, Rafiei H, Bahari H, Pahlavani N. (2026). Effects of Glucomannan on Cardiometabolic Parameters in Adults With Insulin Resistance-Related Conditions: A Systematic Review and Dose-Response Meta-Analysis. Food Science & Nutrition, 14(10), e72460. DOI 10.1002/fsn3.72460 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Wyniki podgrup mają charakter eksploracyjny.
- Brak finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Kofeina – Koncentracja
Jednorazowa dawka kofeiny poprawia uwagę i szybkość reakcji – efekt jest niewielki do umiarkowanego. Pomaga też przy niewyspaniu. Badania są jednak małe i dotyczą głównie młodzieży oraz żołnierzy.
Badani: młodzi ludzie 10–20 lat, sportowcy i niećwiczący · niewyspani żołnierze (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (2)
W metaanalizie 14 badań z placebo (250 osób w wieku 10–20 lat, sportowcy i osoby niećwiczące) jednorazowa dawka kofeiny (najczęściej 3–6 mg/kg masy ciała) dała mały, ale istotny korzystny efekt na sprawność umysłową (SMD 0,41, 95% CI 0,27–0,55), przy małej niejednorodności wyników. Najwyraźniej poprawiała uwagę i szybkość psychoruchową, słabiej funkcje wykonawcze; bardziej skracała czas reakcji niż poprawiała dokładność. Pewność dowodów wg GRADE: umiarkowana.
Niu J, Li H, Wang Z, Xu L, Liu L, Liu J, Li J, Cao Y. (2026). Acute caffeine intervention and cognitive performance in populations aged 20 years and younger: a systematic review and meta-analysis. Frontiers in Nutrition, 13, 1888658. DOI 10.3389/fnut.2026.1888658 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Tylko osoby do 20. roku życia; małe badania (średnio ok. 18 uczestników).
- Tylko jednorazowe przyjęcie – brak danych o stałym stosowaniu, tolerancji i odstawieniu; połowa badań nie podała, ile kofeiny uczestnicy piją na co dzień.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów i finansowania.
W metaanalizie 7 badań z placebo u żołnierzy pozbawionych snu lub niewyspanych kofeina (najczęściej 200–400 mg, w gumie do żucia lub kapsułkach) poprawiała czujność i szybkość reakcji (SMD 0,73, 95% CI 0,50–0,96), złożone zadania umysłowe, np. logiczne rozumowanie (SMD 0,54) oraz wykonywanie zadań wojskowych (SMD 0,45). Autorzy zaznaczają, że kofeina nie usuwa wszystkich skutków niewyspania.
Wang R, Wang W, Meng L, Hao G, Gu G. (2026). Acute caffeine supplementation as a nutrition-based strategy to mitigate sleep-loss-related cognitive and operational performance impairments in military personnel: a systematic review and meta-analysis. Frontiers in Nutrition, 13, 1893033. DOI 10.3389/fnut.2026.1893033 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Tylko 7 badań, prawie wyłącznie mężczyźni z wojska; w 5 badaniach pewne zastrzeżenia co do ryzyka błędu, w 1 wysokie ryzyko.
- Dotyczy niewyspania – nie wiadomo, czy tak samo działa u osób wypoczętych; badania krótkoterminowe.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów i finansowania.
Melatonina – Sen
U osób z zaburzeniami snu melatonina skraca zasypianie średnio o ok. 7 minut i wydłuża sen o ok. 8 minut – efekt jest niewielki, słabszy niż leków nasennych, ale nie słabnie przy dłuższym stosowaniu.
Badani: głównie dorośli z bezsennością (opis badań, nie wskazanie)
⚠ Źródło: autorzy powiązani z firmami
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 19 badań z placebo (1683 osoby, głównie dorośli z bezsennością pierwotną; zwykle 0,1–5 mg melatoniny przez 7–182 dni) melatonina skracała czas zasypiania o 7,06 minuty (95% CI 4,37–9,75), wydłużała całkowity czas snu o 8,25 minuty (95% CI 1,74–14,75) i poprawiała ogólną jakość snu (SMD 0,22). Dłuższe badania i wyższe dawki wiązały się z większym skróceniem zasypiania i wydłużeniem snu; efekt nie słabł z czasem. Poprawa była mniejsza niż w metaanalizach leków nasennych (benzodiazepin i leków „Z”).
Ferracioli-Oda E, Qawasmi A, Bloch MH. (2013). Meta-analysis: melatonin for the treatment of primary sleep disorders. PLoS ONE, 8(5), e63773. DOI 10.1371/journal.pone.0063773 ↗
⚠ Część autorów powiązana z firmami
- Mała liczba badań, a jedno duże badanie (746 osób) miało bardzo duży wpływ na wynik; duża niejednorodność wyników dla czasu zasypiania (I² = 56%).
- Za mało badań u dzieci, by ocenić je osobno; przeszukano tylko PubMed; przegląd z 2013 r.
- Część finansowania pracy pochodziła z programów stypendialnych firmy Eli Lilly (producent leków), poza tym granty publiczne; autorzy nie deklarują innych konfliktów.
Witamina B12 – Niedobory w diecie
U osób z niedoborem witamina B12 w tabletkach (także pod język) podnosi jej poziom we krwi podobnie skutecznie jak zastrzyki. Wyższe dawki nie dawały wyraźnie lepszego wyniku.
Badani: dorośli i dzieci z niedoborem witaminy B12 · osoby z niedoborem witaminy B12 (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (2)
W metaanalizie 16 badań u osób z niedoborem witaminy B12 (dorośli i dzieci, m.in. po operacji żołądka) suplementacja podnosiła jej poziom we krwi średnio o ok. 403 pg/ml (95% CI 294–512) i obniżała homocysteinę. Nie było istotnych różnic między przyjmowaniem doustnym, pod język i w zastrzykach domięśniowych ani między dawkami 500–750 µg, 1000–1500 µg i 2000–5000 µg. Pewność dowodów wg GRADE umiarkowana dla wzrostu poziomu B12, niska dla homocysteiny.
Mazur M, Ndokaj A, Salerno C, Vallone J, Ardan R, Bietolini S, Carrouel F, Wilk A, Sarig R, Ottolenghi L, Bourgeois D. (2025). Efficacy of sublingual and oral vitamin B12 versus intramuscular administration: insights from a systematic review and meta-analysis. Frontiers in Pharmacology, 16, 1602976. DOI 10.3389/fphar.2025.1602976 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Bardzo duża niejednorodność wyników (I² > 80%) i możliwa stronniczość publikacji; łączono badania z losowaniem i obserwacyjne.
- Mierzono głównie poziom B12 i homocysteiny we krwi, a nie objawy niedoboru.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów i finansowania.
W metaanalizie sieciowej 13 badań (4275 osób z niedoborem witaminy B12) wszystkie drogi podania – doustna, pod język i domięśniowa – podnosiły poziom B12, a różnice między nimi nie były istotne statystycznie; zastrzyki wypadały w rankingu najwyżej, ale bez znaczenia klinicznego. Nie było też różnic w hemoglobinie, objętości krwinek ani homocysteinie.
Abdelwahab OA, Abdelaziz A, Diab S, Khazragy A, Elboraay T, Fayad T, Diab RA, Negida A. (2024). Efficacy of different routes of vitamin B12 supplementation for the treatment of patients with vitamin B12 deficiency: A systematic review and network meta-analysis. Irish Journal of Medical Science, 193(3), 1621–1639. DOI 10.1007/s11845-023-03602-4 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Tylko 8 z 13 badań z losowaniem; tylko jedno porównywało bezpośrednio wszystkie trzy drogi podania.
- Różna długość obserwacji w badaniach; protokół nie był wcześniej zarejestrowany.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów; publikację w otwartym dostępie sfinansowały egipskie instytucje publiczne (STDF i EKB).
Witamina D3 – Niedobory w diecie
Przy niskim poziomie witaminy D już umiarkowane dawki D3 (10 µg, czyli 400 j.m. dziennie) wyraźnie go podnoszą – średnio o ok. 2 nmol/l na każdy mikrogram. Witamina D3 podnosi poziom skuteczniej niż D2.
Badani: zdrowi dorośli z niskim poziomem witaminy D · głównie zdrowi dorośli (opis badań, nie wskazanie)
⚠ Wszystkie źródła: autorzy powiązani z firmami
Źródła i szczegóły (2)
W przeglądzie 18 badań z losowaniem u zdrowych dorosłych z poziomem 25(OH)D poniżej 75 nmol/l codzienna witamina D3 w dawce 5–20 µg przez co najmniej 8 tygodni podnosiła 25(OH)D średnio o ok. 2,2 nmol/l na każdy mikrogram (im większa dawka, tym mniejszy przyrost na mikrogram). W każdym z 10 porównań z dawką 10 µg dziennie średni poziom wzrastał – z „niewystarczającego” (30–50 nmol/l) do „wystarczającego” (powyżej 50 nmol/l) albo z „niedoboru” (poniżej 30 nmol/l) do „niewystarczającego”.
Whiting SJ, Bonjour JP, Payen FD, Rousseau B. (2015). Moderate amounts of vitamin D3 in supplements are effective in raising serum 25-hydroxyvitamin D from low baseline levels in adults: a systematic review. Nutrients, 7(4), 2311–2323. DOI 10.3390/nu7042311 ↗
⚠ Część autorów powiązana z firmami
- Przegląd bez formalnej metaanalizy (liczono średnią szybkość wzrostu); badania z lat 2003–2013, tylko zdrowi dorośli i dawki do 20 µg.
- Konflikt interesów: dwie osoby z zespołu autorów współpracują z firmą Yoplait, produkującą żywność wzbogacaną witaminą D.
W metaanalizie 20 porównań witaminy D2 z D3 (głównie zdrowi dorośli) D3 skuteczniej podnosiła łączny poziom 25(OH)D (SMD −0,76 na korzyść D3); w badaniach z codziennym przyjmowaniem i dokładnym pomiarem przyrost po D2 był o ok. 10 nmol/l (40%) mniejszy. Różnica zanikała u osób z nadwagą (BMI powyżej 25) i była mniejsza przy niskim poziomie wyjściowym.
van den Heuvel EG, Lips P, Schoonmade LJ, Lanham-New SA, van Schoor NM. (2024). Comparison of the Effect of Daily Vitamin D2 and Vitamin D3 Supplementation on Serum 25-Hydroxyvitamin D Concentration (Total 25(OH)D, 25(OH)D2, and 25(OH)D3) and Importance of Body Mass Index: A Systematic Review and Meta-Analysis. Advances in Nutrition, 15(1), 100133. DOI 10.1016/j.advnut.2023.09.016 ↗
⚠ Część autorów powiązana z firmami
- Duża niejednorodność wyników (I² do 72%); część analiz podgrup oparta na mniej niż 10 porównaniach.
- Konflikty interesów: jedna osoba z zespołu pracuje w firmie sprzedającej grzyby wzbogacane witaminą D2, inna jest dyrektorem badań w firmie posiadającej patenty na materiał UVB przeciw niedoborowi witaminy D; praca bez finansowania.
Witamina E – Wątroba
Przy stłuszczeniowej chorobie wątroby witamina E poprawiała enzymy wątrobowe i obraz wątroby w biopsji, ale w dawkach często przekraczających bezpieczny limit dla zdrowych osób – tylko pod kontrolą lekarza.
Badani: dorośli i dzieci z niealkoholową stłuszczeniową chorobą wątroby (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 15 badań z losowaniem (1317 osób) witamina E – sama lub z innymi lekami – poprawiała ALT i AST, wskaźnik aktywności choroby (NAS) i włóknienie u dorosłych w krótszej i dłuższej obserwacji oraz u dzieci w dłuższej. Spadek enzymów był związany z dawką. W ośmiu badaniach stosowano do 400 IU dziennie, w sześciu 600–1000 IU dziennie.
Abdel-Maboud M, Menshawy A, Menshawy E, Emara A, Alshandidy M, Eid M. (2020). The efficacy of vitamin E in reducing non-alcoholic fatty liver disease: a systematic review, meta-analysis, and meta-regression. Therapeutic Advances in Gastroenterology, 13, 1756284820974917. DOI 10.1177/1756284820974917 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Małe badania, różne definicje choroby, część z innymi lekami. Dawki 600–1000 IU przekraczają limit EFSA 300 mg dziennie dla zdrowych dorosłych – zob. bezpieczeństwo witaminy E.
- Autorzy nie otrzymali finansowania; deklarują brak konfliktów interesów.
Żelazo – Niedobory w diecie
U dorosłych z niedoborem żelaza (jeszcze bez anemii) suplementacja podnosi jego zapasy i hemoglobinę, zmniejsza ryzyko anemii i odczuwane zmęczenie. Badano głównie kobiety, przez krótki czas.
Badani: dorośli z niedoborem żelaza bez anemii, głównie kobiety (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W przeglądzie 18 badań z losowaniem (1170 dorosłych z niedoborem żelaza bez anemii, głównie zdrowe kobiety) żelazo podnosiło poziom ferrytyny (14 badań) i hemoglobiny (o ok. 4 g/l, 12 badań), a w dwóch badaniach rzadziej rozwijała się anemia. Zmniejszało też odczuwane zmęczenie (4 badania, 714 osób; SMD −0,38, 95% CI −0,52 do −0,23), przy umiarkowanej sile dowodów.
Houston BL, Hurrie D, Graham J, Perija B, Rimmer E, Rabbani R, Bernstein CN, Turgeon AF, Fergusson DA, Houston DS, Abou-Setta AM, Zarychanski R. (2018). Efficacy of iron supplementation on fatigue and physical capacity in non-anaemic iron-deficient adults: a systematic review of randomised controlled trials. BMJ Open, 8(4), e019240. DOI 10.1136/bmjopen-2017-019240 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Większość badań o niejasnym ryzyku błędu; obserwacja krótka (średnio 57 dni).
- Doustne żelazo trudno zamaskować (dolegliwości, ciemny stolec), co może wpływać na samoocenę zmęczenia.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów i finansowania.
Ograniczone dowody
Arginina – Serce i krążenie
ciśnienie krwi
Arginina może obniżać ciśnienie krwi – średnio o ok. 6 mmHg skurczowe – ale wyniki badań bardzo się różnią, a w badaniach trwających ponad 24 dni efekt znikał. Pewność dowodów niska.
Badani: dorośli zdrowi i chorzy (m.in. z nadciśnieniem, cukrzycą, stanem przedrzucawkowym) (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 22 badań z placebo (ok. 825 dorosłych zdrowych i chorych, z prawidłowym lub podwyższonym ciśnieniem) arginina doustnie obniżała ciśnienie skurczowe o 6,4 mmHg (95% CI −8,7 do −4,1) i rozkurczowe o 2,6 mmHg. Spadku nie stwierdzono jednak w badaniach trwających dłużej niż 24 dni, przy dawkach powyżej 9 g dziennie ani u osób z otyłością. Autorzy oceniają pewność dowodów jako niską.
Shiraseb F, Asbaghi O, Bagheri R, Wong A, Figueroa A, Mirzaei K. (2022). Effect of l-Arginine Supplementation on Blood Pressure in Adults: A Systematic Review and Dose-Response Meta-analysis of Randomized Clinical Trials. Advances in Nutrition, 13(4), 1226–1242. DOI 10.1093/advances/nmab155 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Ogromna niejednorodność wyników (I² ok. 90%); wiele małych, krótkich badań.
- Brak efektu w dłuższych badaniach podważa trwałość działania.
- Bez finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Astaksantyna – Skóra, włosy, paznokcie
kondycja skóry
Astaksantyna przyjmowana doustnie nieco poprawiała nawilżenie i elastyczność skóry, ale nie zmniejszała istotnie zmarszczek; badań jest mało.
Badani: dorośli ze starzeniem się skóry (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie badań z placebo doustna astaksantyna poprawiała nawilżenie skóry (SMD 0,53) i jej elastyczność (SMD 0,77), ale nie zmniejszała istotnie głębokości zmarszczek (SMD −0,26, 95% CI −0,58 do 0,06).
Zhou X, Cao Q, Orfila C, Zhao J, Zhang L. (2021). Systematic Review and Meta-Analysis on the Effects of Astaxanthin on Human Skin Ageing. Nutrients, 13(9), 2917. DOI 10.3390/nu13092917 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Mało badań; część danych odczytywana z wykresów; duża niejednorodność dla elastyczności (I² 75%).
- Brak finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Bakopa drobnolistna – Koncentracja
U zdrowych osób bakopa w większości testów nie poprawiała pamięci ani uwagi; pojedyncze korzystne wyniki nie powtarzały się między badaniami.
Badani: zdrowi dorośli, w części badań osoby starsze z dolegliwościami pamięci (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 11 badań z placebo u zdrowych osób (645 uczestników) bakopa w większości z 11 analizowanych testów nie różniła się od placebo; istotna różnica dotyczyła tylko pamięci logicznej (SMD 1,11, 95% CI 0,43–1,80), z ryzykiem stronniczości publikacji. Żadne dwa badania nie znalazły poprawy w tych samych testach, a u starszych osób skarżących się na pamięć poprawa była niewielka.
Brimson JM, Brimson S, Prasanth MI, Thitilertdecha P, Malar DS, Tencomnao T. (2021). The effectiveness of Bacopa monnieri (Linn.) Wettst. as a nootropic, neuroprotective, or antidepressant supplement: analysis of the available clinical data. Scientific Reports, 11(1), 596. DOI 10.1038/s41598-020-80045-2 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Każde badanie używało innego zestawu testów – wiele porównań zwiększa ryzyko przypadkowych „istotnych” wyników.
- Finansowanie stypendiów z funduszy Uniwersytetu Chulalongkorn (Tajlandia); autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Berberyna – Serce i krążenie
lipidy we krwi
U osób z zaburzeniami lipidów lub cukru berberyna obniża cholesterol LDL, trójglicerydy i cukier na czczo, ale nie ciśnienie krwi. Badania są głównie z Chin, krótkie i bardzo niejednorodne.
Badani: osoby z zaburzeniami lipidów, cukrzycą lub zespołem metabolicznym · dorośli z cukrzycą typu 2, hiperlipidemią i innymi chorobami (Chiny) (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (2)
W metaanalizie 12 badań z placebo (889 osób z zaburzeniami lipidów, stanem przedcukrzycowym, cukrzycą lub zespołem metabolicznym; 300–1500 mg dziennie przez 84–140 dni) berberyna obniżała trójglicerydy (o 0,37 mmol/l), cholesterol LDL (o 0,50 mmol/l), cholesterol całkowity (o 0,45 mmol/l), cukier na czczo (o 0,52 mmol/l) i obwód talii (o 3,3 cm), ale nie zmieniała istotnie cholesterolu HDL ani ciśnienia skurczowego i rozkurczowego. Działania niepożądane nie były częstsze niż przy placebo.
Liu D, Zhao H, Zhang Y, Hu J, Xu H. (2025). Efficacy and safety of berberine on the components of metabolic syndrome: a systematic review and meta-analysis of randomized placebo-controlled trials. Frontiers in Pharmacology, 16, 1572197. DOI 10.3389/fphar.2025.1572197 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Tylko 2 z 12 badań z niskim ryzykiem błędu; bardzo duża niejednorodność wyników (I² do ok. 90%); oznaki stronniczości publikacji dla trójglicerydów.
- Badania głównie z Chin, w różnych grupach chorych – wyniki nie muszą dotyczyć osób zdrowych.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów; finansowanie z instytucji medycyny chińskiej.
W przeglądzie 7 badań z placebo (wszystkie z Chin; 0,1–1,2 g dziennie przez 12–104 tygodnie) 6 badań wykazało poprawę co najmniej jednego wskaźnika – m.in. spadek cukru na czczo, cholesterolu całkowitego i trójglicerydów (w 2 badaniach także LDL); wyniki dla HDL były niespójne.
Candrea AR, Gavrilaș LI, Frumuzachi O, Mocan A, Babotă M, Crișan G. (2026). The Integrative Role of Berberine in Gut Microbiota Modulation and Cardiometabolic Outcomes: A Systematic Review of Randomised Clinical Trials. Nutrients, 18(12), 1858. DOI 10.3390/nu18121858 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Wskaźniki metaboliczne były wynikami dodatkowymi, opisanymi bez metaanalizy; tylko 1 z 7 badań z niskim ryzykiem błędu.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów i finansowania.
Berberyna – Wątroba
Przy stłuszczeniu wątroby berberyna obniżała enzymy wątrobowe, cholesterol i triglicerydy, ale badania były małe i w większości z niejasną metodą losowania.
Badani: dorośli z niealkoholową stłuszczeniową chorobą wątroby (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 10 badań z losowaniem (811 osób ze stłuszczeniem wątroby) berberyna obniżała ALT (SMD −0,72), AST (SMD −0,79), GGTP, triglicerydy, cholesterol całkowity i LDL oraz BMI. Zgłaszano tylko łagodne dolegliwości żołądkowo-jelitowe.
