← Wszystkie suplementy

Kofeina

Stymulant ośrodkowego układu nerwowego – zmniejsza odczuwane zmęczenie i wysiłek.

Na co działa, a na co nie

Dawkowanie

Standard
3–6 mg/kg masy ciała, najczęściej ok. 60 min przed wysiłkiem
Uwagi
Najmniejsza skuteczna dawka nie jest pewna – może wynosić ok. 2 mg/kg. Bardzo duże dawki (ok. 9 mg/kg) częściej wywołują skutki uboczne i nie są potrzebne. W długim wysiłku przydatne może być przyjęcie także w trakcie. Uwaga – dawki powyżej ok. 3 mg/kg (ok. 200 mg przy 70 kg) przekraczają jednorazową ilość, którą EFSA uznaje za bezpieczną dla ogółu zdrowych dorosłych.
Pora
  • przed treningiem
  • w trakcie treningu
Źródła (1)

Kofeina konsekwentnie poprawia wyniki w dawkach 3–6 mg/kg masy ciała; najmniejsza skuteczna dawka jest niepewna (może to być ok. 2 mg/kg), a bardzo duże dawki (ok. 9 mg/kg) wiążą się z częstymi skutkami ubocznymi i nie są potrzebne. Najczęściej przyjmuje się ją ok. 60 min przed wysiłkiem; w dłuższych zawodach korzystne może być przyjęcie w trakcie, bliżej narastającego zmęczenia.

Guest NS, VanDusseldorp TA, Nelson MT, Grgic J, Schoenfeld BJ, Jenkins NDM, Arent SM, Antonio J, Stout JR, Trexler ET, Smith-Ryan AE, Goldstein ER, Kalman DS, Campbell BI. (2021). International society of sports nutrition position stand: caffeine and exercise performance. Journal of the International Society of Sports Nutrition, 18(1), 1. DOI 10.1186/s12970-020-00383-4 ↗

Siła dowodów: silne · Stanowisko ISSN, punkty 3 i 4 (na początku artykułu) oraz rozdział „Caffeine timing”.

⚠ Powiązania z producentami (finansowanie lub autorzy)

  • Stanowisko eksperckie (przegląd narracyjny), a nie przegląd systematyczny.
  • Duża zmienność reakcji między osobami (genetyka, nawykowe spożycie kofeiny).
  • Liczne konflikty interesów: kilku autorów zasiada w radach naukowych producentów suplementów (m.in. Dymatize Nutrition), jeden był płatnym konsultantem firmy kawowej; ISSN otrzymywało granty od firm sprzedających produkty z kofeiną. Publikacja bez finansowania.

Dobre połączenia

Brak opisanych dobrych połączeń.

Złe połączenia

  • × Monohydrat kreatyny – Niepewne – po fazie nasycania kreatyną kofeina działa normalnie; przy dużych dawkach kofeiny (powyżej ok. 9 mg/kg) zaleca się ostrożność, a łączenie może nasilać dolegliwości żołądkowe.
Źródła (1)

Działanie kofeiny przed wysiłkiem nie jest osłabiane przez kreatynę, jeśli wcześniej przeprowadzono fazę nasycania kreatyną; łączenie z kofeiną w trakcie nasycania budzi wątpliwości, a przy dużych, przewlekłych dawkach kofeiny (powyżej 9 mg/kg) z kreatyną zaleca się ostrożność.

Guest NS, VanDusseldorp TA, Nelson MT, Grgic J, Schoenfeld BJ, Jenkins NDM, Arent SM, Antonio J, Stout JR, Trexler ET, Smith-Ryan AE, Goldstein ER, Kalman DS, Campbell BI. (2021). International society of sports nutrition position stand: caffeine and exercise performance. Journal of the International Society of Sports Nutrition, 18(1), 1. DOI 10.1186/s12970-020-00383-4 ↗

Siła dowodów: ograniczone · Rozdział „Caffeine and Creatine”.

⚠ Powiązania z producentami (finansowanie lub autorzy)

  • Mało badań; wnioski częściowo oparte na hipotezach mechanistycznych.
  • Liczne konflikty interesów: kilku autorów zasiada w radach naukowych producentów suplementów (m.in. Dymatize Nutrition), jeden był płatnym konsultantem firmy kawowej; ISSN otrzymywało granty od firm sprzedających produkty z kofeiną. Publikacja bez finansowania.

Skutki uboczne i bezpieczeństwo

  • umiarkowany Bezsenność i gorszy sen – Już ok. 100 mg (ok. 1,4 mg/kg) przyjęte blisko pory snu może u części osób wydłużyć zasypianie i skrócić sen.
  • umiarkowany Kołatanie serca, przyspieszone tętno, niepokój
  • łagodny Ból głowy

Toksyczność: Według EFSA u zdrowych dorosłych nie budzi zastrzeżeń do 400 mg dziennie (ok. 5,7 mg/kg) rozłożone w ciągu dnia oraz jednorazowo do 200 mg (ok. 3 mg/kg) – także mniej niż 2 godziny przed intensywnym wysiłkiem.

