← Wszystkie suplementy

Żelazo

Pierwiastek, minerał; w suplementach w różnych formach chemicznych, m.in. jako bisglicynian lub siarczan.

Na co działa, a na co nie

Dawkowanie

Standard
Zalecane spożycie (EFSA): 11 mg dziennie dla mężczyzn i kobiet po menopauzie, 16 mg dla kobiet przed menopauzą – z całej diety
Uwagi
Przy niedoborze w badaniach stosowano doustnie średnio ok. 87 mg żelaza dziennie (16–200 mg), najczęściej siarczan żelaza, przez średnio ok. 6 tygodni. Takie dawki przekraczają bezpieczny poziom dla ogółu ludzi i stosuje się je pod nadzorem lekarza.
Źródła (2)

EFSA przytacza referencyjne spożycie żelaza (PRI) z opinii z 2015 r.: 11 mg dziennie dla mężczyzn i kobiet po menopauzie oraz 16 mg dla kobiet przed menopauzą. Bezpieczny poziom spożycia (40 mg dziennie dla dorosłych) nie dotyczy osób, które przyjmują żelazo pod nadzorem lekarza – większe dawki stosuje się w zapobieganiu i leczeniu niedokrwistości z niedoboru żelaza.

EFSA Panel on Nutrition, Novel Foods and Food Allergens (NDA). (2024). Scientific opinion on the tolerable upper intake level for iron. EFSA Journal, 22(6), e8819. DOI 10.2903/j.efsa.2024.8819 ↗

Siła dowodów: silne · Rozdział o cukrzycy typu 2 (wartości PRI przytoczone przy badaniach obserwacyjnych) oraz „Conclusions” (Tabela 11).

Finansowanie publiczne lub non-profit

  • Wartości PRI pochodzą z opinii EFSA z 2015 r., przytoczonej w opinii z 2024 r. – samej opinii z 2015 r. nie czytaliśmy.

W badaniach u dorosłych z niedoborem żelaza bez anemii średnia doustna dawka wynosiła 86,9 mg żelaza elementarnego dziennie (16–200 mg), niemal zawsze jako siarczan żelaza; leczenie trwało średnio 46 dni (1–112 dni).

Houston BL, Hurrie D, Graham J, Perija B, Rimmer E, Rabbani R, Bernstein CN, Turgeon AF, Fergusson DA, Houston DS, Abou-Setta AM, Zarychanski R. (2018). Efficacy of iron supplementation on fatigue and physical capacity in non-anaemic iron-deficient adults: a systematic review of randomised controlled trials. BMJ Open, 8(4), e019240. DOI 10.1136/bmjopen-2017-019240 ↗

Siła dowodów: umiarkowane · Wyniki – „Interventions”.

Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów

  • Dawki lecznicze z badań u osób z potwierdzonym niedoborem; głównie zdrowe kobiety.
  • Autorzy deklarują brak konfliktów interesów i finansowania.

Dobre połączenia

Brak opisanych dobrych połączeń.

Złe połączenia

  • × Cynk – Żelazo przyjmowane razem z cynkiem na czczo może zmniejszać wchłanianie cynku; przy przyjmowaniu z posiłkiem tego efektu zwykle nie obserwowano.
Źródła (1)

Brak dowodów, że suplementy żelaza wpływają na wchłanianie cynku, gdy nie są przyjmowane razem. Przyjmowane jednocześnie na czczo lub z napojem mogą zmniejszać wchłanianie cynku; przy przyjmowaniu z posiłkiem efektu zwykle nie obserwowano.

EFSA Panel on Nutrition, Novel Foods and Food Allergens (NDA). (2024). Scientific opinion on the tolerable upper intake level for iron. EFSA Journal, 22(6), e8819. DOI 10.2903/j.efsa.2024.8819 ↗

Siła dowodów: umiarkowane · Rozdział „Conclusions on zinc absorption”.

Finansowanie publiczne lub non-profit

  • Przegląd narracyjny; wynik zależy też od proporcji obu pierwiastków i postaci żelaza.

Skutki uboczne i bezpieczeństwo

  • umiarkowany Dolegliwości żołądkowo-jelitowe – Ból brzucha, nudności, wymioty, zaparcia lub biegunka – w większości badań przy ponad 50 mg żelaza jednorazowo; przy dawkach do ok. 20 mg dziennie zwykle nie występowały. W jednym badaniu z siarczanem żelaza (50 mg) połowa osób miała umiarkowane lub silne dolegliwości.
  • łagodny Czarne stolce – Oznaczają dużą ilość niewchłoniętego żelaza w jelicie; same w sobie nie są szkodliwe. Pojawiały się od ok. 40 mg dodatkowego żelaza dziennie.

Toksyczność: EFSA nie ustaliła górnego limitu, ale podała bezpieczny poziom spożycia: 40 mg dziennie łącznie ze wszystkich źródeł dla dorosłych (także w ciąży i przy karmieniu piersią) oraz 10–35 mg dla dzieci i młodzieży. Nie dotyczy leczenia pod nadzorem lekarza.

Przeciwwskazania

  • Hemochromatoza dziedziczna – organizm nie ogranicza wtedy wchłaniania żelaza, co prowadzi do jego nadmiaru i uszkodzenia narządów (m.in. wątroby).

Przyjmujesz leki? Brak wpisu nie oznacza braku interakcji – źródła często ich nie badały. Wszystkie interakcje

Źródła (1)

Nie da się ustalić górnego tolerowanego poziomu spożycia (UL) żelaza. Jedynym wskaźnikiem z zależnością od dawki były czarne stolce (niewchłonięte żelazo w jelicie); nie występowały przy 20–25 mg dodatkowego żelaza dziennie, stąd bezpieczny poziom 40 mg dziennie łącznie dla dorosłych (także w ciąży i laktacji) i 10–35 mg dla dzieci. Dolegliwości żołądkowo-jelitowe występowały w większości badań przy ponad 50 mg jednorazowo (siarczan, fumaran lub bisglicynian żelaza), a przy do 20 mg dziennie raczej nie. Osoby z hemochromatozą dziedziczną nie ograniczają wchłaniania żelaza, co grozi jego kumulacją i uszkodzeniem narządów.

EFSA Panel on Nutrition, Novel Foods and Food Allergens (NDA). (2024). Scientific opinion on the tolerable upper intake level for iron. EFSA Journal, 22(6), e8819. DOI 10.2903/j.efsa.2024.8819 ↗

Siła dowodów: silne · Streszczenie, rozdziały 3.2.2.1 („Polymorphisms”), „Adverse gastrointestinal effects” (w tym „Adults (excluding pregnant women)” i „Conclusions on gastrointestinal effects”) oraz „Conclusions” (Tabela 11).

Finansowanie publiczne lub non-profit

  • Bezpieczny poziom to wartość ostrożna – nie wskazuje, od jakiej dawki ryzyko zaczyna rosnąć.
  • Dane o dolegliwościach żołądkowych bardzo niespójne; dane o czarnych stolcach pochodzą z 3 badań u kobiet w ciąży.

Dyscypliny