Nie Q, Li M, Huang C, Yuan Y, Liang Q, Ma X, Qiu T, Li J. (2024). The clinical efficacy and safety of berberine in the treatment of non-alcoholic fatty liver disease: a meta-analysis and systematic review. Journal of Translational Medicine, 22(1), 225. DOI 10.1186/s12967-024-05011-2 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- 7 z 10 badań nie opisało metody losowania; ukrycie przydziału niejasne we wszystkich; bazy chińskie wśród przeszukanych.
- Finansowanie: program rozwoju specjalności klinicznych w Foshan (Chiny); autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Chondroityna – Stawy
choroba zwyrodnieniowa
W chorobie zwyrodnieniowej kolan i bioder chondroityna daje co najwyżej niewielkie zmniejszenie bólu – zbyt małe, by pacjent je odczuł; w badaniach niezależnych od producentów efekt był jeszcze mniejszy.
Badani: osoby z chorobą zwyrodnieniową kolan lub biodra (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (2)
W sieciowej metaanalizie 10 dużych badań z zaślepieniem (3803 osoby z chorobą zwyrodnieniową kolan lub biodra) chondroityna zmniejszała ból o 0,3 cm na 10-centymetrowej skali (95% przedział wiarygodności −0,7 do 0,0) – poniżej progu odczuwalnej różnicy (0,9 cm). Nie zmieniała zwężania szpary stawowej. W badaniach niezależnych od przemysłu efekty były mniejsze.
Wandel S, Jüni P, Tendal B, Nüesch E, Villiger PM, Welton NJ, Reichenbach S, Trelle S. (2010). Effects of glucosamine, chondroitin, or placebo in patients with osteoarthritis of hip or knee: network meta-analysis. BMJ, 341, c4675. DOI 10.1136/bmj.c4675 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Tylko 4 badania z chondroityną; trzy z nich finansowane przez producentów.
- Finansowanie ze Szwajcarskiej Narodowej Fundacji Nauki; autorzy deklarują brak powiązań z zainteresowanymi firmami.
W metaanalizie 30 badań z losowaniem chondroityna (12 badań, 3082 osoby) nieco zmniejszała ból (SMD −0,22, 95% CI −0,36 do −0,07) i poprawiała sprawność stawu (SMD −0,22), ale nie zmniejszała sztywności.
Zhu X, Sang L, Wu D, Rong J, Jiang L. (2018). Effectiveness and safety of glucosamine and chondroitin for the treatment of osteoarthritis: a meta-analysis of randomized controlled trials. Journal of Orthopaedic Surgery and Research, 13, 170. DOI 10.1186/s13018-018-0871-5 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Duża niejednorodność wyników (I² ok. 70%) i możliwa stronniczość publikacji; tylko prace po angielsku.
- Finansowanie z programów studenckich prowincji Jiangsu (Chiny); autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Chrom – Odchudzanie
U osób z nadwagą pikolinian chromu daje po 3–4 miesiącach spadek masy ciała średnio o ok. 1 kg większy niż placebo – efekt o wątpliwym znaczeniu, oparty na słabych badaniach.
Badani: dorośli z nadwagą lub otyłością, bez poważnych chorób (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W przeglądzie Cochrane 9 badań z losowaniem (622 dorosłych z nadwagą lub otyłością) pikolinian chromu (200–1000 µg dziennie) po 12–16 tygodniach obniżał masę ciała o 1,1 kg bardziej niż placebo (95% CI −1,7 do −0,4; 6 badań, 392 osoby). Autorzy uznają ten efekt za wątpliwy klinicznie, a jakość dowodów za niską; nie stwierdzono zależności od dawki ani wpływu na BMI, tkankę tłuszczową czy obwód talii.
Tian H, Guo X, Wang X, He Z, Sun R, Ge S, Zhang Z. (2013). Chromium picolinate supplementation for overweight or obese adults. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2013(11), CD010063. DOI 10.1002/14651858.CD010063.pub2 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Badania małe i krótkie (do 24 tygodni); w większości niejasne ryzyko błędu; 5 z 9 finansowanych komercyjnie.
- Przegląd z 2012 r. – nowsze metaanalizy są płatne (na liście do zakupu).
- Autorzy przeglądu nie zgłaszają konfliktów interesów ani źródeł wsparcia.
Cynk – Odporność
Cynk może nieco zmniejszać ryzyko przeziębienia i skracać jego objawy – średnio o ok. 2 dni – ale dowody są słabe, a pastylki często dają nudności i nieprzyjemny smak. Nie wiadomo, jaka postać i dawka działa najlepiej.
Badani: dorośli, raczej bez niedoboru cynku · osoby z przeziębieniem (opis badań, nie wskazanie)
⚠ 1 z 2 źródeł: autorzy powiązani z firmami
Źródła i szczegóły (2)
W przeglądzie 28 badań z losowaniem (5446 dorosłych, raczej bez niedoboru cynku) cynk doustny lub w aerozolu do nosa zapobiegał ok. 5 infekcjom dróg oddechowych na 100 osobomiesięcy stosowania (pewność dowodów umiarkowana), ale nie chronił przed przeziębieniem po celowym zakażeniu rinowirusem. W leczeniu pastylki do ssania lub preparaty do nosa skracały objawy średnio o ok. 2 dni (pewność bardzo niska) i zmniejszały ich nasilenie w 3. dniu choroby (pewność niska), ale nie średnie dzienne nasilenie. Działania niepożądane (nudności, podrażnienie jamy ustnej, nieprzyjemny smak) były częstsze niż przy placebo – u ok. 14 dodatkowych osób na 100; poważnych nie odnotowano.
Hunter J, Arentz S, Goldenberg J, Yang G, Beardsley J, Myers SP, Mertz D, Leeder S. (2021). Zinc for the prevention or treatment of acute viral respiratory tract infections in adults: a rapid systematic review and meta-analysis of randomised controlled trials. BMJ Open, 11(11), e047474. DOI 10.1136/bmjopen-2020-047474 ↗
⚠ Część autorów powiązana z firmami
- Przegląd w trybie przyspieszonym; w większości badań pewne zastrzeżenia co do ryzyka błędu, duża niejednorodność wyników dla czasu trwania objawów.
- Nie dało się porównać różnych postaci i dawek cynku; brak badań dotyczących COVID-19.
- Autorzy deklarują brak finansowania tej pracy; instytut części autorów otrzymuje m.in. darowizny od przemysłu, a jedna osoba z zespołu autorów otrzymywała wynagrodzenie za doradztwo m.in. dla przemysłu w sprawie suplementów.
W metaanalizie 7 badań z placebo (575 osób z przeziębieniem; tabletki do ssania z octanem lub glukonianem cynku, 80–207 mg cynku dziennie) przeziębienie trwało średnio o 33% krócej (95% CI 21–45%). Octan i glukonian działały podobnie, a dawki wyższe niż ok. 80–92 mg dziennie nie dawały większego efektu.
Hemilä H. (2017). Zinc lozenges and the common cold: a meta-analysis comparing zinc acetate and zinc gluconate, and the role of zinc dosage. JRSM Open, 8(5), 2054270417694291. DOI 10.1177/2054270417694291 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Tylko 7 badań; dawki 80–207 mg dziennie, stosowane przez kilka dni, znacznie przekraczają górny limit długotrwałego spożycia.
- Skład pastylek ma znaczenie – dodatki wiążące cynk (np. kwas cytrynowy) mogą znosić efekt; autor wyklucza badania z takimi pastylkami.
- Praca jednego autora; brak finansowania i konfliktów interesów.
Czarnuszka – Odchudzanie
Czarnuszka zmniejszała masę ciała średnio o około 1,5 kg, ale nie zmieniała obwodu talii, a wyniki badań bardzo się od siebie różnią.
Badani: dorośli z cukrzycą typu 2, zespołem metabolicznym lub otyłością · dorośli z nadwagą, otyłością, cukrzycą lub zespołem metabolicznym (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (2)
W metaanalizie badań u osób z chorobami metabolicznymi czarnuszka zmniejszała masę ciała o 1,59 kg (95% CI −3,03 do −0,15) i BMI o 0,51, ale nie zmieniała istotnie obwodu talii ani bioder. Wyniki badań były skrajnie niejednorodne (I² ok. 96%), a autorzy zalecają ostrożną interpretację wyniku dla masy ciała.
Musazadeh V, Jahangir M, Mahmoudinezhad M, Faghfouri AH, Teymoori F, Anoushirvani AA, Khaleghian M. (2026). The Effect of Nigella sativa Supplementation on Cardiometabolic Health in Patients With Metabolic Diseases: A GRADE-Assessed Systematic Review and Meta-Analysis. Endocrinology, Diabetes & Metabolism, 9(2), e70207. DOI 10.1002/edm2.70207 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- W tabeli GRADE podano inny wynik dla masy ciała (−2,16 kg z 11 badań) niż w tekście; pewność oceniona jako wysoka mimo dużej niejednorodności.
- Brak finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Przegląd metaanaliz: 3 z 5 metaanaliz wykazały spadek masy ciała, 2 z 5 spadek BMI (3 nie znalazły wpływu na BMI), a wyniki dla obwodu talii były sprzeczne.
Li Z, Wang Y, Xu Q, Ma J, Li X, Yan J, Tian Y, Wen Y, Chen T. (2023). Nigella sativa and health outcomes: An overview of systematic reviews and meta-analyses. Frontiers in Nutrition, 10, 1107750. DOI 10.3389/fnut.2023.1107750 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Jakość metodologiczna większości metaanaliz krytycznie niska.
- Finansowanie: Narodowa Fundacja Nauk Przyrodniczych Chin i Chińska Akademia Medycyny Chińskiej; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Czarnuszka – Serce i krążenie
ciśnienie krwi · lipidy we krwi
Czarnuszka w wielu metaanalizach nieznacznie obniżała cholesterol i ciśnienie krwi, ale jakość tych analiz jest w większości bardzo niska.
Badani: dorośli, głównie z zespołem metabolicznym, cukrzycą lub dyslipidemią · dorośli z cukrzycą typu 2, zespołem metabolicznym, NAFLD lub nadciśnieniem (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (2)
Przegląd 20 metaanaliz: w większości z nich czarnuszka obniżała cholesterol całkowity i LDL, a wyniki dla triglicerydów były niespójne, bez wpływu na HDL. Dwie metaanalizy wykazały spadek ciśnienia skurczowego i rozkurczowego. Spośród 110 ocenianych wyników 88 miało bardzo niską pewność dowodów, a żaden – wysokiej.
Li Z, Wang Y, Xu Q, Ma J, Li X, Yan J, Tian Y, Wen Y, Chen T. (2023). Nigella sativa and health outcomes: An overview of systematic reviews and meta-analyses. Frontiers in Nutrition, 10, 1107750. DOI 10.3389/fnut.2023.1107750 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Jakość metodologiczna 15 z 20 metaanaliz krytycznie niska; większość z Iranu.
- Finansowanie: Narodowa Fundacja Nauk Przyrodniczych Chin i Chińska Akademia Medycyny Chińskiej; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
W metaanalizie badań u osób z chorobami metabolicznymi czarnuszka obniżała ciśnienie skurczowe o 3,3 mmHg (95% CI −4,4 do −2,1; 13 badań) i rozkurczowe o 2,8 mmHg (95% CI −4,6 do −0,9), przy bardzo dużej niejednorodności wyników dla ciśnienia rozkurczowego (I² 98%).
Musazadeh V, Jahangir M, Mahmoudinezhad M, Faghfouri AH, Teymoori F, Anoushirvani AA, Khaleghian M. (2026). The Effect of Nigella sativa Supplementation on Cardiometabolic Health in Patients With Metabolic Diseases: A GRADE-Assessed Systematic Review and Meta-Analysis. Endocrinology, Diabetes & Metabolism, 9(2), e70207. DOI 10.1002/edm2.70207 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Autorzy ocenili pewność jako wysoką mimo niejednorodności I² 74–98%; nasza ocena jest ostrożniejsza. W części badań czarnuszkę dodawano do leków.
- Brak finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Czerwona koniczyna – Menopauza
Czerwona koniczyna zmniejszała liczbę uderzeń gorąca średnio o niecałe 2 dziennie, ale wyniki badań bardzo się różnią, a jedna z metaanaliz nie wykazała istotnego efektu.
Badani: kobiety w okresie około- i po menopauzie z uderzeniami gorąca · kobiety w okresie około- i po menopauzie (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (2)
W metaanalizie 8 badań z placebo izoflawony z czerwonej koniczyny zmniejszały liczbę uderzeń gorąca o 1,73 dziennie (95% CI −3,28 do −0,18), przy bardzo dużej niejednorodności wyników (I² ok. 87%). Wyraźniejszy efekt obserwowano u kobiet po menopauzie z co najmniej 5 uderzeniami gorąca dziennie.
Kanadys W, Barańska A, Błaszczuk A, Polz-Dacewicz M, Drop B, Kanecki K, Malm M. (2021). Evaluation of Clinical Meaningfulness of Red Clover (Trifolium pratense L.) Extract to Relieve Hot Flushes and Menopausal Symptoms in Peri- and Post-Menopausal Women: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Nutrients, 13(4), 1258. DOI 10.3390/nu13041258 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- 42% badań nie raportowało działań niepożądanych; różne preparaty i dawki.
- Brak zewnętrznego finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
W przeglądzie 11 badań autorzy przytaczają swoją metaanalizę 6 badań z placebo: liczba uderzeń gorąca była niższa przy czerwonej koniczynie (−1,99 dziennie), ale różnica była na granicy istotności statystycznej (p = 0,067). Grubość endometrium nie zmieniała się istotnie (2 badania).
Ghazanfarpour M, Sadeghi R, Latifnejad Roudsari R, Mirzaii Najmabadi K, Mousavi Bazaz M, Abdolahian S, Khadivzadeh T. (2015). Effects of red clover on hot flash and circulating hormone concentrations in menopausal women: a systematic review and meta-analysis. Avicenna Journal of Phytomedicine, 5(6), 498–511. PubMed 26693407 ↗
Finansowanie nieopisane w pracy
- Autorzy wnioskują o korzystnym działaniu mimo nieistotnego wyniku; niska jakość badań i duża niejednorodność.
- Brak informacji o finansowaniu.
GABA – Sen
GABA w kilku małych badaniach nieco skracała zasypianie, ale nie poprawiała innych parametrów snu. Dowody są bardzo ograniczone, a badania często powiązane z producentami.
Badani: zdrowi dorośli, w tym ze słabym snem, oraz osoby starsze (opis badań, nie wskazanie)
⚠ Źródło: autorzy powiązani z firmami
Źródła i szczegóły (1)
W przeglądzie badań nad snem 2 z 3 badań u osób ze słabym snem (stosowanie przez 1–4 tygodnie) wykazały krótszy czas zasypiania po GABA, a w trzecim był tylko trend; żadne nie wykazało poprawy wydajności snu, fazy REM ani liczby wybudzeń. Badania z ryżem wzbogaconym w GABA dawały pojedyncze, nietrwałe korzyści.
Hepsomali P, Groeger JA, Nishihira J, Scholey A. (2020). Effects of Oral Gamma-Aminobutyric Acid (GABA) Administration on Stress and Sleep in Humans: A Systematic Review. Frontiers in Neuroscience, 14, 923. DOI 10.3389/fnins.2020.00923 ↗
⚠ Powiązania z producentami (finansowanie lub autorzy)
- Bardzo małe badania; przegląd bez metaanalizy, dane wybierała jedna osoba.
- W 11 z 14 badań autorzy byli zatrudnieni w firmach; pierwsza autorka przeglądu pracuje w Unileverze, który pokrył opłatę za publikację.
Glicyna – Sen
W kilku bardzo małych i krótkich badaniach 3 g glicyny przed snem poprawiało jakość snu i zmniejszało senność w dzień, ale badania miały wysokie ryzyko błędu.
Badani: zdrowi dorośli, w tym niezadowoleni ze snu; osoby z nadreaktywnym pęcherzem (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W przeglądzie badań u dorosłych trzy małe badania u zdrowych osób (część niezadowolonych ze snu) wykazały lepszą jakość snu, mniejszą senność i zmęczenie w ciągu dnia po 3 g glicyny przyjmowanych 30–60 minut przed snem przez 2–4 dni. Autorzy podkreślają małe grupy i wysokie ryzyko błędu tych badań. U osób z nadreaktywnym pęcherzem glicyna (2 × 3 g przez 4 tygodnie) skracała czas zasypiania.
Soh J, Raventhiran S, Lee JH, Lim ZX, Goh J, Kennedy BK, Maier AB. (2024). The effect of glycine administration on the characteristics of physiological systems in human adults: A systematic review. GeroScience, 46(1), 219–239. DOI 10.1007/s11357-023-00970-8 ↗
Finansowanie nieopisane w pracy
- Bardzo małe i krótkie badania (2–4 dni) o wysokim ryzyku błędu; bez metaanalizy.
- Brak informacji o finansowaniu; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Glukozamina – Stawy
choroba zwyrodnieniowa
U osób z chorobą zwyrodnieniową kolan glukozamina daje co najwyżej niewielkie zmniejszenie bólu, a sprawności stawu wyraźnie nie poprawia. W dużych badaniach zwykle nie była lepsza od placebo.
Badani: osoby z chorobą zwyrodnieniową kolan · osoby z chorobą zwyrodnieniową kolan lub biodra (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (2)
W metaanalizie 18 badań z placebo (2003 r. i później; od 18 do 630 osób z chorobą zwyrodnieniową kolan, zwykle 1500 mg dziennie przez 6 tygodni do 2 lat) glukozamina dawała mały, istotny spadek bólu w skali wzrokowo-analogowej (SMD −0,19, 95% CI −0,36 do −0,03), ale nie w kwestionariuszu WOMAC (SMD −0,04) i nie poprawiała istotnie sprawności stawu ani jakości życia mierzonej WOMAC. Cztery z sześciu największych badań (≥ 100 osób) nie wykazały przewagi nad placebo.
Ogata T, Ideno Y, Akai M, Seichi A, Hagino H, Iwaya T, Doi T, Yamada K, Chen AZ, Li Y, Hayashi K. (2018). Effects of glucosamine in patients with osteoarthritis of the knee: a systematic review and meta-analysis. Clinical Rheumatology, 37(9), 2479–2487. DOI 10.1007/s10067-018-4106-2 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Różne produkty i postacie glukozaminy; tylko 7 badań opisało ukrycie przydziału do grup.
- Korzystne wyniki w japońskiej skali JKOM pochodziły z badań łączących glukozaminę z innymi składnikami.
- Autorzy nie zgłaszają konfliktów interesów; finansowanie z grantów rządowych Japonii.
W metaanalizie 30 badań z losowaniem nad chorobą zwyrodnieniową kolan lub biodra glukozamina (14 badań, 2845 osób) nie zmniejszała istotnie bólu (SMD −0,11, 95% CI −0,25 do 0,05) ani nie poprawiała sprawności stawu; dla sztywności wynik był na granicy istotności (SMD −0,31, 95% CI −0,61 do 0,00). Działania niepożądane nie były częstsze niż przy placebo.
Zhu X, Sang L, Wu D, Rong J, Jiang L. (2018). Effectiveness and safety of glucosamine and chondroitin for the treatment of osteoarthritis: a meta-analysis of randomized controlled trials. Journal of Orthopaedic Surgery and Research, 13, 170. DOI 10.1186/s13018-018-0871-5 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Duża niejednorodność wyników (I² ok. 70%) i możliwa stronniczość publikacji; tylko prace po angielsku.
- Autorzy nazywają wynik dla sztywności istotnym, choć przedział ufności sięga zera.
- Finansowanie z programów studenckich prowincji Jiangsu (Chiny); autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Guarana – Koncentracja
Jednorazowa dawka guarany nieco skracała czas reakcji w testach umysłowych, ale nie poprawiała trafności odpowiedzi; łącznie efekt był pomijalny i mógł wynikać z kofeiny.
Badani: dorośli (średni wiek powyżej 30 lat) (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 8 badań z placebo (328 dorosłych) guarana przyjęta jednorazowo nie poprawiała wyników testów umysłowych łącznie (g Hedgesa 0,076, 95% CI −0,025 do 0,176). Skracała czas reakcji (g 0,202, 95% CI 0,062–0,343), ale nie poprawiała trafności (g −0,077). Autorzy uważają, że efekt może wynikać z kofeiny w guaranie.
Hack B, Penna EM, Talik T, Chandrashekhar R, Millard-Stafford M. (2023). Effect of Guarana (Paullinia cupana) on Cognitive Performance: A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients, 15(2), 434. DOI 10.3390/nu15020434 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Tylko 8 małych badań; jedno badanie w dużej mierze odpowiadało za różnicę między czasem reakcji a trafnością.
- Tylko efekt jednorazowej dawki; mało badań porównujących guaranę z taką samą dawką kofeiny.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów i brak finansowania; jedno włączone badanie pochodzi z ich laboratorium.
Guarana – Stres i nastrój
zmęczenie i wypalenie
U osób z chorobą nowotworową guarana zmniejszała zmęczenie w jednej metaanalizie, ale dowody są niskiej jakości, a wcześniejsza analiza nie znalazła efektu.