Przeciwwskazania

  • Ciąża – do 200 mg dziennie; brak badań nad jednorazowymi dawkami przed intensywnym wysiłkiem.
  • Karmienie piersią – do 200 mg jednorazowo i dziennie.
  • Dzieci i młodzież – do ok. 3 mg/kg masy ciała dziennie.
  • Choroby i szczególna wrażliwość – limity EFSA dotyczą osób zdrowych; skonsultuj się z lekarzem.

Przyjmujesz leki? Brak wpisu nie oznacza braku interakcji – źródła często ich nie badały. Wszystkie interakcje

Źródła (2)

Najczęściej opisywane skutki uboczne kofeiny to przyspieszone tętno i kołatanie serca, niepokój, bóle głowy oraz bezsenność i gorsza jakość snu; ich nasilenie rośnie wraz z dawką, więc mniejsze dawki ograniczają je przy zachowaniu działania. Aby nie pogarszać snu, kofeinę warto przyjmować wcześniej w ciągu dnia.

Guest NS, VanDusseldorp TA, Nelson MT, Grgic J, Schoenfeld BJ, Jenkins NDM, Arent SM, Antonio J, Stout JR, Trexler ET, Smith-Ryan AE, Goldstein ER, Kalman DS, Campbell BI. (2021). International society of sports nutrition position stand: caffeine and exercise performance. Journal of the International Society of Sports Nutrition, 18(1), 1. DOI 10.1186/s12970-020-00383-4 ↗

Siła dowodów: silne · Rozdziały „Side-effects associated with caffeine intake” oraz „Caffeine and sleep”.

⚠ Powiązania z producentami (finansowanie lub autorzy)

  • Przegląd narracyjny; reakcje są bardzo indywidualne.
  • Liczne konflikty interesów: kilku autorów zasiada w radach naukowych producentów suplementów (m.in. Dymatize Nutrition), jeden był płatnym konsultantem firmy kawowej; ISSN otrzymywało granty od firm sprzedających produkty z kofeiną. Publikacja bez finansowania.

Dla zdrowych dorosłych nie budzą zastrzeżeń jednorazowe dawki kofeiny do 200 mg (ok. 3 mg/kg), także przyjęte mniej niż 2 godziny przed intensywnym wysiłkiem, oraz do 400 mg dziennie (ok. 5,7 mg/kg) rozłożone w ciągu dnia. U kobiet w ciąży limit wynosi 200 mg dziennie, u karmiących 200 mg jednorazowo i dziennie, a dla dzieci i młodzieży proponowany poziom to 3 mg/kg dziennie. Już 100 mg (ok. 1,4 mg/kg) blisko pory snu może u części osób wydłużyć zasypianie i skrócić sen.

EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA). (2015). Scientific Opinion on the safety of caffeine. EFSA Journal, 13(5), 4102. DOI 10.2903/j.efsa.2015.4102 ↗

Siła dowodów: silne · Rozdział „Conclusions”, s. 74–76.

Finansowanie publiczne lub non-profit

  • Wnioski nie dotyczą osób chorych ani szczególnie wrażliwych (np. z powodów genetycznych), które mogą wymagać indywidualnej porady (s. 74).
  • Brak badań nad jednorazowymi dawkami przed intensywnym wysiłkiem u kobiet w ciąży oraz osób w średnim i starszym wieku (s. 74–75).
  • Dla dzieci i młodzieży danych jest za mało, by wyznaczyć bezpieczny poziom – 3 mg/kg to ostrożne przybliżenie (s. 75–76).
  • Opinia z 2015 r. – nowsze badania mogą uzupełniać te wnioski.

W sporcie wyczynowym

AIS grupa A· suplement wydolnościowy

Źródło klasyfikacji AIS (1)

Kofeina należy do grupy A Sports Supplement Framework Australijskiego Instytutu Sportu, w podkategorii suplementów wydolnościowych („Performance Supplements”) – grupa A oznacza silne dowody naukowe dla stosowania w określonych sytuacjach w sporcie.

Australian Institute of Sport (Australian Sports Commission). AIS Sports Supplement Framework – Group A. Strona internetowa, odczyt 14.11.2026. Źródło ↗

Siła dowodów: silne · Strona „Group A”, sekcja „Performance Supplements”, pozycja „Caffeine”.

Finansowanie publiczne lub non-profit

  • Na stronie nie podano daty aktualizacji ani wersji klasyfikacji – stan z dnia odczytu.
  • Klasyfikacja dotyczy sportowców wyczynowych stosujących suplement według protokołów, a nie ogółu populacji.

