← Wszystkie suplementy

Cynk

Pierwiastek śladowy, minerał; w suplementach m.in. jako pikolinian, glukonian lub chelat.

Na co działa, a na co nie

Dawkowanie

Standard
Zalecane spożycie (EFSA) zależy od ilości fitynianów w diecie: dorośli mężczyźni 9,4–16,3 mg, kobiety 7,5–12,7 mg dziennie
Uwagi
Fityniany z roślin strączkowych, zbóż i nasion utrudniają wchłanianie cynku, dlatego weganie i wegetarianie potrzebują go więcej. W ciąży zapotrzebowanie rośnie o 1,6 mg, przy karmieniu piersią o 2,9 mg dziennie.
Źródła (1)

EFSA ustaliła referencyjne spożycie cynku (PRI) dla dorosłych zależnie od ilości fitynianów w diecie (300–1200 mg dziennie): dla mężczyzn 9,4–16,3 mg, dla kobiet 7,5–12,7 mg dziennie, z dodatkiem 1,6 mg w ciąży i 2,9 mg w okresie karmienia. Fityniany z roślin ograniczają wchłanianie cynku, więc weganie i wegetarianie są bardziej narażeni na jego niedobór.

Schoofs H, Schmit J, Rink L. (2024). Zinc Toxicity: Understanding the Limits. Molecules, 29(13), 3130. DOI 10.3390/molecules29133130 ↗

Siła dowodów: umiarkowane · Rozdział 2 („Recommendation for Zinc Intake”, Tabele 1, 4 i 5) oraz 3.2 („Groups at Risk for Zinc Deficiency”).

Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów

  • Przegląd narracyjny przytaczający opinię EFSA z 2014 r. – samej opinii EFSA nie czytaliśmy.
  • Autorzy deklarują brak konfliktów interesów i finansowania.

Dobre połączenia

Brak opisanych dobrych połączeń.

Złe połączenia

  • × Żelazo – Cynk przyjmowany razem z żelazem na czczo może być gorzej wchłaniany; przy przyjmowaniu z posiłkiem efektu zwykle nie obserwowano.
Źródła (1)

Brak dowodów, że suplementy żelaza wpływają na wchłanianie cynku, gdy nie są przyjmowane razem. Przyjmowane jednocześnie na czczo lub z napojem mogą zmniejszać wchłanianie cynku; przy przyjmowaniu z posiłkiem efektu zwykle nie obserwowano.

EFSA Panel on Nutrition, Novel Foods and Food Allergens (NDA). (2024). Scientific opinion on the tolerable upper intake level for iron. EFSA Journal, 22(6), e8819. DOI 10.2903/j.efsa.2024.8819 ↗

Siła dowodów: umiarkowane · Rozdział „Conclusions on zinc absorption”.

Finansowanie publiczne lub non-profit

  • Przegląd narracyjny; wynik zależy też od proporcji obu pierwiastków i postaci żelaza.

Skutki uboczne i bezpieczeństwo

  • łagodny Dolegliwości żołądkowo-jelitowe – Nudności, utrata apetytu, skurcze brzucha – np. przy 50 mg cynku trzy razy dziennie; w badaniach nad przeziębieniem nudności i dyskomfort żołądka zdarzały się częściej niż przy placebo, a pastylki do ssania dawały też podrażnienie jamy ustnej i nieprzyjemny smak.
  • poważny Niedobór miedzi – Długotrwały nadmiar cynku zmniejsza wchłanianie miedzi, co może prowadzić do anemii, spadku liczby białych krwinek i uszkodzenia nerwów; objawy ustępowały po odstawieniu cynku.

Toksyczność: Górny tolerowany poziom spożycia wg EFSA: 25 mg dziennie dla dorosłych (z jedzenia i suplementów łącznie). W polskim badaniu połowa z 10 suplementów zawierała więcej cynku niż deklarowano i przekraczała ten poziom (123–146%).

Przyjmujesz leki? Brak wpisu nie oznacza braku interakcji – źródła często ich nie badały. Wszystkie interakcje

Źródła (2)

EFSA ustaliła górny tolerowany poziom spożycia cynku dla dorosłych na 25 mg dziennie (FDA: 40 mg); powyżej grozi zaburzenie gospodarki miedzią. Nadmiar cynku może powodować nudności, wymioty, utratę apetytu, skurcze brzucha i biegunkę – np. u 84% kobiet i 18% mężczyzn przyjmujących 50 mg cynku trzy razy dziennie przez 6 tygodni – oraz niedobór miedzi z anemią, leukopenią i uszkodzeniem nerwów, ustępujący po odstawieniu cynku. Autorzy uznają limit EFSA za rozsądniejszy niż limit FDA.

Schoofs H, Schmit J, Rink L. (2024). Zinc Toxicity: Understanding the Limits. Molecules, 29(13), 3130. DOI 10.3390/molecules29133130 ↗

Siła dowodów: umiarkowane · Rozdziały 4.2 („Oral Intake”), 6.1 („Gastrointestinal Effects”), 7.1 („Zinc-Induced Copper Deficiency”) i 9 („Conclusions”).

Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów

  • Przegląd narracyjny (bez systematycznej oceny badań); część danych z opisów przypadków i badań na zwierzętach.
  • Limit 25 mg pochodzi z opinii EFSA przytoczonej w tej pracy.
  • Autorzy deklarują brak konfliktów interesów i finansowania.

W badaniu 10 suplementów cynku dostępnych w polskich aptekach stacjonarnych i internetowych 9 zawierało więcej cynku niż deklarował producent (do 161%), a połowa przekraczała górny tolerowany poziom spożycia (123–146% wartości 25 mg dziennie). Dostępność biologiczna cynku w warunkach laboratoryjnych wynosiła 1,1–9,4% i była najwyższa dla diglicynianu, a najniższa dla siarczanu cynku.

Ośko J, Pierlejewska W, Grembecka M. (2023). Comparison of the Potential Relative Bioaccessibility of Zinc Supplements – In Vitro Studies. Nutrients, 15(12), 2813. DOI 10.3390/nu15122813 ↗

Siła dowodów: ograniczone · Rozdziały 2.1 (próbki), 3.1 (dostępność biologiczna), 3.2 (realizacja UL, Tabela 2), 3.3 (zgodność z deklaracją) i 4 („Conclusions”).

Finansowanie publiczne lub non-profit

  • Tylko 10 produktów; dostępność badana w modelu laboratoryjnym, nie u ludzi.
  • Autorzy deklarują brak konfliktów interesów; finansowanie z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego.

Dyscypliny