Badani: osoby z chorobą nowotworową, głównie rakiem piersi (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 5 badań (269 osób z chorobą nowotworową, głównie rakiem piersi; przeważnie 75–100 mg guarany dziennie, najdłużej przez 90 dni) guarana zmniejszała zmęczenie związane z nowotworem (SMD −0,77, 95% CI −1,34 do −0,21), przy dużej niejednorodności (I² 78%) i niskiej pewności dowodów (GRADE). Wcześniejsza metaanaliza innego zespołu nie znalazła efektu.
Maselli-Schoueri JH, Aguiar Junior PN, del Giglio A. (2024). Natural supplementation to effectively treat cancer-induced fatigue: evidence of a meta-analysis on the use of guaraná. Revista da Associação Médica Brasileira, 70(10), e20240528. DOI 10.1590/1806-9282.20240528 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Mało małych badań; część włączonych danych to abstrakt i nieopublikowane wyniki; dwa badania z wynikiem negatywnym pominięto z braku danych.
- Starszy autor współtworzył część włączonych badań nad guaraną.
- Brak finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Inozytol – Serce i krążenie
lipidy we krwi
U osób z zaburzeniami metabolicznymi inozytol obniżał triglicerydy i cholesterol w jednej metaanalizie, ale wyniki badań bardzo się różniły, a często podawano go z innymi składnikami.
Badani: kobiety z PCOS, kobiety po menopauzie z zespołem metabolicznym, osoby z cukrzycą (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 14 badań z losowaniem (osoby z PCOS, zespołem metabolicznym, cukrzycą typu 2 i kobiety w ciąży z nadwagą; 688–4000 mg inozytolu dziennie przez 6 tygodni do 12 miesięcy) inozytol obniżał triglicerydy (SMD −1,24, 95% CI −1,84 do −0,64), cholesterol całkowity (SMD −1,19) i LDL (SMD −1,31), ale nie zmieniał HDL. Niejednorodność wyników była bardzo duża (I² ponad 90%).
Tabrizi R, Ostadmohammadi V, Lankarani KB, Peymani P, Akbari M, Kolahdooz F, Asemi Z. (2018). The effects of inositol supplementation on lipid profiles among patients with metabolic diseases: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Lipids in Health and Disease, 17, 123. DOI 10.1186/s12944-018-0779-4 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- W wielu badaniach inozytol łączono z innymi składnikami (kwas foliowy, kwas liponowy, polifenole), więc nie da się wydzielić jego efektu.
- Bardzo duża niejednorodność (I² 92–96%); małe badania, prawie wszystkie z Włoch.
- Finansowanie z uczelni medycznej w Szirazie (Iran); autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Kadzidłowiec – Stawy
choroba zwyrodnieniowa
W małych badaniach ekstrakt z kadzidłowca łagodził ból i sztywność przy chorobie zwyrodnieniowej kolan, ale nowsza metaanaliza nie potwierdziła efektu w całej grupie badań.
Badani: dorośli z chorobą zwyrodnieniową stawów, głównie kolan · dorośli z chorobą zwyrodnieniową kolan (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (2)
W metaanalizie 7 badań z losowaniem (545 osób) kadzidłowiec zmniejszał ból (o 8,3 pkt na skali VAS 0–100 i 14,2 pkt w skali WOMAC), sztywność i poprawiał sprawność stawów w porównaniu z grupą kontrolną. Autorzy zalecają ostrożność ze względu na niską i średnią jakość badań oraz małe grupy.
Yu G, Xiang W, Zhang T, Zeng L, Yang K, Li J. (2020). Effectiveness of Boswellia and Boswellia extract for osteoarthritis patients: a systematic review and meta-analysis. BMC Complementary Medicine and Therapies, 20(1), 225. DOI 10.1186/s12906-020-02985-6 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- 4 z 7 badań dotyczyło mieszanek (z kurkuminą, MSM lub innym ziołem), a 2 porównywały z ibuprofenem lub glukozaminą, nie z placebo; wysokie ryzyko wybiórczego raportowania.
- Brak finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
W nowszej metaanalizie 13 badań (850 osób w skali WOMAC, 1185 w skali VAS) ekstrakty kadzidłowca nie dawały istotnej poprawy w porównaniu z grupami kontrolnymi, głównie z powodu dużej niejednorodności badań. W analizie podgrup wyniki WOMAC były lepsze niż przy placebo.
Dalmonte T, Andreani G, Rudelli C, Isani G. (2024). Efficacy of Extracts of Oleogum Resin of Boswellia in the Treatment of Knee Osteoarthritis: A Systematic Review and Meta-Analysis. Phytotherapy Research, 38(12), 5672–5689. DOI 10.1002/ptr.8336 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Bardzo różne preparaty (często mieszanki z innymi ziołami) i grupy kontrolne, w tym leki.
- Brak finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Karnozyna – Koncentracja
U osób starszych karnozyna z anseryną dawała niewielką poprawę w testach funkcji poznawczych, ale dane pochodzą z trzech małych badań.
Badani: osoby po 65. roku życia, zdrowe lub z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 3 badań z losowaniem u osób starszych (zdrowych i z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi) suplementacja karnozyną z anseryną (zwykle 1 g dziennie przez ok. 3 miesiące) dawała niewielką poprawę funkcji poznawczych (SMD −0,25, 95% CI −0,46 do −0,04), choć w żadnym z badań osobno różnica nie była istotna. Nie wpływała na objawy depresji (SMD −0,01).
Caruso G, Godos J, Castellano S, Micek A, Murabito P, Galvano F i wsp. (2021). The Therapeutic Potential of Carnosine/Anserine Supplementation against Cognitive Decline: A Systematic Review with Meta-Analysis. Biomedicines, 9(3), 253. DOI 10.3390/biomedicines9030253 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Tylko 3 badania w metaanalizie, różne testy; badania zbyt małe, by samodzielnie wykazać efekt.
- Brak zewnętrznego finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Koenzym Q10 – Serce i krążenie
ciśnienie krwi
Koenzym Q10 obniżał ciśnienie skurczowe średnio o ok. 3 mmHg, głównie u osób chorych; u zdrowych i dla ciśnienia rozkurczowego efektu nie wykazano. Wyniki są mocno niejednorodne.
Badani: głównie osoby z cukrzycą typu 2, chorobami serca, nerek lub nadciśnieniem (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 45 badań z losowaniem koenzym Q10 obniżał ciśnienie skurczowe (WMD −3,34 mmHg, 95% CI −5,13 do −1,56), ale nie rozkurczowe (−0,83 mmHg, różnica nieistotna) ani tętna. Spadek ciśnienia skurczowego był istotny u osób z chorobami (−3,52 mmHg), a u zdrowych nie (−2,43 mmHg, 95% CI −7,87 do 3,01); większy przy stosowaniu dłuższym niż 8 tygodni.
Karimi M, Pirzad S, Hooshmand F, Shirsalimi N, Pourfaraji SMA. (2025). Effects of coenzyme Q10 administration on blood pressure and heart rate in adults: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. International Journal of Cardiology. Cardiovascular Risk and Prevention, 26, 200424. DOI 10.1016/j.ijcrp.2025.200424 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Bardzo duża niejednorodność wyników (I² 87–95%) i wykryta stronniczość publikacji.
- Praca podaje różne wartości tego samego wyniku w streszczeniu, tekście i tabeli (−3,34 do −3,48 mmHg).
- Część badań z zastrzeżeniami co do randomizacji i zaślepienia.
- Autorzy deklarują brak finansowania i konfliktów interesów.
Koenzym Q10 – Stres i nastrój
zmęczenie i wypalenie
Koenzym Q10 umiarkowanie zmniejszał zmęczenie, głównie u osób z chorobami przebiegającymi ze zmęczeniem; u zdrowych wynik nie był istotny. Badań jest niewiele i są niejednorodne.
Badani: m.in. fibromialgia, zespół przewlekłego zmęczenia, SM; 3 badania u zdrowych (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 13 badań z placebo (1126 osób, dawki 30–500 mg dziennie przez 4–24 tygodnie) koenzym Q10 zmniejszał zmęczenie (g Hedgesa −0,40, 95% CI −0,64 do −0,16). U osób chorych efekt był istotny (−0,43), u zdrowych nie (−0,35, 95% CI −0,76 do 0,05). Działał sam koenzym Q10, ale nie preparaty złożone; większe dawki i dłuższe stosowanie wiązały się z większym efektem.
Tsai IC, Hsu CW, Chang CH, Tseng PT, Chang KV. (2022). Effectiveness of Coenzyme Q10 Supplementation for Reducing Fatigue: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Frontiers in Pharmacology, 13, 883251. DOI 10.3389/fphar.2022.883251 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Umiarkowanie duża niejednorodność (I² 69,5%); bardzo różne choroby i skale zmęczenia.
- W ponad połowie badań pewne zastrzeżenia co do ryzyka błędu.
- Finansowanie z tajwańskiego ministerstwa nauki, szpitala uniwersyteckiego i towarzystwa naukowego; jedna osoba z zespołu założyła firmę InnovaRad (bez związku z suplementami).
Kolagen – Skóra, włosy, paznokcie
kondycja skóry
Kolagen przyjmowany przez kilka miesięcy może poprawiać nawilżenie i elastyczność skóry. Nie zmniejsza jednak zmarszczek. Badania są krótkie, a ich wyniki prawdopodobnie zawyżone.
Badani: głównie kobiety w średnim wieku (40–60 lat) · zdrowi dorośli (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (2)
W metaanalizie 35 badań z placebo (2534 osoby; 0,5–10 g kolagenu dziennie przez 4–16 tygodni, najczęściej 12 tygodni) kolagen poprawiał nawilżenie skóry (SMD 0,44), jej elastyczność (SMD 0,62 – ale dopiero po wyłączeniu dwóch odstających badań; bez tego efekt był zerowy) i funkcję bariery skórnej (mniejsza utrata wody, SMD −0,39). Poprawa elastyczności i bariery pojawiała się dopiero po ok. 12 tygodniach; wynik zależał od czasu stosowania, a nie od dawki. Na zmarszczki, szorstkość i gęstość skóry kolagen nie działał – pozorne efekty wynikały z odstających badań.
Batool A, Abbas MS, Farooq R, Akbar MA, Ahmed A, Kanwal W, Ali H, Ahmad A, Junaid M, Hanif MS, de Deus Nunes Junior EB, Aminpoor H. (2026). Oral Collagen Peptides and Skin Rejuvenation: A Systematic Review and an Updated Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Journal of Cosmetic Dermatology, 25(3), e71041. DOI 10.1111/jocd.71041 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Autorzy stwierdzili powszechną stronniczość publikacji – efekty dla nawilżenia i elastyczności są prawdopodobnie zawyżone.
- Bardzo duża niejednorodność wyników; badania trwały najwyżej 16 tygodni, głównie z Azji, na bardzo różnych preparatach.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów i nie zgłaszają finansowania.
W metaanalizie 26 badań z placebo (1721 osób; 2–12 tygodni, najczęściej kolagen z ryb) hydrolizat kolagenu poprawiał nawilżenie skóry (18 badań; SMD 0,63, 95% CI 0,38–0,88) i jej elastyczność (19 badań; SMD 0,72, 95% CI 0,40–1,03); stosowanie dłuższe niż 8 tygodni dawało lepsze wyniki niż krótsze.
Pu SY, Huang YL, Pu CM, Kang YN, Hoang KD, Chen KH, Chen C. (2023). Effects of Oral Collagen for Skin Anti-Aging: A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients, 15(9), 2080. DOI 10.3390/nu15092080 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- W 13 z 26 badań ryzyko błędu z powodu brakujących danych; w części badań kolagen podawano z witaminami i cynkiem.
- Badania krótkie (do 12 tygodni), często na mniej niż 40 osobach; nie oceniano zmarszczek.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów; finansowanie ze szpitala uniwersyteckiego (Taipei Medical University).
Kolagen – Stawy
choroba zwyrodnieniowa
U osób z chorobą zwyrodnieniową kolan hydrolizat kolagenu może nieco zmniejszać ból. To wynik zaledwie kilku badań o wysokim ryzyku błędu; nie wiadomo, czy kolagen pomaga stawom osób zdrowych.
Badani: osoby z chorobą zwyrodnieniową kolan (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 4 badań z placebo u osób z chorobą zwyrodnieniową kolan (507 pacjentów; najczęściej 10 g hydrolizatu kolagenu dziennie, w jednym badaniu 2 g kolagenu typu II) kolagen zmniejszał ból (3 badania, 375 osób; SMD −0,58, 95% CI −0,98 do −0,18), przy dużej niejednorodności wyników (I² = 68%). Działania niepożądane nie występowały istotnie częściej niż przy placebo (OR 1,66, 95% CI 0,99–2,78), choć wynik był na granicy istotności.
Lin CR, Tsai SHL, Huang KY, Tsai PA, Chou H, Chang SH. (2023). Analgesic efficacy of collagen peptide in knee osteoarthritis: a meta-analysis of randomized controlled trials. Journal of Orthopaedic Surgery and Research, 18(1), 694. DOI 10.1186/s13018-023-04182-w ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Wszystkie 4 badania oceniono jako obarczone wysokim ryzykiem błędu; autorzy mimo to ocenili pewność dowodów dla bólu jako umiarkowaną, a dla działań niepożądanych jako bardzo niską.
- Tylko 4 badania, różne preparaty (m.in. markowe hydrolizaty od producentów kolagenu) i dawki.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów i finansowania.
Kozieradka – Serce i krążenie
lipidy we krwi
U osób z cukrzycą typu 2 kozieradka obniżała cholesterol całkowity i triglicerydy oraz nieco podnosiła HDL, ale nie zmieniała LDL; jakość badań jest słaba.
Badani: dorośli z cukrzycą typu 2 (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 10 badań z losowaniem (706 osób z cukrzycą typu 2, 8–16 tygodni) kozieradka obniżała cholesterol całkowity o 18,4 mg/dl, triglicerydy o 38,4 mg/dl (duża niejednorodność, I² 86%) i podnosiła HDL o 2,3 mg/dl; LDL nie zmieniał się istotnie.
Kim J, Noh W, Kim A, Choi Y, Kim YS. (2023). The Effect of Fenugreek in Type 2 Diabetes and Prediabetes: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. International Journal of Molecular Sciences, 24(18), 13999. DOI 10.3390/ijms241813999 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Jakość badań oceniona przez autorów jako słaba; dwa badania otwarte; różne preparaty i dawki, część z dietą lub lekami.
- Finansowanie: Woosuk University (Korea); autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Kozłek lekarski – Sen
Kozłek może subiektywnie poprawiać sen, ale wyniki są niespójne: w pomiarach obiektywnych różnic nie było, a typowe wyciągi wypadały gorzej niż sproszkowany korzeń.
Badani: dorośli z bezsennością lub problemami ze snem, w części badań osoby starsze · zdrowi dorośli, osoby z bezsennością i z innymi chorobami, osoby starsze (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (2)
W metaanalizie 16 badań z placebo (1093 osoby) w 6 badaniach z oceną „sen lepszy lub nie” osoby przyjmujące kozłek o 80% częściej zgłaszały poprawę snu (RR 1,8, 95% CI 1,2–2,9), ale analiza wskazywała na stronniczość publikacji. W 5 badaniach z polisomnografią nie było spójnych zmian w parametrach snu; w żadnym badaniu nie stwierdzono porannej senności.
Bent S, Padula A, Moore D, Patterson M, Mehling W. (2006). Valerian for sleep: a systematic review and meta-analysis. American Journal of Medicine, 119(12), 1005–1012. DOI 10.1016/j.amjmed.2006.02.026 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Większość badań miała istotne błędy metodologiczne; bardzo różne preparaty, dawki i czas stosowania.
- Finansowanie z grantu amerykańskiego Narodowego Centrum Medycyny Komplementarnej i Alternatywnej (NCCAM).
W przeglądzie 23 badań nad snem 13 wykazało korzyść kozłka, a 10 nie. W metaanalizie 10 badań efekt był wyraźny dla sproszkowanego korzenia (g 0,83, 95% CI 0,03–1,62), ale nie dla wyciągów (g 0,10, 95% CI −0,02 do 0,22); autorzy wskazują na dużą zmienność składu wyciągów.
Shinjyo N, Waddell G, Green J. (2020). Valerian Root in Treating Sleep Problems and Associated Disorders—A Systematic Review and Meta-Analysis. Journal of Evidence-Based Integrative Medicine, 25, 2515690X20967323. DOI 10.1177/2515690X20967323 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Badania o bardzo różnej jakości i populacjach; mało danych do metaanalizy.
- Bez finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Kurkuma – Stawy
choroba zwyrodnieniowa
U osób z chorobą zwyrodnieniową kolan kurkuma zmniejsza ból i poprawia sprawność stawu bardziej niż placebo – podobnie jak leki przeciwzapalne. Badania są jednak małe i dotyczą różnych preparatów.
Badani: osoby z chorobą zwyrodnieniową stawów, głównie kobiety · dorośli z chorobą zwyrodnieniową kolan, głównie kobiety z Azji (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (2)
W metaanalizie 15 badań z losowaniem (1621 osób z chorobą zwyrodnieniową stawów) kurkuma w porównaniu z placebo zmniejszała ból (WOMAC-ból SMD −0,57; w skali VAS 0–100 średnio o ok. 12 punktów), sztywność i poprawiała sprawność stawu. W porównaniu z niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi działała podobnie, przy rzadszych działaniach niepożądanych.
Zeng L, Yu G, Hao W, Yang K, Chen H. (2021). The efficacy and safety of Curcuma longa extract and curcumin supplements on osteoarthritis: a systematic review and meta-analysis. Bioscience Reports, 41(6), BSR20210817. DOI 10.1042/BSR20210817 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Autorzy oceniają pewność dowodów jako umiarkowaną do wysokiej, mimo dużej niejednorodności wyników (I² ok. 70–75% dla bólu i sprawności).
- Wiele badań z markowymi preparatami, głównie z Azji; jedno badanie dotyczyło maści.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów i finansowania.
W metaanalizie sieciowej 17 badań z losowaniem u osób z chorobą zwyrodnieniową kolan wszystkie preparaty kurkumy zmniejszały ból w skali WOMAC w porównaniu z placebo (np. zwykłe kurkuminoidy o 3,2 punktu, preparaty o zwiększonym wchłanianiu o 2,5 punktu) i poprawiały sprawność stawu, ale nie sztywność. Pewność dowodów autorzy oceniają jako niską lub bardzo niską.
Wai HS, Pathomwichaiwat T, Suansanae T, Nathisuwan S, Rattanavipanon W. (2025). Effect of turmeric products on knee osteoarthritis: a systematic review and network meta-analysis. BMC Complementary Medicine and Therapies, 25, 292. DOI 10.1186/s12906-025-05045-z ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- 24% badań z wysokim ryzykiem błędu; niespójność w sieci porównań.
- Brak długich badań – nie wiadomo, jak działa i czy jest bezpieczna przy wieloletnim stosowaniu.
- Bez finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Kurkuma – Wątroba
Przy stłuszczeniu wątroby kurkumina nieznacznie obniżała enzymy wątrobowe i częściej zmniejszała stłuszczenie, ale badania pochodzą głównie z dwóch krajów; kurkuma może też rzadko uszkadzać wątrobę.
Badani: dorośli ze stłuszczeniową chorobą wątroby, głównie w Iranie i Tajlandii (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W zaktualizowanej metaanalizie 16 badań z losowaniem (osoby ze stłuszczeniem wątroby, 8–24 tygodnie) kurkumina obniżała AST o 3,9 j./l i ALT o 5,6 j./l oraz częściej dawała ustąpienie (RR 3,53) lub zmniejszenie stłuszczenia (RR 3,41) niż kontrola. Stosowano formy o zwiększonym wchłanianiu (80–1000 mg dziennie), ekstrakty (1500 mg) lub proszek kurkumy (2–3 g).
Lukkunaprasit T, Tansawet A, Boonmanunt S, Sobhonslidsuk A, McKay GJ, Attia J, Thakkinstian A. (2023). An updated meta-analysis of effects of curcumin on metabolic dysfunction-associated fatty liver disease based on available evidence from Iran and Thailand. Scientific Reports, 13(1), 5824. DOI 10.1038/s41598-023-33023-3 ↗
Finansowanie nieopisane w pracy
- Badania prawie wyłącznie z Iranu i Tajlandii; stłuszczenie oceniane zwykle w USG. Rzadko kurkuma (zwłaszcza o zwiększonym wchłanianiu) powoduje uszkodzenie wątroby – zob. bezpieczeństwo.
- Brak informacji o finansowaniu; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Kwas alfa-liponowy – Odchudzanie
U osób z cukrzycą typu 2 kwas alfa-liponowy zmniejszał masę ciała o mniej niż kilogram – znacznie poniżej progu, który ma znaczenie dla zdrowia.