Dyscypliny

Opis

Kofeina występuje naturalnie m.in. w kawie, herbacie i kakao, a w postaci syntetycznej (np. proszku) lub roślinnej (np. guarana) dodaje się ją do napojów, żywności i suplementów, w tym przedtreningówek. Działa przede wszystkim na ośrodkowy układ nerwowy.

Jest jednym z najczęściej stosowanych środków wspomagających w sporcie – w badaniach próbek moczu z zawodów kofeinę wykryto u ok. trzech czwartych sportowców, najczęściej w dyscyplinach wytrzymałościowych. Nie jest zakazana, ale Światowa Agencja Antydopingowa (WADA) monitoruje jej stężenie.

Źródło: Guest i wsp. 2021, stanowisko ISSN (rozdziały „Caffeine sources”, „Mechanism of Action”, „Caffeine legality in sport”) – zob. metryczki w sekcjach powyżej.

Mity

Mit

„Kofeina ze spalaczy i przedtreningówek nie wymaga liczenia”

Kofeina · dotknij, by odwrócić
Fakt

Kofeina z suplementów sumuje się z kawą i napojami. EFSA uznaje za bezpieczne dla zdrowych dorosłych do 400 mg dziennie i do 200 mg jednorazowo, a w ciąży do 200 mg dziennie.

Metryczka źródła · wsparcie: silne
Twierdzenie
Dla zdrowych dorosłych nie budzą zastrzeżeń jednorazowe dawki kofeiny do 200 mg (ok. 3 mg/kg), także przyjęte mniej niż 2 godziny przed intensywnym wysiłkiem, oraz do 400 mg dziennie (ok. 5,7 mg/kg) rozłożone w ciągu dnia. U kobiet w ciąży limit wynosi 200 mg dziennie, u karmiących 200 mg jednorazowo i dziennie, a dla dzieci i młodzieży proponowany poziom to 3 mg/kg dziennie. Już 100 mg (ok. 1,4 mg/kg) blisko pory snu może u części osób wydłużyć zasypianie i skrócić sen.
Źródło
EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA). (2015). Scientific Opinion on the safety of caffeine. EFSA Journal, 13(5), 4102.
Miejsce w pracy
Rozdział „Conclusions”, s. 74–76.
Finansowanie

Finansowanie publiczne lub non-profit

Ograniczenia
  • Wnioski nie dotyczą osób chorych ani szczególnie wrażliwych (np. z powodów genetycznych), które mogą wymagać indywidualnej porady (s. 74).
  • Brak badań nad jednorazowymi dawkami przed intensywnym wysiłkiem u kobiet w ciąży oraz osób w średnim i starszym wieku (s. 74–75).
  • Dla dzieci i młodzieży danych jest za mało, by wyznaczyć bezpieczny poziom – 3 mg/kg to ostrożne przybliżenie (s. 75–76).
  • Opinia z 2015 r. – nowsze badania mogą uzupełniać te wnioski.
Identyfikatory
DOI: 10.2903/j.efsa.2015.4102
Mit

„Wieczorna kawa mi nie szkodzi – i tak zasypiam”

Kofeina · dotknij, by odwrócić
Fakt

Pomiary snu (aktygrafia, EEG) pokazują, że kofeina nie tylko wydłuża zasypianie, ale też wydłuża czuwanie w nocy i skraca sen. Lepiej przyjmować ją wcześniej w ciągu dnia.

Metryczka źródła · wsparcie: umiarkowane
Twierdzenie
Pomiary obiektywne (aktygrafia, badania EEG w laboratorium) pokazują, że kofeina pogarsza kilka parametrów snu: wydłuża zasypianie, zwiększa czas czuwania w nocy oraz obniża wydajność i skraca długość snu; podobne niekorzystne skutki opisano u sportowców. Aby ich uniknąć, warto przyjmować kofeinę wcześniej w ciągu dnia.
Źródło
Guest NS, VanDusseldorp TA, Nelson MT, Grgic J, Schoenfeld BJ, Jenkins NDM, Arent SM, Antonio J, Stout JR, Trexler ET, Smith-Ryan AE, Goldstein ER, Kalman DS, Campbell BI. (2021). International society of sports nutrition position stand: caffeine and exercise performance. Journal of the International Society of Sports Nutrition, 18(1), 1.
Miejsce w pracy
Rozdział „Caffeine and sleep”.
Finansowanie

⚠ Powiązania z producentami (finansowanie lub autorzy)

Ograniczenia
  • Stanowisko eksperckie (przegląd narracyjny), a nie przegląd systematyczny.
  • Liczne konflikty interesów: kilku autorów zasiada w radach naukowych producentów suplementów; ISSN otrzymywało granty od firm sprzedających produkty z kofeiną.
Identyfikatory
DOI: 10.1186/s12970-020-00383-4PMID: 33388079