Badani: dorośli z cukrzycą typu 2 (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie badań z losowaniem u osób z cukrzycą typu 2 każde dodatkowe 500 mg kwasu alfa-liponowego dziennie zmniejszało masę ciała o 0,68 kg (5 badań, 349 osób; umiarkowana pewność) i BMI o 1,07 kg/m² (7 badań; niska pewność, wynik zależny od jednego badania). Oba efekty były mniejsze niż minimalna istotna klinicznie różnica (4,4 kg).
Jibril AT, Jayedi A, Shab-Bidar S. (2022). Efficacy and safety of oral alpha-lipoic acid supplementation for type 2 diabetes management: a systematic review and dose-response meta-analysis of randomized trials. Endocrine Connections, 11(10), e220322. DOI 10.1530/EC-22-0322 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Bardzo duża niejednorodność dla BMI (I² ok. 95%); po wyłączeniu jednego badania efekt przestawał być istotny.
- Brak finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Kwasy omega-3 – Serce i krążenie
zawały i udary · lipidy we krwi
Suplementy omega-3 praktycznie nie zmniejszają ryzyka zgonu, zawału ani udaru. Mogą bardzo nieznacznie obniżać ryzyko choroby wieńcowej, za to wyraźnie obniżają trójglicerydy (o ok. 15%).
Badani: dorośli, głównie z krajów o wysokim dochodzie (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (2)
Zwiększenie spożycia EPA i DHA (głównie w kapsułkach) nie ma istotnego wpływu na zgony ogółem ani zdarzenia sercowo-naczyniowe (pewność wysoka) i prawdopodobnie niewiele zmienia w zgonach sercowych, udarach i arytmiach (pewność umiarkowana). Może nieznacznie zmniejszać ryzyko zgonu i incydentów wieńcowych – aby jedna osoba uniknęła incydentu wieńcowego, ok. 167 osób musi przyjmować omega-3 przez ok. 4 lata (pewność niska). Autorzy uznają suplementy omega-3 za prawdopodobnie nieprzydatne w zapobieganiu chorobom serca.
Abdelhamid AS, Brown TJ, Brainard JS, Biswas P, Thorpe GC, Moore HJ, Deane KHO, Summerbell CD, Worthington HV, Song F, Hooper L. (2020). Omega-3 fatty acids for the primary and secondary prevention of cardiovascular disease. Cochrane Database of Systematic Reviews, Issue 3, CD003177. DOI 10.1002/14651858.CD003177.pub5 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Badania trwały 1–7 lat i obejmowały głównie dorosłych z krajów o wysokim dochodzie; część wyników ma niską pewność.
- Autorzy nie zgłaszają konfliktów interesów; przegląd sfinansowała WHO (grupa NUGAG) i brytyjski NIHR.
Zwiększenie spożycia EPA i DHA obniża stężenie trójglicerydów we krwi o ok. 15% (średnio o 0,24 mmol/l), tym bardziej, im wyższa dawka; nie wpływa natomiast na masę ciała ani pozostałe frakcje lipidów (pewność wysoka).
Abdelhamid AS, Brown TJ, Brainard JS, Biswas P, Thorpe GC, Moore HJ, Deane KHO, Summerbell CD, Worthington HV, Song F, Hooper L. (2020). Omega-3 fatty acids for the primary and secondary prevention of cardiovascular disease. Cochrane Database of Systematic Reviews, Issue 3, CD003177. DOI 10.1002/14651858.CD003177.pub5 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Obniżenie trójglicerydów nie przełożyło się wyraźnie na mniej zawałów czy zgonów w tych samych badaniach.
- Autorzy nie zgłaszają konfliktów interesów; przegląd sfinansowała WHO (grupa NUGAG) i brytyjski NIHR.
Kwasy omega-3 – Stawy
zapalenie stawów · choroba zwyrodnieniowa
U osób z reumatoidalnym zapaleniem stawów omega-3 mogą nieco zmniejszać ból. Przy chorobie zwyrodnieniowej wyniki są niespójne. Badania dotyczą osób chorych – nie wiadomo, czy omega-3 pomagają stawom zdrowych.
Badani: osoby z zapaleniem stawów, głównie reumatoidalnym · osoby z chorobą zwyrodnieniową stawów (55–68 lat) (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (2)
W metaanalizie 42 badań u osób z zapaleniem stawów (2751 pacjentów, głównie z reumatoidalnym zapaleniem stawów) oleje z ryb i owoców morza dały mały spadek bólu (SMD −0,24, 95% CI −0,42 do −0,07, ok. 8% na skali bólu) i niewielki spadek CRP (wskaźnika stanu zapalnego), ale nie poprawiły sprawności stawów. Efekt był istotny w reumatoidalnym zapaleniu stawów (pewność dowodów umiarkowana), a w chorobie zwyrodnieniowej – nie (5 badań, pewność bardzo niska). Nie stwierdzono więcej działań niepożądanych niż przy placebo.
Senftleber NK, Nielsen SM, Andersen JR, Bliddal H, Tarp S, Lauritzen L, Furst DE, Suarez-Almazor ME, Lyddiatt A, Christensen R. (2017). Marine Oil Supplements for Arthritis Pain: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Trials. Nutrients, 9(1), 42. DOI 10.3390/nu9010042 ↗
Finansowanie nieopisane w pracy
- Żadne badanie nie miało niskiego ryzyka błędu we wszystkich obszarach; duża niejednorodność wyników (I² = 63%).
- Przeszukanie literatury do lutego 2015 r. – nie obejmuje nowszych badań; bardzo różne dawki i rodzaje olejów (m.in. z ryb, małży, foki, kryla).
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów; w podziękowaniach wymieniono Fundację Oak, brak osobnej informacji o finansowaniu.
W metaanalizie 9 badań z placebo u osób z chorobą zwyrodnieniową stawów (2070 pacjentów w wieku 55–68 lat, 350–2400 mg omega-3 dziennie) suplementacja zmniejszała ból (SMD −0,29, 95% CI −0,47 do −0,11) i poprawiała sprawność stawów (SMD −0,21) – to małe efekty. Poprawa bólu była wyraźniejsza u osób poniżej 65 lat; nie odnotowano poważnych działań niepożądanych.
Deng W, Yi Z, Yin E, Lu R, You H, Yuan X. (2023). Effect of omega-3 polyunsaturated fatty acids supplementation for patients with osteoarthritis: a meta-analysis. Journal of Orthopaedic Surgery and Research, 18(1), 381. DOI 10.1186/s13018-023-03855-w ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Tylko 9 badań; duża niejednorodność wyników dla bólu (I² = 60%); bez oceny pewności dowodów (GRADE).
- Wynik dla choroby zwyrodnieniowej stoi w sprzeczności z wcześniejszą metaanalizą (Senftleber 2017), która efektu nie znalazła.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów; finansowanie z publicznego grantu (prowincja Hubei, Chiny).
Kwasy omega-3 – Stres i nastrój
depresja · lęk
U osób z depresją lub chorobami omega-3 z przewagą EPA może nieco łagodzić objawy depresji i lęku. U zdrowych osób nie wykazano wpływu na niepokój, a wyniki badań bardzo się różnią.
Badani: głównie osoby z depresją · różne grupy: osoby z chorobami (w tym dzieci z ADHD) i zdrowe (opis badań, nie wskazanie)
⚠ 1 z 2 źródeł: autorzy powiązani z firmami
Źródła i szczegóły (2)
W metaanalizie 26 badań z placebo (2160 osób, głównie z depresją) omega-3 łagodziło objawy depresji w niewielkim stopniu (SMD −0,28). Korzyść dawały preparaty z samym EPA lub z co najmniej 60% EPA w dawce EPA do 1 g dziennie; preparaty z przewagą DHA nie działały. Wyniki badań bardzo się różniły (I² 75%).
Liao Y, Xie B, Zhang H, He Q, Guo L, Subramanieapillai M, Fan B, Lu C, McIntyre RS. (2019). Efficacy of omega-3 PUFAs in depression: A meta-analysis. Translational Psychiatry, 9, 190. DOI 10.1038/s41398-019-0515-5 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Nie dało się uwzględnić wielu źródeł niejednorodności (nasilenie depresji, płeć, BMI, wyjściowy poziom omega-3); tylko 2 badania z przewagą DHA.
- Dotyczy głównie osób z rozpoznaną depresją, często przyjmujących leki przeciwdepresyjne.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów; finansowanie z Narodowej Fundacji Nauk Przyrodniczych Chin.
W metaanalizie 19 badań (2240 osób) omega-3 wiązało się z mniejszym nasileniem objawów lęku (Hedges g 0,37, 95% CI 0,08–0,67), ale tylko u osób z rozpoznaniami klinicznymi (g 0,51). U osób bez chorób efektu nie było (g −0,01). Istotny efekt dawały dawki co najmniej 2000 mg dziennie.
Su KP, Tseng PT, Lin PY, Okubo R, Chen TY, Chen YW, Matsuoka YJ. (2018). Association of Use of Omega-3 Polyunsaturated Fatty Acids With Changes in Severity of Anxiety Symptoms: A Systematic Review and Meta-analysis. JAMA Network Open, 1(5), e182327. DOI 10.1001/jamanetworkopen.2018.2327 ↗
⚠ Część autorów powiązana z firmami
- Bardzo różne grupy (m.in. dzieci z ADHD, osoby po urazach, z chorobą Parkinsona) i ogromna niejednorodność wyników (I² 90%), na którą wpływały pojedyncze odstające badania.
- Małe badania; autorzy zalecają ostrożność przy przenoszeniu wyników na praktykę.
- Finansowanie z publicznych grantów (Tajwan, Japonia); jedna osoba z zespołu otrzymywała darowizny od firmy Morinaga Milk Industry niezwiązane z tą pracą.
Kwasy omega-3 – Wątroba
U osób ze stłuszczeniem wątroby omega-3 częściej zmniejszały stłuszczenie widoczne w USG, ale nie poprawiały istotnie enzymów wątrobowych ani obrazu w biopsji.
Badani: dorośli i dzieci z niealkoholową stłuszczeniową chorobą wątroby (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 22 badań z losowaniem (1366 osób z niealkoholową stłuszczeniową chorobą wątroby) poprawę stłuszczenia częściej obserwowano przy omega-3 niż przy placebo (RR 1,52) – ale tylko w ocenie USG; w jedynym badaniu z biopsją różnicy nie było, a w rezonansie wynik nie był istotny. Enzymy wątrobowe (ALT, AST, GGTP) nie zmieniły się istotnie; spadały za to triglicerydy.
Lee CH, Fu Y, Yang SJ, Chi CC. (2020). Effects of Omega-3 Polyunsaturated Fatty Acid Supplementation on Non-Alcoholic Fatty Liver: A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients, 12(9), 2769. DOI 10.3390/nu12092769 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Poprawa stłuszczenia tylko w USG (mniej dokładne); duża niejednorodność wyników.
- Brak zewnętrznego finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Kwercetyna – Serce i krążenie
ciśnienie krwi
Kwercetyna nieznacznie obniżała ciśnienie krwi (o ok. 3 mmHg), głównie w dawkach od 500 mg dziennie; badań było jednak niewiele.
Badani: dorośli głównie bez nadciśnienia; 100–1000 mg dziennie przez 4–10 tygodni (opis badań, nie wskazanie)
⚠ Źródło: autorzy powiązani z firmami
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 7 badań z placebo (587 osób) kwercetyna obniżała ciśnienie skurczowe o 3,0 mmHg (95% CI −5,8 do −0,3) i rozkurczowe o 2,6 mmHg. Spadek był istotny przy dawkach od 500 mg dziennie (−4,5 mmHg skurczowe), a przy niższych nie.
Serban MC, Sahebkar A, Zanchetti A, Mikhailidis DP, Howard G, Antal D i wsp. (2016). Effects of Quercetin on Blood Pressure: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Journal of the American Heart Association, 5(7), e002713. DOI 10.1161/JAHA.115.002713 ↗
⚠ Część autorów powiązana z firmami
- Tylko 7 badań; porównanie dawek pośrednie i nieistotne; znaczenie kliniczne niejasne.
- Metaanaliza bez finansowania; część autorów współpracowała z firmami farmaceutycznymi.
L-karnityna – Odchudzanie
L-karnityna nie jest „spalaczem tłuszczu” – krótkie stosowanie nie zwiększa spalania tłuszczu. U osób z nadwagą lub otyłością może obniżyć masę ciała, ale tylko przy kilkumiesięcznym stosowaniu.
Badani: dorośli; spadek masy tylko przy nadwadze lub otyłości (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
Przekonanie, że L-karnityna jest środkiem odchudzającym, zostało podważone: przyjmowanie 4–6 g dziennie przez 14 dni nie zwiększało zawartości karnityny w mięśniach, a suplementacja do 4 tygodni nie zwiększała spalania tłuszczu. Autorzy przytaczają metaanalizę badań z dłuższą suplementacją (mediana 3 miesiące), w której masa ciała istotnie spadała, ale tylko u osób z nadwagą lub otyłością (BMI ≥ 25); przy stosowaniu dłuższym niż 24 tygodnie nie było wpływu na BMI.
Sawicka AK, Renzi G, Olek RA. (2020). The bright and the dark sides of L-carnitine supplementation: a systematic review. Journal of the International Society of Sports Nutrition, 17(1), 49. DOI 10.1186/s12970-020-00377-2 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Wynik dla masy ciała pochodzi z innej metaanalizy, przytoczonej w tym przeglądzie – samej metaanalizy nie czytaliśmy (nowsze metaanalizy o odchudzaniu są płatne).
- Przegląd jakościowy; brak danych o wielkości spadku masy ciała.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów; finansowanie z Narodowego Centrum Nauki (Polska).
L-teanina – Koncentracja
Jednorazowa dawka L-teaniny może minimalnie przyspieszać reakcję w niektórych testach, ale w większości testów uwagi nie różniła się od placebo. Badania są małe i słabej jakości.
Badani: zdrowi dorośli (średnio 32 lata) · zdrowi dorośli, w jednym badaniu sportowcy (opis badań, nie wskazanie)
⚠ 1 z 2 źródeł: autorzy powiązani z firmami
Źródła i szczegóły (2)
W metaanalizie badań z losowaniem u zdrowych osób (16 badań, 484 uczestników, średnio 32 lata) sama L-teanina (mediana 200 mg) w porównaniu z placebo poprawiała tylko czas reakcji z wyborem w pierwszej godzinie (SMD −0,35); w innych testach różnic praktycznie nie było. L-teanina z kofeiną poprawiała m.in. dokładność w zadaniu na przełączanie uwagi (SMD 0,33–0,40).
Payne ER, Aceves-Martins M, Dubost J, Greyling A, de Roos B. (2025). Effects of Tea (Camellia sinensis) or its Bioactive Compounds l-Theanine or l-Theanine plus Caffeine on Cognition, Sleep, and Mood in Healthy Participants: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Nutrition Reviews, 83(10), 1873–1891. DOI 10.1093/nutrit/nuaf054 ↗
⚠ Powiązania z producentami (finansowanie lub autorzy)
- Żadne badanie nie miało niskiego ryzyka błędu, 25 – wysokie; małe badania (mediana 27 osób).
- Efekty jednorazowej dawki, mierzone 1–2 godziny po przyjęciu.
- Doktorat pierwszej autorki finansuje Lipton Teas and Infusions; jedna osoba z zespołu pracuje w Lipton, inna w Unileverze.
W metaanalizie 5 badań z placebo (20–50 osób w badaniu; 50–500 mg jednorazowo) L-teanina nie skracała czasu prostej reakcji ani nie poprawiała wyników testu Stroopa, ale skracała czas przetwarzania bodźców wzrokowych (o ok. 15 ms, 95% CI −29 do −1). Autorzy oceniają pewność dowodów jako niską lub bardzo niską.
Mátyus RO, Szikora Z, Bodó D, Vargáné Szabó B, Csupor É, Csupor D, Tóth B. (2025). Promising, but Not Completely Conclusive—The Effect of l-Theanine on Cognitive Performance Based on the Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Placebo-Controlled Clinical Trials. Journal of Clinical Medicine, 14(21), 7710. DOI 10.3390/jcm14217710 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Tylko 5 małych badań; różne preparaty i dawki; nie dało się ocenić stronniczości publikacji.
- Finansowanie z węgierskiego Narodowego Funduszu Badań i Węgierskiej Akademii Nauk; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
L-teanina – Stres i nastrój
depresja · lęk
U osób z zaburzeniami psychicznymi L-teanina dodana do leczenia łagodziła niektóre objawy, ale to pojedyncze małe badania. W jedynym badaniu z zaburzeniem lękowym nie zmniejszyła lęku bardziej niż placebo.
Badani: dzieci i dorośli z zaburzeniami psychicznymi (m.in. schizofrenia, ADHD, depresja) (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W przeglądzie 11 badań z losowaniem (827 osób przyjmujących L-teaninę, w wieku 9–45 lat, z zaburzeniami psychicznymi; najczęściej 200–450 mg dziennie przez 6–10 tygodni) L-teanina dodana do leczenia zmniejszała niektóre objawy w schizofrenii i ADHD, a w jednym badaniu dodana do sertraliny zwiększała odsetek remisji depresji (68% wobec 32%). W jedynym badaniu z zaburzeniem lękowym uogólnionym nie zmniejszała lęku bardziej niż placebo.
Moshfeghinia R, Sanaei E, Mostafavi S, Assadian K, Sanaei A, Ayano G. (2024). The effects of L-theanine supplementation on the outcomes of patients with mental disorders: a systematic review. BMC Psychiatry, 24, 886. DOI 10.1186/s12888-024-06285-y ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Przegląd bez metaanalizy; po 1–4 małe badania na zaburzenie.
- Streszczenie pracy podaje poprawę w zaburzeniach lękowych, ale opisane w pełnym tekście badanie z zaburzeniem lękowym uogólnionym nie wykazało różnicy – opieramy się na pełnym tekście.
- Bez finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Leucyna – Siła i masa mięśniowa
U osób starszych, zwłaszcza z sarkopenią, suplementy bogate w leucynę zwiększały beztłuszczową masę ciała o ok. 1 kg, ale nie poprawiały siły mięśni.
Badani: osoby po 65. roku życia, zdrowe i z sarkopenią · osoby starsze z sarkopenią, w tym po udarze i z marskością wątroby (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (2)
W metaanalizie 16 badań (999 osób po 65. roku życia) suplementy bogate w leucynę zwiększały beztłuszczową masę ciała o 0,99 kg (95% CI 0,43–1,55) i masę ciała o 1,02 kg – wyraźniej u osób z sarkopenią. Nie poprawiały siły uścisku dłoni ani siły prostowników kolana.
Komar B, Schwingshackl L, Hoffmann G. (2015). Effects of leucine-rich protein supplements on anthropometric parameter and muscle strength in the elderly: a systematic review and meta-analysis. Journal of Nutrition, Health & Aging, 19(4), 437–446. DOI 10.1007/s12603-014-0559-4 ↗
Finansowanie nieopisane w pracy
- Leucyna podawana głównie w mieszankach aminokwasów lub białku – nie da się oddzielić jej własnego efektu; duża różnorodność badań.
- Brak informacji o finansowaniu; autorzy nie zgłaszają konfliktów interesów.
W przeglądzie 23 badań (13 z placebo) leucyna lub białko wzbogacone w leucynę (1,2–6 g leucyny dziennie) poprawiały głównie masę mięśniową u osób starszych z sarkopenią, zwykle razem z witaminą D; wyniki dla siły były mieszane, a sprawność fizyczną badano rzadko.
Martínez-Arnau FM, Fonfría-Vivas R, Cauli O. (2019). Beneficial Effects of Leucine Supplementation on Criteria for Sarcopenia: A Systematic Review. Nutrients, 11(10), 2504. DOI 10.3390/nu11102504 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Bez metaanalizy; część badań bez grupy placebo; często łączono leucynę z witaminą D lub innymi składnikami.
- Brak zewnętrznego finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Magnez – Sen
U starszych osób z bezsennością magnez może nieznacznie skracać czas zasypiania (średnio o ok. 17 minut), ale badania są nieliczne i słabej jakości.
Badani: osoby starsze z bezsennością (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W 3 badaniach z placebo (151 osób starszych z bezsennością) magnez skracał czas zasypiania średnio o 17,4 min, a całkowity czas snu wydłużał o 16 min (wynik nieistotny); w kwestionariuszach jakości snu wyniki były niejednoznaczne. Jakość dowodów oceniono jako niską lub bardzo niską.
Mah J, Pitre T. (2021). Oral magnesium supplementation for insomnia in older adults: a Systematic Review & Meta-Analysis. BMC Complementary Medicine and Therapies, 21, 125. DOI 10.1186/s12906-021-03297-z ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Tylko 3 badania i 151 uczestników; wszystkie z umiarkowanym lub wysokim ryzykiem błędu.
- Dotyczy wyłącznie osób starszych (55+) z bezsennością, a nie ogółu.
- Protokół przeglądu nie był rejestrowany; autorzy nie deklarują konfliktów interesów ani finansowania.
Magnez – Stres i nastrój
niepokój i napięcie
Może nieco łagodzić łagodny niepokój i objawy napięcia przedmiesiączkowego, ale badania są słabej jakości, a efekt placebo był w nich duży.
Badani: osoby z łagodnym niepokojem lub napięciem przedmiesiączkowym (opis badań, nie wskazanie)
⚠ Źródło: autorzy powiązani z firmami
Źródła i szczegóły (1)
Spośród 18 badań u osób podatnych na niepokój korzystny wpływ magnezu na odczuwany niepokój zgłosiło 4 z 8 badań u osób z łagodnym niepokojem i 4 z 7 u kobiet z zespołem napięcia przedmiesiączkowego; nie wykazano efektu w lęku poporodowym, a żadne badanie nie mierzyło odczuwanego stresu zwalidowaną skalą. Jakość badań była niska, a efekt placebo duży.
Boyle NB, Lawton C, Dye L. (2017). The Effects of Magnesium Supplementation on Subjective Anxiety and Stress – A Systematic Review. Nutrients, 9(5), 429. DOI 10.3390/nu9050429 ↗
⚠ Powiązania z producentami (finansowanie lub autorzy)
- Część pozytywnych badań była niepublikowana lub podawała magnez razem z innymi składnikami (witamina B6, wyciąg z głogu), więc nie da się oddzielić efektu samego magnezu.
- Przegląd systematyczny bez metaanalizy; brak badań u osób bez podatności na niepokój.
- Wyszukiwanie literatury dla dwóch autorów sfinansował Sanofi (producent suplementów magnezu), który udostępnił też dane z 3 niepublikowanych badań; jedna osoba z zespołu zasiada w radzie doradczej Sanofi Consumer Healthcare.
Miłorząb japoński – Koncentracja
U seniorów bez demencji miłorząb przez 6 lat nie zmniejszył ryzyka demencji; u osób z demencją poprawa funkcji poznawczych była niepewna i niespójna między badaniami.
Badani: osoby po 75. roku życia z prawidłowymi funkcjami poznawczymi lub łagodnymi zaburzeniami · osoby z chorobą Alzheimera, otępieniem naczyniowym lub mieszanym (opis badań, nie wskazanie)
⚠ Wszystkie źródła: autorzy powiązani z firmami
Źródła i szczegóły (2)
W dużym badaniu z losowaniem (3069 osób w wieku 75 lat i więcej, 240 mg dziennie, mediana 6,1 roku) miłorząb nie zmniejszył ryzyka demencji (HR 1,12, 95% CI 0,94–1,33) ani choroby Alzheimera (HR 1,16) i nie spowolnił przejścia łagodnych zaburzeń poznawczych w demencję.
DeKosky ST, Williamson JD, Fitzpatrick AL, Kronmal RA, Ives DG, Saxton JA i wsp. (2008). Ginkgo biloba for prevention of dementia: a randomized controlled trial. JAMA, 300(19), 2253–2262. DOI 10.1001/jama.2008.683 ↗
⚠ Część autorów powiązana z firmami
- Na koniec badania preparat przyjmowało ok. 60% uczestników.
- Finansowanie publiczne (NIH); w zespole badania pracownicy producenta wyciągu (Schwabe).
W metaanalizie 9 badań u osób z demencją (2372 osoby, 12–52 tygodnie) wyciąg EGb 761 poprawiał wyniki testów poznawczych w porównaniu z placebo (SMD −0,58, 95% CI −1,14 do −0,01), ale wyniki badań były skrajnie niespójne (I² 97%). Wpływ na codzienne funkcjonowanie nie był istotny w całej grupie (SMD −0,32).
Weinmann S, Roll S, Schwarzbach C, Vauth C, Willich SN. (2010). Effects of Ginkgo biloba in dementia: systematic review and meta-analysis. BMC Geriatrics, 10, 14. DOI 10.1186/1471-2318-10-14 ↗
⚠ Powiązania z producentami (finansowanie lub autorzy)
- Bardzo duża niejednorodność; dwa badania dostarczył producent wyciągu (w tym jedno niepublikowane).
- Przegląd finansowany nieograniczonym grantem producenta wyciągu (Dr. Willmar Schwabe); autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Monohydrat kreatyny – Koncentracja
Kreatyna może nieco poprawiać pamięć, wyraźniej u osób starszych – u młodych, zdrowych osób efektu zwykle nie widać. Wpływ na uwagę i skupienie jest niepewny. Badania są małe i krótkie.
Badani: dorośli 21–76 lat, głównie zdrowi · zdrowi dorośli; poprawa u osób starszych (opis badań, nie wskazanie)
⚠ 1 z 2 źródeł: autorzy powiązani z firmami
Źródła i szczegóły (2)
W metaanalizie 16 badań z placebo (492 dorosłych w wieku 21–76 lat, głównie zdrowych) monohydrat kreatyny poprawiał pamięć (SMD 0,31, 95% CI 0,18–0,44; pewność dowodów wg GRADE umiarkowana) i skracał czas wykonywania zadań na uwagę (SMD −0,31) oraz szybkość przetwarzania informacji (SMD −0,51). Nie poprawiał ogólnej sprawności umysłowej, funkcji wykonawczych ani wyników (punktów) w testach uwagi. W podgrupach poprawa czasu uwagi dotyczyła osób chorych i w wieku 18–60 lat, ale nie zdrowych ani starszych.
Xu C, Bi S, Zhang W, Luo L. (2024). The effects of creatine supplementation on cognitive function in adults: a systematic review and meta-analysis. Frontiers in Nutrition, 11, 1424972. DOI 10.3389/fnut.2024.1424972 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Pewność dowodów wg GRADE dla uwagi, szybkości przetwarzania i ogólnej sprawności umysłowej niska lub bardzo niska; umiarkowana tylko dla pamięci.
- Małe badania o różnych metodach; w 3 z 16 badań uczestnicy byli chorzy (m.in. fibromialgia, schizofrenia, choroba Parkinsona).
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów; badanie finansowane z publicznego grantu (Narodowa Fundacja Nauk Przyrodniczych Chin).
W metaanalizie 8 badań z placebo u zdrowych osób kreatyna poprawiała wyniki testów pamięci (SMD 0,29, 95% CI 0,04–0,53), ale przy dużej niejednorodności wyników (I² = 66%). Poprawę widziano u osób starszych (66–76 lat; SMD 0,88), natomiast u młodych (11–31 lat) efektu nie było (SMD 0,03). Dawka (ok. 2–20 g dziennie) i czas stosowania (5 dni do 24 tygodni) nie zmieniały wyniku.
Prokopidis K, Giannos P, Triantafyllidis KK, Kechagias KS, Forbes SC, Candow DG. (2023). Effects of creatine supplementation on memory in healthy individuals: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Nutrition Reviews, 81(4), 416–427. DOI 10.1093/nutrit/nuac064 ↗
⚠ Część autorów powiązana z firmami
- Tylko 2 badania u osób starszych – na nich opiera się cały efekt; w 6 z 10 badań wysokie ryzyko błędu (brak opisu losowania).
- Łączono różne rodzaje testów pamięci; większość badań trwała tylko 5–7 dni i stosowała 20 g dziennie.
- Konflikt interesów: jeden z autorów był doradcą firmy sprzedającej kreatynę, drugi zasiada w radzie naukowej producenta kreatyny (AlzChem) i prowadził badania sponsorowane przez przemysł; praca bez finansowania zewnętrznego.
MSM – Stawy
choroba zwyrodnieniowa
W metaanalizie MSM i pokrewny DMSO nie łagodziły bólu przy chorobie zwyrodnieniowej kolan istotnie lepiej niż placebo; badań nad samym MSM jest bardzo mało.
Badani: dorośli z chorobą zwyrodnieniową kolan · dorośli z chorobą zwyrodnieniową stawów (opis badań, nie wskazanie)
⚠ 1 z 2 źródeł: autorzy powiązani z firmami
Źródła i szczegóły (2)
W metaanalizie 3 badań z placebo u osób z chorobą zwyrodnieniową kolan (326 osób; jedno badanie z doustnym MSM, dwa z DMSO na skórę) ból zmniejszał się o 6,3 mm na 100-milimetrowej skali więcej niż przy placebo – różnica nieistotna statystycznie i znacznie poniżej progu odczuwalnej poprawy (ok. 17,5 mm).
Brien S, Prescott P, Lewith G. (2011). Meta-analysis of the related nutritional supplements dimethyl sulfoxide and methylsulfonylmethane in the treatment of osteoarthritis of the knee. Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine, 2011, 528403. DOI 10.1093/ecam/nep045 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Tylko jedno badanie dotyczyło doustnego MSM (25 osób w grupie MSM); dawki i czas stosowania autorzy ocenili jako zbyt małe.
- Finansowanie: fundacje charytatywne; autorzy nie zgłaszają powiązań z producentami.
Przegląd narracyjny przytacza badania kliniczne, w których MSM zmniejszał ból i sztywność stawów, ale część z nich dotyczyła mieszanek z glukozaminą, chondroityną lub kwasem bosweliowym, a autorzy nie przeprowadzili metaanalizy.
Butawan M, Benjamin RL, Bloomer RJ. (2017). Methylsulfonylmethane: Applications and Safety of a Novel Dietary Supplement. Nutrients, 9(3), 290. DOI 10.3390/nu9030290 ↗
⚠ Powiązania z producentami (finansowanie lub autorzy)
- Przegląd narracyjny bez oceny jakości badań.
- Jeden autor jest pracownikiem producenta MSM (Bergstrom Nutrition), inny współpracował z firmami sprzedającymi MSM.
NAC – Stres i nastrój
depresja
Jako dodatek do leczenia NAC w części metaanaliz łagodziła objawy depresji, ale wyniki są niespójne, a badania dotyczyły osób leczonych psychiatrycznie.
Badani: dorośli z depresją lub chorobą dwubiegunową, NAC jako dodatek do leków (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
Przegląd przeglądów systematycznych zebrał niespójne wyniki: metaanaliza 5 badań z placebo (574 osoby) wykazała złagodzenie objawów depresji przy NAC dodanej do leczenia; inna metaanaliza (3 badania) nie znalazła wpływu na objawy depresji w chorobie afektywnej dwubiegunowej i tylko mały efekt w depresji; kolejne dwa przeglądy oceniły wyniki jako mieszane lub niejednoznaczne.
Ooi SL, Green R, Pak SC. (2018). N-Acetylcysteine for the Treatment of Psychiatric Disorders: A Review of Current Evidence. BioMed Research International, 2018, 2469486. DOI 10.1155/2018/2469486 ↗
Finansowanie nieopisane w pracy
- Przegląd przeglądów bez własnej metaanalizy; wyniki dotyczą NAC jako dodatku do leczenia, nie stosowania samodzielnego.
- Brak informacji o finansowaniu; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Ocet jabłkowy – Odchudzanie
Metaanaliza wskazała niewielki spadek masy ciała po occie jabłkowym, ale objęła badanie, które później wycofano – wynik jest niepewny.
Badani: dorośli z nadwagą, otyłością lub cukrzycą typu 2 (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 10 badań z losowaniem (789 osób z nadwagą, otyłością lub cukrzycą typu 2; 4–12 tygodni) ocet jabłkowy nieznacznie zmniejszał masę ciała (SMD −0,39), BMI i obwód talii, bez wpływu na inne parametry składu ciała. Jedno z uwzględnionych badań (Liban, 2024), raportujące wyraźną utratę masy ciała, zostało później wycofane z czasopisma.
Castagna A, Ferro Y, Noto FR, Bruno R, Aragao Guimaraes A, Pujia C i wsp. (2025). Effect of Apple Cider Vinegar Intake on Body Composition in Humans with Type 2 Diabetes and/or Overweight: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Nutrients, 17(18), 3000. DOI 10.3390/nu17183000 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Uwzględnia wycofane badanie Abou-Khalil i wsp. 2024 (BMJ Nutrition, Prevention & Health); duża niejednorodność i asymetria wykresu lejkowego wskazująca na możliwy błąd publikacji.
- Brak zewnętrznego finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Ocet jabłkowy – Serce i krążenie
lipidy we krwi
Ocet jabłkowy nieznacznie obniżał cholesterol całkowity w małych badaniach, bez wpływu na LDL i HDL.
Badani: dorośli z cukrzycą typu 2, dyslipidemią, otyłością i zdrowi (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 9 badań (10 grup) ocet jabłkowy obniżał cholesterol całkowity o 6,1 mg/dl (95% CI −11,0 do −1,2), ale nie zmieniał istotnie LDL ani HDL. Spadek triglicerydów i cholesterolu był wyraźniejszy u osób z cukrzycą typu 2 i przy stosowaniu dłuższym niż 8 tygodni.
Hadi A, Pourmasoumi M, Najafgholizadeh A, Clark CCT, Esmaillzadeh A. (2021). The effect of apple cider vinegar on lipid profiles and glycemic parameters: a systematic review and meta-analysis of randomized clinical trials. BMC Complementary Medicine and Therapies, 21(1), 179. DOI 10.1186/s12906-021-03351-w ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Mało badań, różne dawki (od 15 ml dziennie); część bez grupy kontrolnej otrzymującej napój.
- Brak finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Ostropest plamisty – Wątroba
Sylimaryna nieznacznie obniżała enzymy wątrobowe (ALT, AST) u osób z chorobami wątroby, ale według części autorów spadek był zbyt mały, by miał znaczenie kliniczne.
Badani: dorośli z niealkoholową stłuszczeniową chorobą wątroby · dorośli z chorobami wątroby (stłuszczenie, zapalenie, marskość) (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (2)
W metaanalizie 8 badań z losowaniem (587 osób z niealkoholową stłuszczeniową chorobą wątroby) sylimaryna obniżała AST o 6,6 j./l i ALT o 9,2 j./l bardziej niż w grupach kontrolnych; efekt był widoczny także przy stosowaniu samej sylimaryny.
Zhong S, Fan Y, Yan Q, Fan X, Wu B, Han Y i wsp. (2017). The therapeutic effect of silymarin in the treatment of nonalcoholic fatty disease: A meta-analysis (PRISMA) of randomized control trials. Medicine, 96(49), e9061. DOI 10.1097/MD.0000000000009061 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Mało badań; enzymy wątrobowe to wskaźnik pośredni, nie poprawa przebiegu choroby; część badań łączyła sylimarynę z innymi składnikami.
- Finansowanie: Narodowa Fundacja Nauk Przyrodniczych Chin i prowincja Jilin; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
W metaanalizie 6 badań u osób z różnymi chorobami wątroby sylimaryna obniżała ALT i AST w sposób statystycznie istotny, ale według autorów bez znaczenia klinicznego; nie zmieniała GGTP. Badania były niejednorodne i niskiej jakości.
de Avelar CR, Pereira EM, de Farias Costa PR, de Jesus RP, de Oliveira LPM. (2017). Effect of silymarin on biochemical indicators in patients with liver disease: Systematic review with meta-analysis. World Journal of Gastroenterology, 23(27), 5004–5017. DOI 10.3748/wjg.v23.i27.5004 ↗
Finansowanie nieopisane w pracy
- Tylko 6 z 17 badań nadawało się do metaanalizy; niska jakość metodologiczna.
- Brak informacji o finansowaniu; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Probiotyki – Odchudzanie
U osób z otyłością probiotyki dają co najwyżej niewielki efekt – rzędu 1 kg lub kilku dziesiątych BMI – a wyniki dla masy ciała i BMI wzajemnie się nie potwierdzają.
Badani: dorośli z nadwagą i chorobami metabolicznymi · osoby z otyłością (opis badań, nie wskazanie)
⚠ 1 z 2 źródeł: autorzy powiązani z firmami
Źródła i szczegóły (2)
W metaanalizie 20 badań (1411 dorosłych z nadwagą lub otyłością i chorobami metabolicznymi, m.in. cukrzycą typu 2 i stłuszczeniem wątroby) probiotyki nie zmieniały istotnie masy ciała (−0,26 kg, 95% CI −0,75 do 0,23), ale obniżały BMI (−0,73 kg/m²) oraz obwód talii (−0,71 cm) i bioder. Autorzy zaznaczają, że to za mało, by zalecać probiotyki w leczeniu.
Perna S, Ilyas Z, Giacosa A, Gasparri C, Peroni G, Faliva MA, Rigon C, Naso M, Riva A, Petrangolini G, Redha AA, Rondanelli M. (2021). Is Probiotic Supplementation Useful for the Management of Body Weight and Other Anthropometric Measures in Adults Affected by Overweight and Obesity with Metabolic Related Diseases? A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients, 13(2), 666. DOI 10.3390/nu13020666 ↗
⚠ Część autorów powiązana z firmami
- Skrajna niejednorodność wyników (I² 100%); różne szczepy, dawki i choroby uczestników.
- Bez zewnętrznego finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów, choć dwie osoby z zespołu są afiliowane przy dziale badań firmy Indena (producenta składników suplementów).
W metaanalizie 7 badań z losowaniem (412 osób z otyłością) osoby przyjmujące probiotyki traciły nieco więcej masy ciała niż grupy kontrolne (95% CI różnicy −1,18 do −0,92), miały mniejszy obwód talii i mniej tłuszczu trzewnego, ale BMI nie różniło się istotnie.
Guo M, Li J, Zhang L, Chen C, Wei Y, Shen ZA. (2025). Effects of oral supplementation of probiotics on body weight and visceral fat in obese patients: a meta-analysis and systematic review. Scientific Reports, 15, 6355. DOI 10.1038/s41598-025-90820-8 ↗
Finansowanie nieopisane w pracy
- Tylko 7 małych badań; autorzy wykluczyli 3 inne z powodu „podejrzanej” stronniczości bez szczegółów; praca nie podaje samej średniej różnicy masy ciała, tylko przedział ufności.
- Wynik dla masy ciała i BMI się nie zgadza; dla BMI stwierdzono ryzyko stronniczości publikacji.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Probiotyki – Skóra, włosy, paznokcie
atopowe zapalenie skóry
U dzieci probiotyki podawane w ciąży lub niemowlęctwie zmniejszają ryzyko atopowego zapalenia skóry, a u chorych nieco łagodzą jego objawy. Efekt jest niewielki i zależy od szczepu; dowody słabej jakości.
Badani: kobiety w ciąży i karmiące oraz dzieci · dzieci z atopowym zapaleniem skóry (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (2)
W przeglądzie parasolowym 38 metaanaliz (127 150 uczestników) probiotyki, prebiotyki i synbiotyki podawane matkom w ciąży lub w okresie karmienia albo dzieciom zmniejszały ryzyko atopowego zapalenia skóry u dzieci (RR 0,74, 95% CI 0,70–0,79). U chorych dzieci obniżały nasilenie choroby o 3,75 punktu w skali SCORAD (WMD −3,75), ale tylko przy chorobie umiarkowanej i ciężkiej. Mieszanki szczepów, Lactobacillus i synbiotyki działały, same Bifidobacterium i prebiotyki nie. Autorzy oceniają pewność dowodów jako niską.
Wang L, Xu L. (2025). The impact of prebiotics, probiotics and synbiotics on the prevention and treatment of atopic dermatitis in children: an umbrella meta-analysis. Frontiers in Pediatrics, 13, 1498965. DOI 10.3389/fped.2025.1498965 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Łączy metaanalizy, które w dużej części obejmują te same badania; duża niejednorodność wyników (I² 81–87%).
- Dla nasilenia choroby wykryto stronniczość publikacji; ochronnego efektu nie potwierdzono przy suplementacji dłuższej niż 12 miesięcy.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów i finansowania.
W metaanalizie 9 badań z losowaniem (1000 dzieci z atopowym zapaleniem skóry, zwykle przez 12 tygodni) probiotyki obniżały nasilenie choroby w skali SCORAD średnio o 4,24 punktu (95% CI −7,78 do −0,71; 7 badań, 627 dzieci), ale nie zwiększały istotnie odsetka dzieci z poprawą (OR 1,75, 95% CI 0,70–4,35; 3 badania).
Xue X, Yang X, Shi X, Deng Z. (2023). Efficacy of probiotics in pediatric atopic dermatitis: A systematic review and meta-analysis. Clinical and Translational Allergy, 13(7), e12283. DOI 10.1002/clt2.12283 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Mało małych badań; część nie opisała ukrycia przydziału do grup; różne szczepy i dawki.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów; finansowanie z chińskich laboratoriów medycyny sportowej.
Probiotyki – Trawienie
biegunka po antybiotykach · zespół jelita drażliwego
Probiotyki przyjmowane z antybiotykiem zmniejszają ryzyko biegunki mniej więcej o połowę, a przy zespole jelita drażliwego łagodzą objawy. Dowody są słabej jakości i nie dotyczą konkretnych produktów.
Badani: dzieci i dorośli przyjmujący antybiotyki · osoby z zespołem jelita drażliwego (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (2)
W przeglądzie parasolowym 21 przeglądów systematycznych (170 różnych badań z placebo) probiotyki wiązały się z mniejszym ryzykiem biegunki po antybiotykach (RR 0,54, 95% CI 0,48–0,61), podobnie u dzieci (RR 0,46) i dorosłych (RR 0,55), ale nie u osób powyżej 65 lat (RR 0,96). Autorzy oceniają pewność dowodów jako niską i zaznaczają, że wyniki nie dowodzą skuteczności żadnego konkretnego produktu.
Xi F, Xu C, Li P, Zhou S, Liu J, Zhou S, Wang Y, Yu J. (2026). Probiotics for the prevention of antibiotic-associated diarrhea: an umbrella review and second-order meta-analysis of 21 systematic reviews covering 170 unique randomized controlled trials. Frontiers in Nutrition, 13, 1994645. DOI 10.3389/fnut.2026.1994645 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Tylko 1 z 21 przeglądów wysokiej jakości, 13 – krytycznie niskiej; przeglądy dzielą wiele tych samych badań, więc wynik jest prawdopodobnie bardziej precyzyjny, niż powinien.
- Bardzo różne szczepy, dawki i postacie preparatów.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów; finansowanie z programu naukowego miasta Baiyin (Chiny).
W metaanalizie 72 badań z losowaniem (8581 osób z zespołem jelita drażliwego) probiotyki łagodziły ogólne objawy (SMD −0,55, 95% CI −0,76 do −0,34) i ból brzucha (SMD −0,89) oraz poprawiały jakość życia (SMD 0,99). Większe efekty obserwowano w krótszych badaniach (poniżej 4 tygodni) i dla probiotyków z rodzaju Bacillus przy bólu brzucha. Pewność dowodów wg GRADE niska.
Chen M, Yuan L, Xie CR, Wang XY, Feng SJ, Xiao XY, Zheng H. (2023). Probiotics for the management of irritable bowel syndrome: a systematic review and three-level meta-analysis. International Journal of Surgery, 109(11), 3631–3647. DOI 10.1097/JS9.0000000000000658 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Tylko 9 z 72 badań z niskim ryzykiem błędu; ogromna niejednorodność wyników.
- Efekt krótkoterminowy – w dłuższych badaniach mniejszy; dotyczy osób z zespołem jelita drażliwego, nie zdrowych.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów; finansowanie z publicznych grantów (Chiny).
Probiotyki – Wątroba
U osób ze stłuszczeniem wątroby probiotyki i prebiotyki nieznacznie obniżały enzymy wątrobowe i wskaźniki włóknienia; brakuje jednak dużych, dobrych badań.
Badani: osoby z niealkoholową stłuszczeniową chorobą wątroby (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 34 badań z losowaniem probiotyki, prebiotyki i synbiotyki łącznie obniżały ALT (SMD −0,48), AST i wskaźniki włóknienia wątroby (SMD −0,31). Same probiotyki obniżały ALT (SMD −0,41) i włóknienie (SMD −0,58).
Pan Y, Yang Y, Wu J, Zhou H, Yang C. (2024). Efficacy of probiotics, prebiotics, and synbiotics on liver enzymes, lipid profiles, and inflammation in patients with non-alcoholic fatty liver disease: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. BMC Gastroenterology, 24(1), 283. DOI 10.1186/s12876-024-03356-y ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Autorzy podkreślają brak dużych badań wysokiej jakości; różne szczepy i preparaty; włóknienie oceniane głównie metodami pośrednimi.
- Finansowanie: Narodowa Fundacja Nauk Przyrodniczych Chin i Jiangnan University; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Reishi – Odchudzanie
Reishi nieznacznie obniżało BMI, ale nie zmieniało masy ciała, tkanki tłuszczowej ani obwodu talii; pewność dowodów jest bardzo niska.
Badani: dorośli zdrowi, z grup ryzyka i z chorobami przewlekłymi (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 17 badań z losowaniem reishi obniżało BMI o 0,43 (95% CI −0,77 do −0,10), ale nie zmieniało istotnie masy ciała, tkanki tłuszczowej, obwodu talii ani stosunku talii do bioder. Pewność dowodów oceniono jako bardzo niską.
Jafari A, Mardani H, Mirzaei Fashtali Z, Arghavan B. (2025). The Nutritional Significance of Ganoderma lucidum on Human Health: A GRADE-Assessed Systematic Review and Meta-Analysis of Clinical Trials. Food Science & Nutrition, 13(6), e70423. DOI 10.1002/fsn3.70423 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Spadek BMI bez zmiany masy ciała jest trudny do interpretacji; bardzo niska pewność dowodów.
- Autorzy nie otrzymali finansowania; deklarują brak konfliktów interesów.
Resweratrol – Serce i krążenie
lipidy we krwi
Resweratrol nieznacznie obniżał cholesterol całkowity, triglicerydy i LDL, ale przy dawkach od 500 mg dziennie efekt na LDL był odwrotny.
Badani: dorośli, w tym z cukrzycą typu 2 i chorobami metabolicznymi (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 17 badań z losowaniem resweratrol obniżał cholesterol całkowity o 10,3 mg/dl, triglicerydy o 8,6 mg/dl i LDL o 5,7 mg/dl (95% CI −11,1 do −0,3), bez wpływu na HDL. Zależność od dawki była nieliniowa: przy dawkach 500 mg dziennie i wyższych wpływ na LDL był odwrotny (wzrost), a niższe dawki stosowano zwykle dłużej.
Cao X, Liao W, Xia H, Wang S, Sun G. (2022). The Effect of Resveratrol on Blood Lipid Profile: A Dose-Response Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Nutrients, 14(18), 3755. DOI 10.3390/nu14183755 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Różne dawki i czas trwania; błąd publikacji dla HDL; efekt silniejszy u osób z cukrzycą typu 2.
- Finansowanie: Narodowa Fundacja Nauk Przyrodniczych Chin i fundusze uniwersyteckie; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Różeniec górski – Stres i nastrój
zmęczenie i wypalenie
Różeniec może łagodzić zmęczenie psychiczne związane ze stresem – tak wypadły 3 z 5 małych badań – ale wszystkie miały poważne błędy metodologiczne. Wyniki są niepewne.
Badani: osoby ze zmęczeniem związanym ze stresem, lekarze na dyżurach, studenci w sesji (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W przeglądzie 5 badań z losowaniem nad zmęczeniem psychicznym (m.in. zmęczenie związane ze stresem, praca na nocnej zmianie, sesja egzaminacyjna; 100–576 mg dziennie przez 1 dzień do 4 tygodni) 3 badania wykazały korzyść różeńca – np. mniejsze wypalenie i lepszą uwagę po 576 mg przez 28 dni – a 2 nie pozwalały na ocenę efektu. Autorzy uznają dowody za sprzeczne i niejednoznaczne.
Ishaque S, Shamseer L, Bukutu C, Vohra S. (2012). Rhodiola rosea for physical and mental fatigue: a systematic review. BMC Complementary and Alternative Medicine, 12, 70. DOI 10.1186/1472-6882-12-70 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Wszystkie badania z wysokim lub niejasnym ryzykiem błędu; część analiz tylko dla osób, które ukończyły badanie, i niezwalidowane skale zmęczenia.
- Przegląd z 2012 r. – nowsze badania mogą zmieniać obraz.
- Finansowanie z kanadyjskich funduszy publicznych i rolniczych (Alberta); autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Soplówka jeżowata – Koncentracja
Kilka małych badań sugeruje niewielką poprawę niektórych funkcji poznawczych po soplówce, ale dowody są bardzo skąpe, a jedyny przegląd ma błędy w opisie wyników.
Badani: zdrowi dorośli; w części badań starsi z zaburzeniami pamięci lub wczesnym Alzheimerem (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W przeglądzie systematycznym znaleziono tylko 5 badań z losowaniem i 3 badania pilotażowe u ludzi (głównie z Japonii, większość ze zdrowymi uczestnikami). W połączonej analizie 2 badań wynik testu MMSE wzrósł średnio o 1,17 punktu; w pojedynczych badaniach opisano szybsze wykonanie testu Stroopa i poprawę pamięci roboczej, ale bez zmiany odczuwanej jasności umysłu.
Menon A, Jalal A, Arshad Z, Nawaz FA, Kashyap R. (2025). Benefits, side effects, and uses of Hericium erinaceus as a supplement: a systematic review. Frontiers in Nutrition, 12, 1641246. DOI 10.3389/fnut.2025.1641246 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Bardzo mało małych badań; przegląd obejmuje głównie badania laboratoryjne.
- Opis wyników zawiera niespójności (np. wynik MMSE „30 przed i 29,19 po” przedstawiony jako poprawa).
- Opłatę za publikację pokrył uniwersytet MBRU (Dubaj); autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Spirulina – Odchudzanie
Spirulina zmniejszała masę ciała średnio o około 1 kg w porównaniu z placebo; wynik zależy od pojedynczych badań i nie zmieniał obwodu talii.
Badani: dorośli, część z otyłością, nadciśnieniem lub innymi chorobami · dorośli z nadwagą lub otyłością, część z cukrzycą lub nadciśnieniem (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (2)
W metaanalizie badań z losowaniem u dorosłych spirulina zmniejszała masę ciała o 1,07 kg (95% CI −1,94 do −0,21; 649 osób), BMI o 0,40 i odsetek tkanki tłuszczowej o 0,84 punktu procentowego, ale nie zmieniała obwodu talii. Efekt na masę ciała był widoczny tylko przy stosowaniu dłuższym niż 12 tygodni i u osób z otyłością; po wyłączeniu jednego z dwóch badań przestawał być istotny.
Lak M, Karimi M, Akhgarjand C, Ghotboddin Mohammadi S, Pam P, Ashtary-Larky D i wsp. (2025). Effects of spirulina supplementation on body composition in adults: a GRADE-assessed and dose-response meta-analysis of RCTs. Nutrition & Metabolism, 22(1), 61. DOI 10.1186/s12986-025-00959-4 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Małe badania, w większości z Iranu; poważne ryzyko błędu systematycznego wg GRADE.
- Brak finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
U dorosłych z nadwagą lub otyłością sama spirulina dawała mały spadek masy ciała (g −0,30; 8 badań; niska pewność dowodów), bez istotnego wpływu na BMI, tkankę tłuszczową i obwód talii. Po wyłączeniu jednego badania spadek masy ciała przestawał być istotny.
Fu Z, Zhou S, Gu X. (2025). Effects of spirulina supplementation alone or with exercise on cardiometabolic health in overweight and obese adults: a systematic review and meta-analysis. Frontiers in Nutrition, 12, 1624982. DOI 10.3389/fnut.2025.1624982 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Różne dawki (0,02–10 g dziennie) i postacie spiruliny; większość badań do 12 tygodni.
- Finansowanie z grantów Jiangxi Normal University (Chiny); autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Spirulina – Serce i krążenie
ciśnienie krwi · lipidy we krwi
Spirulina nieznacznie obniżała ciśnienie krwi, głównie u osób z nadciśnieniem; wyniki dla cholesterolu są niespójne między metaanalizami.
Badani: dorośli z nadciśnieniem, cukrzycą typu 2 lub innymi chorobami · dorośli zdrowi i z chorobami metabolicznymi, bez leków na nadciśnienie · dorośli z nadwagą lub otyłością, część z cukrzycą lub nadciśnieniem (opis badań, nie wskazanie)
⚠ 1 z 3 źródeł: autorzy powiązani z firmami
Źródła i szczegóły (3)
W metaanalizie 5 badań z losowaniem (230 osób, 1–8 g dziennie przez 2–12 tygodni) spirulina obniżała ciśnienie skurczowe o 4,6 mmHg (95% CI −8,2 do −1,0), wyraźniej u osób z nadciśnieniem (−9,2 mmHg) niż u osób z prawidłowym ciśnieniem (−2,3 mmHg). Ciśnienie rozkurczowe spadało o 4,3 mmHg (4 badania, bardzo duża niejednorodność).
Machowiec P, Ręka G, Maksymowicz M, Piecewicz-Szczęsna H, Smoleń A. (2021). Effect of Spirulina Supplementation on Systolic and Diastolic Blood Pressure: Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Nutrients, 13(9), 3054. DOI 10.3390/nu13093054 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Tylko 5 małych badań; jedno bez placebo. Spadek ciśnienia rozkurczowego o 7 mmHg podawany przez autorów dotyczy analizy po wyłączeniu jednego badania.
- Brak zewnętrznego finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
W metaanalizie 9 badań ze spiruliną (200 mg do 8 g dziennie, 8–16 tygodni) spirulina nieznacznie obniżała ciśnienie rozkurczowe (SMD −0,42), ale nie skurczowe. Nie zmieniała istotnie cholesterolu ani triglicerydów. Autorzy oceniają efekt jako mały i o ograniczonym znaczeniu klinicznym.
Pinto-Leite M, Martins D, Ferreira AC, Silva C, Trindade F, Saraiva F i wsp. (2025). The Role of Chlorella and Spirulina as Adjuvants of Cardiovascular Risk Factor Control: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomised Controlled Trials. Nutrients, 17(6), 943. DOI 10.3390/nu17060943 ↗
⚠ Część autorów powiązana z firmami
- Przeszukano tylko bazę PubMed; badania różniły się dawkami i populacjami.
- Finansowanie publiczne (fundusze UE i FCT, Portugalia) w ramach programu innowacji biznesowych; dwoje autorów zatrudnionych w firmie Sea4Us.
U dorosłych z nadwagą lub otyłością spirulina obniżała cholesterol całkowity (g −0,79; niska pewność), triglicerydy (g −0,64; niska pewność) i LDL (g −0,71; umiarkowana pewność) oraz ciśnienie rozkurczowe (g −0,73; bardzo niska pewność). Wpływ na ciśnienie skurczowe nie był istotny.
Fu Z, Zhou S, Gu X. (2025). Effects of spirulina supplementation alone or with exercise on cardiometabolic health in overweight and obese adults: a systematic review and meta-analysis. Frontiers in Nutrition, 12, 1624982. DOI 10.3389/fnut.2025.1624982 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Duża niejednorodność wyników (I² 74–93%); dla ciśnienia tylko 4 badania.
- Finansowanie z grantów Jiangxi Normal University (Chiny); autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Tauryna – Serce i krążenie
ciśnienie krwi
Tauryna nieznacznie obniża ciśnienie krwi (ok. 4 mmHg skurczowe) i tętno, a u osób z niewydolnością serca poprawia pracę serca. Badania są jednak małe i bardzo zróżnicowane.
Badani: dorośli 20–89 lat, zdrowi i z chorobami serca lub nadciśnieniem (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 20 badań z losowaniem (808 osób w wieku 20–89 lat – zdrowych oraz z niewydolnością serca, nadciśnieniem, zespołem metabolicznym i innymi chorobami) tauryna obniżała ciśnienie skurczowe o 4,0 mmHg (95% CI −7,3 do −0,7), rozkurczowe o 1,4 mmHg i tętno o 3,6 uderzenia na minutę, a u osób z niewydolnością serca zwiększała frakcję wyrzutową i poprawiała wydolność.
Tzang CC, Lin WC, Lin LH, Lin TY, Chang KV, Wu WT, Özçakar L. (2024). Insights into the cardiovascular benefits of taurine: a systematic review and meta-analysis. Nutrition Journal, 23(1), 93. DOI 10.1186/s12937-024-00995-5 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Duża niejednorodność wyników (I² ok. 85% dla ciśnienia skurczowego); w jednej podgrupie chorych ciśnienie wręcz rosło.
- W 14 z 20 badań brak opisu ukrycia przydziału do grup; badania małe, część sprzed kilkudziesięciu lat.
- Finansowanie z Narodowego Szpitala Uniwersyteckiego Tajwanu i tajwańskich ministerstw nauki; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Witamina C – Odporność
Regularne przyjmowanie co najmniej 1 g witaminy C dziennie łagodzi przeziębienie średnio o ok. 15%, zwłaszcza najcięższe objawy. Nie skraca łagodnych objawów; wiele badań jest starych.
Badani: zdrowi dorośli i dzieci (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 15 porównań z 10 badań z placebo (wszystkie losowe i podwójnie zaślepione; zdrowi dorośli i dzieci, ≥ 1 g witaminy C dziennie przyjmowanej regularnie) witamina C zmniejszała nasilenie przeziębienia o 15% (95% CI 9–21%), np. o 15% skracała czas spędzony w domu lub nieobecności w szkole. W 5 porównaniach skracała czas trwania ciężkich objawów (o ok. 26%), ale nie łagodnych. W jednym dużym badaniu korzyść była większa u osób mających kontakt z małymi dziećmi.
Hemilä H, Chalker E. (2023). Vitamin C reduces the severity of common colds: a meta-analysis. BMC Public Health, 23(1), 2468. DOI 10.1186/s12889-023-17229-8 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Badania głównie z lat 1961–1981 (najnowsze z 2011 r.); metaanaliza nie była wcześniej zarejestrowana, a 3 duże badania miały łącznie 71% wagi wyniku.
- Dotyczy łagodzenia przeziębienia przy stałym przyjmowaniu, a nie zapobiegania mu; w części badań grupa placebo mogła dostawać witaminę C z innych źródeł.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów i finansowania zewnętrznego.
Witamina D3 – Odporność
Najnowsze, największe zestawienie badań nie wykazało, by suplementacja wyraźnie chroniła przed przeziębieniami i innymi infekcjami dróg oddechowych. Ewentualny efekt jest bardzo mały.
Badani: osoby w każdym wieku – od niemowląt po seniorów (opis badań, nie wskazanie)
⚠ Źródło: autorzy powiązani z firmami
Źródła i szczegóły (1)
W zaktualizowanej metaanalizie 40 badań z placebo (61 589 uczestników) suplementacja witaminą D nie zmniejszyła istotnie odsetka osób, które przeszły co najmniej jedną ostrą infekcję dróg oddechowych (OR 0,94, 95% CI 0,88–1,00, p = 0,057); efekt nie zależał od wyjściowego poziomu witaminy D. Istotną ochronę zaobserwowano tylko w podgrupie dzieci w wieku 1–15 lat, ale bez dowodu, że wiek rzeczywiście zmienia efekt.
Jolliffe DA, Camargo CA, Sluyter JD i wsp. (2025). Vitamin D supplementation to prevent acute respiratory infections: systematic review and meta-analysis of stratified aggregate data. The Lancet Diabetes & Endocrinology, 13(4), 307–320. DOI 10.1016/S2213-8587(24)00348-6 ↗
⚠ Część autorów powiązana z firmami
- Wcześniejsza metaanaliza tych samych autorów (2021) wykazywała małą, istotną ochronę – po dołączeniu dużych nowych badań efekt przestał być istotny; asymetria wykresu lejkowego sugeruje, że wcześniejszy wynik mogły zawyżać małe badania (Dyskusja).
- Część badań nie przekazała danych, w tym co najmniej jedno z wynikiem korzystnym dla witaminy D; analiza na danych zbiorczych, a nie indywidualnych uczestników (Dyskusja).
- Metaanaliza bez finansowania. Jeden z autorów otrzymywał granty m.in. od producentów suplementów (Pharma Nord, DSM Nutritional Products) poza tą pracą; pozostali głównie bez konfliktów.
Witamina D3 – Skóra, włosy, paznokcie
atopowe zapalenie skóry
U osób z atopowym zapaleniem skóry, głównie dzieci z niedoborem witaminy D, może ona nieco zmniejszać nasilenie choroby. Badania są jednak małe i krótkie, a wyraźny efekt dało niewiele z nich.
Badani: dzieci i dorośli z atopowym zapaleniem skóry · dzieci i dorośli z AZS i niedoborem witaminy D (opis badań, nie wskazanie)
⚠ Wszystkie źródła: autorzy powiązani z firmami
Źródła i szczegóły (2)
W metaanalizie 11 badań z losowaniem (686 osób z atopowym zapaleniem skóry, średnio 12 lat; 1000–5000 IU dziennie lub 8000–60 000 IU tygodniowo przez 4–12 tygodni) witamina D zmniejszała nasilenie choroby (SMD −0,41, 95% CI −0,67 do −0,16). Tylko 3 z 11 badań wykazały wyraźną poprawę; efekt był istotny w badaniach krótszych niż 3 miesiące i przy chorobie łagodnej lub umiarkowanej, ale nie w dłuższych ani przy ciężkiej. Żadne badanie nie zgłosiło działań niepożądanych.
Nielsen AY, Høj S, Thomsen SF, Meteran H. (2024). Vitamin D Supplementation for Treating Atopic Dermatitis in Children and Adults: A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients, 16(23), 4128. DOI 10.3390/nu16234128 ↗
⚠ Część autorów powiązana z firmami
- Małe badania (10 z 12 poniżej 100 osób), tylko 4 z niskim ryzykiem błędu; dwa bez placebo; przedział predykcji obejmuje brak efektu.
- Duże różnice w wyjściowym poziomie witaminy D (9–56 ng/ml); w pracy jest niespójność w opisie podgrupy z dawką poniżej 1000 IU.
- Bez zewnętrznego finansowania; dwie osoby z zespołu współpracowały z firmami farmaceutycznymi (m.in. Sanofi, LEO Pharma, ALK-Abelló) niezwiązanie z tą pracą.
W metaanalizie 5 badań interwencyjnych u osób z atopowym zapaleniem skóry (głównie łagodnym i umiarkowanym; dorośli i dzieci) witamina D w średniej dawce ok. 1500–1600 IU dziennie przez 1–3 miesiące zmniejszała nasilenie choroby: w 3 badaniach z grupą placebo SCORAD spadał o 11 punktów (95% CI −13 do −9). Uczestnicy mieli na początku średnio niedobór witaminy D (poniżej 50 nmol/l).
Hattangdi-Haridas SR, Lanham-New SA, Hing Sang Wong W, Hok Kung Ho M, Darling AL. (2019). Vitamin D Deficiency and Effects of Vitamin D Supplementation on Disease Severity in Patients with Atopic Dermatitis: A Systematic Review and Meta-Analysis in Adults and Children. Nutrients, 11(8), 1854. DOI 10.3390/nu11081854 ↗
⚠ Część autorów powiązana z firmami
- Tylko 5 małych badań, w tym 2 bez grupy kontrolnej (porównanie przed i po); krótkie – 1–3 miesiące.
- Wynik dotyczy osób z niedoborem witaminy D na starcie; nie wiadomo, czy pomaga przy prawidłowym poziomie.
- Bez finansowania; jedna osoba z zespołu kieruje firmą z patentami na odzież przepuszczającą UVB i otrzymywała honoraria m.in. od firm Yoplait, Danone i Nestlé.
Witamina D3 – Stres i nastrój
depresja · lęk
Witamina D3 może nieco łagodzić objawy depresji, zwłaszcza u osób z depresją, ale tylko w krótszych badaniach – w trwających ponad pół roku efektu nie było. Na lęk nie działała.
Badani: dorośli z depresją i bez (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 31 badań z losowaniem (24 189 dorosłych) każde 1000 IU witaminy D3 dziennie wiązało się z niewielkim zmniejszeniem objawów depresji (SMD −0,32, 95% CI −0,43 do −0,22), silniejszym u osób z depresją (SMD −0,57). Efekt był widoczny w badaniach trwających do 24 tygodni, ale nie w dłuższych. Witamina D3 nie zmniejszała nasilenia lęku (7 badań) ani nie poprawiała jakości życia.
Ghaemi S, Zeraattalab-Motlagh S, Jayedi A, Shab-Bidar S. (2024). The effect of vitamin D supplementation on depression: a systematic review and dose–response meta-analysis of randomized controlled trials. Psychological Medicine, 54(15), 3999–4008. DOI 10.1017/S0033291724001697 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Ogromna niejednorodność wyników (I² 98%); 14 z 31 badań z wysokim ryzykiem błędu.
- Autorzy oceniają pewność dowodów jako umiarkowaną, ale efekt znikał w badaniach dłuższych niż 24 tygodnie, a u osób bez niedoboru witaminy D był nieistotny – stąd nasza niższa ocena.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów i finansowania.
Zielona herbata (ekstrakt) – Odchudzanie
Zielona herbata daje co najwyżej minimalny spadek masy ciała: poza Japonią badania nie pokazały różnicy, a dodana do ćwiczeń dawała bardzo mały dodatkowy efekt. Badania były krótkie.
Badani: dorośli z nadwagą lub otyłością · osoby z nadwagą lub otyłością trenujące, głównie kobiety z Iranu (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (2)
W przeglądzie Cochrane 18 badań z losowaniem (2076 dorosłych z nadwagą lub otyłością, 12–13 tygodni; 15 nad odchudzaniem, 3 nad utrzymaniem masy) w 6 badaniach spoza Japonii zielona herbata nie zmieniała masy ciała (−0,04 kg, 95% CI −0,5 do 0,4), BMI ani obwodu talii; w 8 badaniach z Japonii spadek wynosił od 0,2 do 3,5 kg, ale były one zbyt różne, by je połączyć. Autorzy uznają efekt za mały i mało prawdopodobny, by miał znaczenie kliniczne.
Jurgens TM, Whelan AM, Killian L, Doucette S, Kirk S, Foy E. (2012). Green tea for weight loss and weight maintenance in overweight or obese adults. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2012(12), CD008650. DOI 10.1002/14651858.CD008650.pub2 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Krótkie badania (12–13 tygodni); badania japońskie zbyt różne do łącznej analizy.
- Przegląd z 2012 r.
- Wsparcie fundacji badawczej Nova Scotia Health Research Foundation (Kanada); autorzy nie zgłaszają konfliktów interesów.
W metaanalizie 10 badań z losowaniem u osób z nadwagą lub otyłością zielona herbata dodana do treningu obniżała masę ciała (SMD −0,30), BMI (SMD −0,33) i ilość tkanki tłuszczowej (SMD −0,29) nieco bardziej niż sam trening z placebo; wyniki badań były spójne. Nie poprawiała profilu lipidów.
Gholami F, Antonio J, Iranpour M, Curtis J, Pereira F. (2024). Does green tea catechin enhance weight-loss effect of exercise training in overweight and obese individuals? a systematic review and meta-analysis of randomized trials. Journal of the International Society of Sports Nutrition, 21(1), 2411029. DOI 10.1080/15502783.2024.2411029 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Tylko 10 małych badań; jedno skrajne badanie wykluczono z analizy; autorzy sami określają efekt jako „dość minimalny”.
- Bez finansowania; autorzy nie zgłaszają konfliktów interesów.
Żeń-szeń – Stres i nastrój
zmęczenie i wypalenie
Żeń-szeń może nieco zmniejszać przewlekłe zmęczenie, ale badań jest mało, dotyczyły głównie osób chorych, a efekt pojawiał się dopiero przy dawkach od 1000 mg i stosowaniu dłuższym niż 6 tygodni.
Badani: głównie osoby z przewlekłym zmęczeniem (m.in. nowotworowym, w stwardnieniu rozsianym) (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 4 badań z placebo (ok. 430 osób – m.in. z przewlekłym zmęczeniem nowotworowym, stwardnieniem rozsianym lub przewlekłym zmęczeniem o nieznanej przyczynie, w jednym badaniu zdrowi dorośli) żeń-szeń zmniejszał zmęczenie (SMD 0,34, 95% CI 0,16–0,52). Efektu nie było przy dawkach poniżej 1000 mg dziennie i stosowaniu krótszym niż 6 tygodni.
Bach HV, Kim J, Myung SK, Cho YA. (2016). Efficacy of Ginseng Supplements on Fatigue and Physical Performance: a Meta-analysis. Journal of Korean Medical Science, 31(12), 1879–1886. DOI 10.3346/jkms.2016.31.12.1879 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Tylko 4 badania; autorzy sami uznają dowody za niewystarczające.
- Finansowanie z grantu Narodowego Centrum Onkologii Korei; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Sprzeczne wyniki badań
Czarnuszka – Stawy
choroba zwyrodnieniowa
Przy chorobie zwyrodnieniowej kolan olej z czarnuszki wcierany w skórę częściej łagodził ból niż przyjmowany doustnie; wyniki dla postaci doustnej są sprzeczne.
Badani: dorośli z chorobą zwyrodnieniową kolan (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W 6 badaniach z losowaniem u osób z chorobą zwyrodnieniową kolan (370 osób) olej z czarnuszki stosowany na skórę łagodził ból bardziej niż w grupie kontrolnej (placebo lub lek przeciwbólowy) w 3 z 4 badań. Olej przyjmowany doustnie poprawił ból w 1 z 2 badań, a kapsułki doustne nie różniły się od placebo. Autorzy uznali, że sprzeczne wyniki badań niskiej jakości nie pozwalają na zalecenia.
Mousavi SE, Noori M, Marandi H, Fazlollahi A, Nejadghaderi SA, Rahmani S i wsp. (2024). The efficacy and safety of Nigella sativa in the management of osteoarthritis: A systematic review. Health Science Reports, 7(4), e1989. DOI 10.1002/hsr2.1989 ↗
Finansowanie nieopisane w pracy
- Bez metaanalizy; małe badania (5 z 6 z Iranu) trwające 3–6 tygodni; w części kontrolą był lek przeciwbólowy, nie placebo.
- Brak informacji o finansowaniu; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
GABA – Stres i nastrój
niepokój i napięcie
Wyniki badań nad GABA i stresem są niespójne – część pomiarów wskazywała na mniejszą reakcję stresową, część nie, a odczuwany stres zwykle się nie zmieniał.
Badani: głównie zdrowi młodzi i w średnim wieku dorośli (opis badań, nie wskazanie)
⚠ Źródło: autorzy powiązani z firmami
Źródła i szczegóły (1)
W przeglądzie badań nad stresem większość mierzyła reakcje układu nerwowego (zmienność rytmu serca, kortyzol), z wynikami częściowo korzystnymi, a częściowo przeciwnymi; wpływ na subiektywnie odczuwany stres był zwykle nieistotny. W 8-tygodniowym badaniu z ryżem z GABA poprawa spokoju po 4 tygodniach nie utrzymała się do końca badania.
Hepsomali P, Groeger JA, Nishihira J, Scholey A. (2020). Effects of Oral Gamma-Aminobutyric Acid (GABA) Administration on Stress and Sleep in Humans: A Systematic Review. Frontiers in Neuroscience, 14, 923. DOI 10.3389/fnins.2020.00923 ↗
⚠ Powiązania z producentami (finansowanie lub autorzy)
- Bardzo małe badania (często 7–30 osób), różne produkty i dawki; przegląd bez metaanalizy.
- W 11 z 14 badań autorzy byli zatrudnieni w firmach; pierwsza autorka przeglądu pracuje w Unileverze, który pokrył opłatę za publikację.
Glukomannan – Odchudzanie
EFSA uznała, że glukomannan przy diecie redukcyjnej pomaga zmniejszyć masę ciała, ale metaanalizy badań z placebo nie znalazły istotnego efektu.
Badani: dorośli z nadwagą na diecie redukcyjnej · dorośli z cukrzycą typu 2, nadwagą lub innymi stanami insulinooporności (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (2)
Według EFSA (opinia z 2010 r., przytoczona w ocenie z 2017 r.) wykazano związek przyczynowy między spożyciem glukomannanu a zmniejszeniem masy ciała u dorosłych z nadwagą – przy co najmniej 3 g dziennie w 3 porcjach, z wodą przed posiłkami i przy diecie o obniżonej kaloryczności. Ta sama ocena przytacza metaanalizę 9 badań (273 osoby), w której różnica w utracie masy ciała między glukomannanem a placebo nie była istotna.
EFSA Panel on Food Additives and Nutrient Sources added to Food (ANS), Mortensen A, Aguilar F, Crebelli R i wsp. (2017). Re-evaluation of konjac gum (E 425 i) and konjac glucomannan (E 425 ii) as food additives. EFSA Journal, 15(6), e04864. DOI 10.2903/j.efsa.2017.4864 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Wniosek o działaniu przytoczony z wcześniejszej opinii EFSA (2010), bez szczegółów badań.
- Opinia europejskiej agencji publicznej (EFSA) na zlecenie Komisji Europejskiej.
W metaanalizie 11 badań z losowaniem u dorosłych z zaburzeniami związanymi z insulinoopornością glukomannan nie zmieniał masy ciała (WMD +0,45 kg, 95% CI −0,71 do 1,61; umiarkowana pewność dowodów), BMI ani odsetka tkanki tłuszczowej – także w żadnej z podgrup.
Jazinaki MS, Rafiei H, Bahari H, Pahlavani N. (2026). Effects of Glucomannan on Cardiometabolic Parameters in Adults With Insulin Resistance-Related Conditions: A Systematic Review and Dose-Response Meta-Analysis. Food Science & Nutrition, 14(10), e72460. DOI 10.1002/fsn3.72460 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Małe badania (11–80 osób), większość z pewnymi zastrzeżeniami co do ryzyka błędu; tylko prace po angielsku.
- Brak finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Izoflawony sojowe – Menopauza
Wyniki są sprzeczne: przegląd opisowy wskazuje na mniej uderzeń gorąca, ale metaanaliza 11 badań nie znalazła istotnego wpływu na uderzenia gorąca.
Badani: zdrowe kobiety w okresie około- i po menopauzie · kobiety w okresie około- i po menopauzie (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (2)
W metaanalizie 11 badań z losowaniem izoflawony (49–135 mg dziennie) nie zmieniały istotnie uderzeń gorąca (6 badań; SMD 0,04) ani FSH i LH. Wzrost estradiolu i zmiana wskaźnika objawów menopauzy (Kupperman) przestawały być istotne po wyłączeniu jednego odbiegającego badania.
Kang I, Rim CH, Yang HS, Choe JS, Kim JY, Lee M. (2022). Effect of isoflavone supplementation on menopausal symptoms: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Nutrition Research and Practice, 16(Suppl 1), S147–S159. DOI 10.4162/nrp.2022.16.S1.S147 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Skrajna niejednorodność wyników (I² 94–98%).
- Finansowanie: koreańskie Ministerstwo Zdrowia i Opieki Społecznej; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Przegląd opisowy badań nad izoflawonami u kobiet w okresie menopauzy wnioskuje, że izoflawony zmniejszają uderzenia gorąca także po uwzględnieniu efektu placebo, choć duże różnice między badaniami utrudniają jednoznaczne wnioski.
Chen LR, Ko NY, Chen KH. (2019). Isoflavone Supplements for Menopausal Women: A Systematic Review. Nutrients, 11(11), 2649. DOI 10.3390/nu11112649 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Bez metaanalizy; przeszukano tylko jedną bazę danych.
- Finansowanie: grant szpitala Taipei Tzu-Chi (Tajwan); autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Kwasy omega-3 – Menopauza
Wyniki są sprzeczne: część badań wskazuje na mniej uderzeń gorąca po omega-3, inne tego nie potwierdzają; nie ma też wyraźnego wpływu na sen i nastrój po menopauzie.
Badani: kobiety po menopauzie (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W przeglądzie 9 badań z losowaniem u kobiet po menopauzie 4 badania wskazywały na zmniejszenie uderzeń gorąca i nocnych potów po omega-3, ale łącznie badania nie dały istotnych dowodów na poprawę objawów naczynioruchowych, jakości snu ani nastroju. Autorzy uznają wyniki za niejednoznaczne.
Iqbal AZ, Wu SK, Zailani H, Chiu WC, Liu WC, Su KP, Lee SD. (2023). Effects of Omega-3 Polyunsaturated Fatty Acids Intake on Vasomotor Symptoms, Sleep Quality and Depression in Postmenopausal Women: A Systematic Review. Nutrients, 15(19), 4231. DOI 10.3390/nu15194231 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Bez metaanalizy; małe i krótkie badania, różne skale oceny objawów.
- Finansowanie: Narodowa Rada Nauki i Technologii Tajwanu oraz szpitale uniwersyteckie; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Witamina K2 – Serce i krążenie
zwapnienie naczyń · lipidy we krwi
Witamina K nie wpływa na cholesterol, ciśnienie ani stan zapalny. Dla zwapnienia tętnic wyniki są sprzeczne: jedna metaanaliza pokazała niewielkie spowolnienie, przegląd badań – brak spójnej poprawy.
Badani: głównie osoby z chorobą nerek, cukrzycą lub po menopauzie · głównie osoby starsze (średnio 55–80 lat), zdrowe i z chorobą nerek · dorośli 40–70 lat, m.in. po menopauzie, z chorobą nerek lub cukrzycą (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (3)
W metaanalizie 14 badań z losowaniem (1533 osoby; w 9 badaniach witamina K2 jako MK-7, w 4 – K1; głównie osoby z przewlekłą chorobą nerek, cukrzycą typu 2 lub kobiety po menopauzie) witamina K nieco spowalniała narastanie zwapnienia tętnic wieńcowych (4 badania, 424 osoby; różnica −17,4 punktu w skali CAC, 95% CI −34,2 do −0,6) i obniżała dp-ucMGP – wskaźnik niedoboru witaminy K w naczyniach. Sześć innych badań nie wykazało wpływu na zwapnienia naczyń i zastawek.
Li T, Wang Y, Tu WP. (2023). Vitamin K supplementation and vascular calcification: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Frontiers in Nutrition, 10, 1115069. DOI 10.3389/fnut.2023.1115069 ↗
Finansowanie nieopisane w pracy
- Wynik dla zwapnienia na granicy istotności, z 4 małych badań; łączono witaminę K1 i K2.
- Tylko 2 badania u osób zdrowych; mierzono wskaźniki zastępcze, a nie zawały czy zgony.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
W przeglądzie 9 badań z losowaniem (1589 osób, K2 w dawce 90–2000 µg lub K1 0,5–2 mg dziennie przez 6 miesięcy do 3 lat) witamina K nie zmieniała istotnie zwapnienia tętnic wieńcowych w żadnym z 3 badań (w analizie wszystkich uczestników), nie spowalniała miażdżycy (grubości ściany tętnic szyjnych) i nie wpływała spójnie na sztywność tętnic. Żadne badanie nie sprawdzało zawałów ani zgonów; autorzy stwierdzają brak dowodów na korzyść.
Vlasschaert C, Goss CJ, Pilkey NG, McKeown S, Holden RM. (2020). Vitamin K Supplementation for the Prevention of Cardiovascular Disease: Where Is the Evidence? A Systematic Review of Controlled Trials. Nutrients, 12(10), 2909. DOI 10.3390/nu12102909 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Przegląd bez metaanalizy; badania małe, głównie jednoośrodkowe i europejskie, 2 bez zaślepienia.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów i finansowania.
W metaanalizie 17 badań z losowaniem (dorośli w wieku 40–70 lat, m.in. kobiety po menopauzie, osoby z chorobami nerek i z cukrzycą; witamina K1 lub K2 przez 4–144 tygodnie) witamina K nie zmieniała cholesterolu całkowitego, LDL i HDL, trójglicerydów, ciśnienia krwi, CRP ani masy ciała; jedynie wskaźnik insulinooporności HOMA-IR nieznacznie spadł (na granicy istotności statystycznej).
Zhao QY, Li Q, Hasan Rashedi M, Sohouli M, Rohani P, Velu P. (2024). The effect of vitamin K supplementation on cardiovascular risk factors: a systematic review and meta-analysis. Journal of Nutritional Science, 13, e3. DOI 10.1017/jns.2023.106 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Różne postacie (K1 i K2) i bardzo różne dawki; dla insulinooporności duża niejednorodność wyników (I² 88%).
- Nie badano zwapnienia naczyń ani zawałów i udarów – tylko czynniki ryzyka.
- Brak finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Badania tego nie potwierdzają
Astaksantyna – Serce i krążenie
lipidy we krwi
W metaanalizie 7 badań astaksantyna nie zmieniała cholesterolu ani triglicerydów.
Badani: dorośli zdrowi i z podwyższonymi triglicerydami (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 7 badań z losowaniem (280 osób, 4–20 mg dziennie) astaksantyna nie zmieniała istotnie cholesterolu całkowitego, LDL, HDL ani triglicerydów; glukoza nieznacznie, ale nieistotnie spadała.
Ursoniu S, Sahebkar A, Serban MC, Banach M. (2015). Lipid profile and glucose changes after supplementation with astaxanthin: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Archives of Medical Science, 11(2), 253–266. DOI 10.5114/aoms.2015.50960 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Mało małych badań.
- Metaanaliza bez finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Biotyna – Skóra, włosy, paznokcie
włosy i paznokcie
Nie ma badań pokazujących, że biotyna poprawia włosy czy paznokcie u zdrowych osób. Poprawę opisano tylko przy niedoborze biotyny i rzadkich chorobach.
Badani: opisy przypadków, głównie dzieci z wrodzonym niedoborem biotyny · kobiety w wieku 9–92 lat skarżące się na wypadanie włosów (opis badań, nie wskazanie)
⚠ 1 z 2 źródeł: autorzy powiązani z firmami
Źródła i szczegóły (2)
W przeglądzie literatury znaleziono tylko 18 opisów przypadków poprawy włosów lub paznokci po biotynie – wszystkie u osób z niedoborem biotyny (najczęściej wrodzonym) lub rzadkimi chorobami, jak zespół łamliwych paznokci czy zespół włosów nieczesalnych. Nie znaleziono żadnego badania z losowaniem u zdrowych osób; niedobór biotyny przy zwykłej diecie jest rzadki.
Patel DP, Swink SM, Castelo-Soccio L. (2017). A Review of the Use of Biotin for Hair Loss. Skin Appendage Disorders, 3(3), 166–169. DOI 10.1159/000462981 ↗
Finansowanie nieopisane w pracy
- Tylko opisy przypadków – brak badań kontrolowanych w obie strony.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów; praca nie podaje źródeł finansowania.
Wśród 541 kobiet zgłaszających się z wypadaniem włosów 38% miało niski poziom biotyny we krwi, ale nadmierne wypadanie włosów (łysienie telogenowe) występowało tak samo często u kobiet z niedoborem, jak u tych z prawidłowym poziomem (24%). Autor odradza rutynowe podawanie biotyny bez potwierdzenia niedoboru.
Trüeb RM. (2016). Serum Biotin Levels in Women Complaining of Hair Loss. International Journal of Trichology, 8(2), 73–77. DOI 10.4103/0974-7753.188040 ↗
⚠ Powiązania z producentami (finansowanie lub autorzy)
- Badanie obserwacyjne, bez grupy przyjmującej biotynę; poziom biotyny we krwi silnie się waha z dnia na dzień.
- Badanie przeprowadzono przy wsparciu firmy Merz Pharma (Szwajcaria).
Chlorella – Serce i krążenie
ciśnienie krwi · lipidy we krwi
W metaanalizie 12 badań chlorella nie zmieniała ani ciśnienia krwi, ani cholesterolu i triglicerydów w porównaniu z placebo.
Badani: dorośli 20–58 lat, zdrowi i z chorobami metabolicznymi (opis badań, nie wskazanie)
⚠ Źródło: autorzy powiązani z firmami
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 12 badań z losowaniem (1,5–8 g dziennie przez 4–12 tygodni) chlorella nie różniła się od placebo w żadnym z badanych parametrów: ciśnieniu skurczowym i rozkurczowym, cholesterolu całkowitym, LDL, HDL ani triglicerydach.
Pinto-Leite M, Martins D, Ferreira AC, Silva C, Trindade F, Saraiva F i wsp. (2025). The Role of Chlorella and Spirulina as Adjuvants of Cardiovascular Risk Factor Control: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomised Controlled Trials. Nutrients, 17(6), 943. DOI 10.3390/nu17060943 ↗
⚠ Część autorów powiązana z firmami
- Uczestnicy mieli zwykle prawidłowe ciśnienie (średnio 125/78 mmHg), co mogło utrudnić wykazanie efektu; przeszukano tylko bazę PubMed.
- Finansowanie publiczne (fundusze UE i FCT, Portugalia) w ramach programu innowacji biznesowych; dwoje autorów zatrudnionych w firmie Sea4Us.
Glutamina – Trawienie
przepuszczalność jelit
Glutamina ogólnie nie poprawia „szczelności” jelit, czyli nie zmniejsza ich przepuszczalności. Badano wyłącznie osoby chore – nie wiadomo, czy ma jakiekolwiek znaczenie dla trawienia zdrowych osób.
Badani: ciężko chorzy dorośli (m.in. choroba Crohna, nowotwory, oparzenia) (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 10 badań z placebo (ok. 430 dorosłych z m.in. chorobą Leśniowskiego-Crohna, HIV, zaawansowanym nowotworem, ciężkim zapaleniem trzustki, oparzeniami lub po operacjach; glutamina doustnie, 4–30 g dziennie lub 0,4–0,5 g/kg, przez 7 dni do 8 tygodni) glutamina nie zmieniała istotnie przepuszczalności jelit (różnica −0,00, 95% CI −0,04 do 0,03). Niewielki spadek obserwowano tylko w podgrupie z największymi dawkami (powyżej 30 g dziennie) i krótszym stosowaniem.
Abbasi F, Haghighat Lari MM, Khosravi GR, Mansouri E, Payandeh N, Milajerdi A. (2024). A systematic review and meta-analysis of clinical trials on the effects of glutamine supplementation on gut permeability in adults. Amino Acids, 56, 60. DOI 10.1007/s00726-024-03420-7 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Wyłącznie osoby chore lub w ciężkim stanie; badania z lat 1998–2014, małe.
- Praca jest niespójna co do progu dawki dla podgrupy (w tekście raz 30 g, raz 30 mg dziennie) i liczby uczestników (352 lub 428).
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów i finansowania.
Inozytol – Odchudzanie
U kobiet z PCOS inozytol nie zmniejszał masy ciała ani BMI w porównaniu z kwasem foliowym czy metforminą; pewność tych dowodów jest bardzo niska.
Badani: kobiety z zespołem policystycznych jajników (PCOS) (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W przeglądzie 30 badań z losowaniem u kobiet z PCOS przygotowanym na potrzeby międzynarodowych wytycznych mio-inozytol nie zmieniał BMI w porównaniu z samym kwasem foliowym (MD 0,14, 95% CI −0,49 do 0,77) ani z metforminą (MD 0,03); metformina lepiej zmniejszała stosunek talii do bioder. Autorzy nie znaleźli korzyści dla masy ciała i obwodów.
Fitz V, Graca S, Mahalingaiah S, Liu J, Lai L, Butt A, Armour M, Rao V, Naidoo D, Maunder A, Yang G, Vaddiparthi V, Witchel SF, Pena A, Spritzer PM, Li R, Tay C, Mousa A, Teede H, Ee C. (2024). Inositol for Polycystic Ovary Syndrome: A Systematic Review and Meta-analysis to Inform the 2023 Update of the International Evidence-based PCOS Guidelines. Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism, 109(6), 1630–1655. DOI 10.1210/clinem/dgad762 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Bardzo niska pewność dowodów (GRADE); mało badań z placebo.
- Finansowanie z australijskiej rady NHMRC (przegląd na potrzeby międzynarodowych wytycznych PCOS); autorzy nie deklarują powiązań z producentami.
Kazeina – Odchudzanie
Kazeina przed snem nie przyspiesza metabolizmu ani spalania tłuszczu. U części osób z nadwagą zwiększała rano uczucie sytości, ale wyniki są niespójne.
Badani: młodzi dorośli aktywni oraz osoby z nadwagą lub otyłością (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W przeglądzie 11 badań z losowaniem (24–48 g kazeiny ok. 30 minut przed snem) kazeina nie zmieniała istotnie wydatku energetycznego ani spalania tłuszczu, a u zdrowych aktywnych osób nie wpływała na apetyt. U osób z nadwagą lub otyłością 3 z 4 badań wykazały większą poranną sytość, ale jedno – większą chęć jedzenia. Autorzy podsumowują efekt jako ograniczony lub żaden.
Dela Cruz J, Kahan D. (2021). Pre-Sleep Casein Supplementation, Metabolism, and Appetite: A Systematic Review. Nutrients, 13(6), 1872. DOI 10.3390/nu13061872 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Przegląd bez metaanalizy; małe i krótkie badania, mierzące głównie wskaźniki pośrednie, a nie masę ciała.
- Bez finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Kwas alfa-liponowy – Serce i krążenie
lipidy we krwi
U osób z nadwagą kwas alfa-liponowy nie zmieniał cholesterolu ani triglicerydów; u osób z cukrzycą zmiany były zbyt małe, by miały znaczenie.
Badani: dorośli z nadwagą lub otyłością, część z nadciśnieniem lub cukrzycą · dorośli z cukrzycą typu 2 (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (2)
W metaanalizie 11 badań z losowaniem u dorosłych z nadwagą lub otyłością (704 osoby, 300–1800 mg dziennie przez 2 tygodnie do 6 miesięcy) kwas alfa-liponowy nie zmieniał triglicerydów (SMD −0,08), cholesterolu całkowitego (SMD 0,08), HDL ani LDL (SMD −0,13, 95% CI −0,40 do 0,15).
Luo Y, Zhang J, Guo H. (2025). Alpha-lipoic acid on intermediate disease markers in overweight or obese adults: a systematic review and meta-analysis. BMJ Open, 15(4), e088363. DOI 10.1136/bmjopen-2024-088363 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Tylko prace po angielsku; jedno badanie z podaniem dożylnym.
- Finansowanie z funduszy Uniwersytetu Syczuańskiego i prowincji Syczuan (Chiny); autorzy nie deklarują konfliktów interesów.
W metaanalizie 16 badań u osób z cukrzycą typu 2 kwas alfa-liponowy nie zmieniał istotnie LDL, cholesterolu całkowitego ani HDL (bardzo niska pewność dowodów); triglicerydy nieco spadały. Autorzy ocenili wszystkie zmiany jako zbyt małe, by miały znaczenie kliniczne.
Jibril AT, Jayedi A, Shab-Bidar S. (2022). Efficacy and safety of oral alpha-lipoic acid supplementation for type 2 diabetes management: a systematic review and dose-response meta-analysis of randomized trials. Endocrine Connections, 11(10), e220322. DOI 10.1530/EC-22-0322 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Duża niejednorodność wyników; analiza zależności od dawki oparta na niewielu badaniach.
- Brak finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Kwasy omega-3 – Koncentracja
U osób zdrowych omega-3 nie poprawiają uwagi, skupienia ani ogólnej sprawności umysłowej. Pojedyncze korzystne wyniki dla innych funkcji pochodzą z analizy o niespójnych danych.
Badani: osoby po 40. roku życia bez demencji · dorośli zdrowi i z zaburzeniami poznawczymi (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (2)
W metaanalizie 24 badań z placebo (9660 osób w wieku 40+ bez demencji, 3–36 miesięcy, 230–4000 mg omega-3 dziennie) suplementacja nie poprawiała ogólnej sprawności umysłowej (SMD 0,04, 95% CI −0,11 do 0,19) ani żadnej z pięciu badanych dziedzin, w tym uwagi i pamięci. Jedynie w analizie zależności od dawki i czasu zauważono możliwą niewielką poprawę funkcji wykonawczych przy ponad 500 mg dziennie i stosowaniu do 12 miesięcy, głównie w krajach, gdzie poziom EPA i DHA we krwi nie jest bardzo niski.
Suh SW, Lim E, Burm SY, Lee H, Bae JB, Han JW, Kim KW. (2024). The influence of n-3 polyunsaturated fatty acids on cognitive function in individuals without dementia: a systematic review and dose-response meta-analysis. BMC Medicine, 22(1), 109. DOI 10.1186/s12916-024-03296-0 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Tylko osoby w wieku 40 lat i więcej; brak danych o młodszych dorosłych.
- Do jednej dziedziny zaliczano różne testy; w części badań preparat zawierał też niewielkie ilości innych składników.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów; finansowanie m.in. z koreańskich grantów rządowych na badania nad demencją oraz fundacji Ottogi Ham Taiho.
W metaanalizie 58 badań z placebo u dorosłych (zarówno zdrowych, jak i z zaburzeniami poznawczymi) omega-3 nie poprawiały istotnie uwagi (SMD 0,12, 95% CI −0,96 do 1,19), funkcji wykonawczych ani pamięci epizodycznej (pewność dowodów wg GRADE niska). Istotną poprawę stwierdzono natomiast dla pamięci krótkotrwałej (SMD 0,77), funkcji wzrokowo-przestrzennych (SMD 0,89) i ogólnej sprawności umysłowej (SMD 1,00, pewność niska) – przy bardzo dużej niejednorodności wyników. W podgrupie osób zdrowych omega-3 nie poprawiały uwagi (SMD 0,03), pamięci krótkotrwałej (SMD 0,00) ani ogólnej sprawności umysłowej (SMD 0,07); istotne wyniki dotyczyły m.in. funkcji wykonawczych (SMD 0,21) i pamięci epizodycznej (SMD 0,28).
Shahinfar H, Yazdian Z, Avini NA, Torabinasab K, Shab-Bidar S. (2025). A systematic review and dose response meta analysis of Omega 3 supplementation on cognitive function. Scientific Reports, 15(1), 30610. DOI 10.1038/s41598-025-16129-8 ↗
Finansowanie nieopisane w pracy
- Uwaga: streszczenie pracy podaje istotną poprawę uwagi „na każde 2000 mg”, ale w głównej analizie w pełnym tekście wynik dla uwagi jest nieistotny – opieramy się na pełnym tekście.
- Ogromna niejednorodność wyników (I² ok. 98%); 23 z 58 badań oceniono jako niskiej jakości; mieszano osoby zdrowe i z zaburzeniami poznawczymi.
- Wyniki podgrup są niespójne: mimo skrajnej niejednorodności (I² powyżej 90%) mają wąskie przedziały ufności, a część jest nieprawdopodobnie duża (np. SMD 4,2 dla funkcji wzrokowo-przestrzennych w 3 badaniach).
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów; praca nie podaje źródeł finansowania.
Olej z wiesiołka – Skóra, włosy, paznokcie
atopowe zapalenie skóry
Przegląd Cochrane 27 badań wykazał, że olej z wiesiołka i z ogórecznika przyjmowany doustnie nie łagodzi egzemy (atopowego zapalenia skóry) bardziej niż placebo.
Badani: dzieci i dorośli z atopowym zapaleniem skóry (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W przeglądzie 27 badań z losowaniem (1596 osób) olej z wiesiołka nie poprawiał objawów egzemy w porównaniu z placebo – ani w ocenie pacjentów (różnica −2,2 pkt na skali 0–100; 7 badań), ani lekarzy (−3,3 pkt; 8 badań). Olej z ogórecznika też nie działał. Autorzy uznali, że wąskie przedziały ufności wykluczają klinicznie istotny efekt, a dalsze badania byłyby trudne do uzasadnienia.
Bamford JT, Ray S, Musekiwa A, van Gool C, Humphreys R, Ernst E. (2013). Oral evening primrose oil and borage oil for eczema. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2013(4), CD004416. DOI 10.1002/14651858.CD004416.pub2 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Badania krótkoterminowe; część z wysokim lub niejasnym ryzykiem błędu.
- Przegląd bez zewnętrznego finansowania; jeden z autorów miał wcześniej powiązania z producentem oleju (Efamol).
Ostropest plamisty – Serce i krążenie
lipidy we krwi
U osób z cukrzycą typu 2 sylimaryna nie zmieniała cholesterolu ani triglicerydów.
Badani: dorośli z cukrzycą typu 2 (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 5 badań z losowaniem (270 osób z cukrzycą typu 2) sylimaryna obniżała glukozę na czczo i HbA1c, ale nie zmieniała cholesterolu całkowitego (różnica −2,5 mg/dl, 95% CI −23,1 do 18,2), HDL ani triglicerydów. Autorzy podkreślają niską jakość dowodów.
Voroneanu L, Nistor I, Dumea R, Apetrii M, Covic A. (2016). Silymarin in Type 2 Diabetes Mellitus: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Journal of Diabetes Research, 2016, 5147468. DOI 10.1155/2016/5147468 ↗
Finansowanie nieopisane w pracy
- Tylko 5 małych badań, duża niejednorodność.
- Brak informacji o finansowaniu; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Palma sabałowa – Prostata
U mężczyzn z łagodnym rozrostem prostaty palma sabałowa nie łagodziła kłopotów z oddawaniem moczu w stopniu odczuwalnym dla pacjentów – ani w krótkim, ani w dłuższym okresie.
Badani: mężczyźni z objawami z dróg moczowych przy łagodnym rozroście prostaty (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 27 badań z losowaniem (4853 mężczyzn) palma sabałowa w porównaniu z placebo zmniejszała nasilenie objawów ze strony dróg moczowych po 2–6 miesiącach tylko o 0,84 pkt w skali IPSS (minimalna odczuwalna różnica to 3 pkt; wysoka pewność dowodów), a po 12–17 miesiącach nie dawała żadnej różnicy. Nie poprawiała też jakości życia. Autorzy wnioskują, że sama palma sabałowa prawdopodobnie nie daje korzyści klinicznych.
Trivisonno LF, Sgarbossa N, Alvez GA, Fieiras C, Escobar Liquitay CM, Jung JH, Franco JVA. (2021). Serenoa repens for the treatment of lower urinary tract symptoms due to benign prostatic enlargement: A systematic review and meta-analysis. Investigative and Clinical Urology, 62(5), 520–534. DOI 10.4111/icu.20210254 ↗
Finansowanie nieopisane w pracy
- Wyniki dla mieszanek z innymi ziołami są bardzo niepewne; 10 z 27 badań sfinansowali producenci.
- Brak informacji o finansowaniu przeglądu; autorzy nie zgłaszają konfliktów interesów.
Reishi – Serce i krążenie
ciśnienie krwi · lipidy we krwi
W metaanalizie 17 badań reishi nie zmieniało ciśnienia krwi ani cholesterolu i triglicerydów; pewność dowodów jest bardzo niska.
Badani: dorośli zdrowi, z grup ryzyka i z chorobami przewlekłymi (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 17 badań z losowaniem (971 osób zdrowych, z grup ryzyka i chorych; 200–11 200 mg dziennie przez 1–24 tygodnie) reishi nie zmieniało istotnie ciśnienia skurczowego ani rozkurczowego, cholesterolu całkowitego, LDL, HDL ani triglicerydów. Nieznacznie obniżało tętno (o ok. 4 uderzenia na minutę). Pewność wszystkich wyników oceniono jako bardzo niską.
Jafari A, Mardani H, Mirzaei Fashtali Z, Arghavan B. (2025). The Nutritional Significance of Ganoderma lucidum on Human Health: A GRADE-Assessed Systematic Review and Meta-Analysis of Clinical Trials. Food Science & Nutrition, 13(6), e70423. DOI 10.1002/fsn3.70423 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Bardzo różne preparaty i dawki; bardzo niska pewność dowodów.
- Autorzy nie otrzymali finansowania; deklarują brak konfliktów interesów.
Selen – Serce i krążenie
zawały i udary
Sam selen w badaniach z losowaniem nie zmniejszał ryzyka chorób serca i naczyń ani zgonów; pewność tych dowodów jest niska.
Badani: dorośli z populacji ogólnej i z grup ryzyka; wiele badań u starszych osób (opis badań, nie wskazanie)
⚠ Źródło: autorzy powiązani z firmami
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 43 badań z losowaniem (selen osobno lub w mieszankach antyoksydantów; badania trwające co najmniej 24 tygodnie) selen przyjmowany osobno nie był związany z ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych, zgonów z ich powodu, nowotworów ani zgonów ogółem; jakość dowodów dla samego selenu oceniono jako niską (GRADE).
Jenkins DJA, Kitts D, Giovannucci EL, Sahye-Pudaruth S, Paquette M, Blanco Mejia S, Patel D, Kavanagh M, Tsirakis T, Kendall CWC, Pichika SC, Sievenpiper JL. (2020). Selenium, antioxidants, cardiovascular disease, and all-cause mortality: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. American Journal of Clinical Nutrition, 112(6), 1642–1652. DOI 10.1093/ajcn/nqaa245 ↗
⚠ Część autorów powiązana z firmami
- Szczegółowe wyniki dla samego selenu tylko w materiałach dodatkowych; mało długich badań i niespójne wyniki.
- Choroby serca nie były głównym celem wielu badań; mało zdarzeń.
- Finansowanie z funduszu Canada Research Chair; główny autor otrzymywał środki na badania od sieci Loblaws (właściciel sieci aptek sprzedającej suplementy).
Witamina B12 – Koncentracja
Jeśli nie masz niedoboru, witamina B12 (także z kwasem foliowym i B6) nie poprawia pamięci, koncentracji ani nastroju – tak wynika z dobrej jakości badań. Na zmęczenie brakuje rzetelnych danych.
Badani: głównie osoby starsze z prawidłowym lub granicznym poziomem B12 (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 16 badań z placebo o niskim ryzyku błędu (głównie osoby starsze, średnio 66–82 lata, z prawidłowym lub granicznym poziomem B12, bez zaawansowanych chorób neurologicznych; 0,1–1 mg B12 doustnie dziennie lub 1 mg w zastrzykach raz lub dwa razy w tygodniu, przez 4–117 tygodni) ani sama witamina B12, ani B12 z kwasem foliowym i B6 nie poprawiały żadnej z dziedzin funkcji poznawczych ani objawów depresji (pewność dowodów wg GRADE umiarkowana). Wpływu na zmęczenie nie dało się ocenić – było tylko jedno badanie.
Markun S, Gravestock I, Jäger L, Rosemann T, Pichierri G, Burgstaller JM. (2021). Effects of Vitamin B12 Supplementation on Cognitive Function, Depressive Symptoms, and Fatigue: A Systematic Review, Meta-Analysis, and Meta-Regression. Nutrients, 13(3), 923. DOI 10.3390/nu13030923 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Dotyczy głównie osób starszych bez wyraźnego niedoboru – nie dotyczy leczenia niedoboru B12.
- Efekty mogą wymagać lat; najdłuższe badania trwały ok. 2 lat.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów i zewnętrznego finansowania.
Witamina E – Serce i krążenie
zawały i udary
Witamina E nie zmniejszała ogólnego ryzyka udaru: nieco obniżała ryzyko udaru niedokrwiennego, ale zwiększała ryzyko groźniejszego udaru krwotocznego.
Badani: dorośli z populacji ogólnej i z chorobami serca; dawki od 50 mg do 800 IU (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 9 badań z placebo (118 765 osób) witamina E nie zmieniała ryzyka udaru ogółem (RR 0,98, 95% CI 0,91–1,05). Zmniejszała ryzyko udaru niedokrwiennego o 10% (RR 0,90; 1 udar mniej na 476 osób), ale zwiększała ryzyko udaru krwotocznego o 22% (RR 1,22; 1 udar więcej na 1250 osób). Autorzy przestrzegają przed powszechnym stosowaniem witaminy E w zapobieganiu udarom.
Schürks M, Glynn RJ, Rist PM, Tzourio C, Kurth T. (2010). Effects of vitamin E on stroke subtypes: meta-analysis of randomised controlled trials. BMJ, 341, c5702. DOI 10.1136/bmj.c5702 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Badania z różnymi dawkami i populacjami (prewencja pierwotna i wtórna); część bez zaślepienia.
- Brak finansowania tej analizy; autorzy deklarują brak powiązań finansowych z zainteresowanymi firmami.