Suplopedia · Cel
Sen
Zasypianie, jakość i długość snu.
Brak efektów dla wybranych filtrów.
Zestawienie
| Suplement | Dowody | Badano też zdrowych |
|---|---|---|
| Ashwagandha | Umiarkowanie potwierdzone | tak |
| Melatonina | Umiarkowanie potwierdzone | nie |
| GABA | Ograniczone dowody | tak |
| Glicyna | Ograniczone dowody | tak |
| Kozłek lekarski | Ograniczone dowody | tak |
| Magnez | Ograniczone dowody | nie |
| Kofeina | Może pogarszać (umiarkowane) | tak |
Umiarkowanie potwierdzone
Ashwagandha
Wyciąg z ashwagandhy może nieco poprawiać sen – m.in. szybsze zasypianie i dłuższy sen – wyraźniej u osób z bezsennością, przy dawce od 600 mg dziennie i stosowaniu przez co najmniej 8 tygodni. Badań jest jednak mało.
Badani: dorośli zdrowi i z bezsennością (badania z Indii) (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 5 badań z placebo (400 osób) wyciąg z ashwagandhy dał mały, ale istotny korzystny efekt na sen (SMD −0,59, 95% CI −0,75 do −0,42), m.in. krótszy czas zasypiania, dłuższy sen, mniej czuwania w nocy i wyższą wydajność snu. Efekt był wyraźniejszy u osób z bezsennością, przy dawce co najmniej 600 mg dziennie i stosowaniu przez co najmniej 8 tygodni; nie odnotowano poważnych działań niepożądanych.
Cheah KL, Norhayati MN, Husniati Yaacob L, Abdul Rahman R. (2021). Effect of Ashwagandha (Withania somnifera) extract on sleep: A systematic review and meta-analysis. PLoS ONE, 16(9), e0257843. DOI 10.1371/journal.pone.0257843 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Tylko 5 badań i 400 uczestników, wszystkie przeprowadzone w Indiach; tylko jedno u osób starszych.
- W 4 z 5 badań użyto tego samego markowego wyciągu (KSM-66); jedno badanie było częściowo sponsorowane przez producenta.
- Duża niejednorodność wyników; część miar snu (np. kwestionariusz PSQI) nie wykazała istotnej poprawy; badania trwały 6–12 tygodni – brak danych o długotrwałym stosowaniu.
- Autorzy nie deklarują konfliktów interesów; praca bez finansowania.
Melatonina
U osób z zaburzeniami snu melatonina skraca zasypianie średnio o ok. 7 minut i wydłuża sen o ok. 8 minut – efekt jest niewielki, słabszy niż leków nasennych, ale nie słabnie przy dłuższym stosowaniu.
Badani: głównie dorośli z bezsennością (opis badań, nie wskazanie)
⚠ Źródło: autorzy powiązani z firmami
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 19 badań z placebo (1683 osoby, głównie dorośli z bezsennością pierwotną; zwykle 0,1–5 mg melatoniny przez 7–182 dni) melatonina skracała czas zasypiania o 7,06 minuty (95% CI 4,37–9,75), wydłużała całkowity czas snu o 8,25 minuty (95% CI 1,74–14,75) i poprawiała ogólną jakość snu (SMD 0,22). Dłuższe badania i wyższe dawki wiązały się z większym skróceniem zasypiania i wydłużeniem snu; efekt nie słabł z czasem. Poprawa była mniejsza niż w metaanalizach leków nasennych (benzodiazepin i leków „Z”).
Ferracioli-Oda E, Qawasmi A, Bloch MH. (2013). Meta-analysis: melatonin for the treatment of primary sleep disorders. PLoS ONE, 8(5), e63773. DOI 10.1371/journal.pone.0063773 ↗
⚠ Część autorów powiązana z firmami
- Mała liczba badań, a jedno duże badanie (746 osób) miało bardzo duży wpływ na wynik; duża niejednorodność wyników dla czasu zasypiania (I² = 56%).
- Za mało badań u dzieci, by ocenić je osobno; przeszukano tylko PubMed; przegląd z 2013 r.
- Część finansowania pracy pochodziła z programów stypendialnych firmy Eli Lilly (producent leków), poza tym granty publiczne; autorzy nie deklarują innych konfliktów.
Ograniczone dowody
GABA
GABA w kilku małych badaniach nieco skracała zasypianie, ale nie poprawiała innych parametrów snu. Dowody są bardzo ograniczone, a badania często powiązane z producentami.
Badani: zdrowi dorośli, w tym ze słabym snem, oraz osoby starsze (opis badań, nie wskazanie)
⚠ Źródło: autorzy powiązani z firmami
Źródła i szczegóły (1)
W przeglądzie badań nad snem 2 z 3 badań u osób ze słabym snem (stosowanie przez 1–4 tygodnie) wykazały krótszy czas zasypiania po GABA, a w trzecim był tylko trend; żadne nie wykazało poprawy wydajności snu, fazy REM ani liczby wybudzeń. Badania z ryżem wzbogaconym w GABA dawały pojedyncze, nietrwałe korzyści.
Hepsomali P, Groeger JA, Nishihira J, Scholey A. (2020). Effects of Oral Gamma-Aminobutyric Acid (GABA) Administration on Stress and Sleep in Humans: A Systematic Review. Frontiers in Neuroscience, 14, 923. DOI 10.3389/fnins.2020.00923 ↗
⚠ Powiązania z producentami (finansowanie lub autorzy)
- Bardzo małe badania; przegląd bez metaanalizy, dane wybierała jedna osoba.
- W 11 z 14 badań autorzy byli zatrudnieni w firmach; pierwsza autorka przeglądu pracuje w Unileverze, który pokrył opłatę za publikację.
Glicyna
W kilku bardzo małych i krótkich badaniach 3 g glicyny przed snem poprawiało jakość snu i zmniejszało senność w dzień, ale badania miały wysokie ryzyko błędu.
Badani: zdrowi dorośli, w tym niezadowoleni ze snu; osoby z nadreaktywnym pęcherzem (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W przeglądzie badań u dorosłych trzy małe badania u zdrowych osób (część niezadowolonych ze snu) wykazały lepszą jakość snu, mniejszą senność i zmęczenie w ciągu dnia po 3 g glicyny przyjmowanych 30–60 minut przed snem przez 2–4 dni. Autorzy podkreślają małe grupy i wysokie ryzyko błędu tych badań. U osób z nadreaktywnym pęcherzem glicyna (2 × 3 g przez 4 tygodnie) skracała czas zasypiania.
Soh J, Raventhiran S, Lee JH, Lim ZX, Goh J, Kennedy BK, Maier AB. (2024). The effect of glycine administration on the characteristics of physiological systems in human adults: A systematic review. GeroScience, 46(1), 219–239. DOI 10.1007/s11357-023-00970-8 ↗
Finansowanie nieopisane w pracy
- Bardzo małe i krótkie badania (2–4 dni) o wysokim ryzyku błędu; bez metaanalizy.
- Brak informacji o finansowaniu; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Kozłek lekarski
Kozłek może subiektywnie poprawiać sen, ale wyniki są niespójne: w pomiarach obiektywnych różnic nie było, a typowe wyciągi wypadały gorzej niż sproszkowany korzeń.
Badani: dorośli z bezsennością lub problemami ze snem, w części badań osoby starsze · zdrowi dorośli, osoby z bezsennością i z innymi chorobami, osoby starsze (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (2)
W metaanalizie 16 badań z placebo (1093 osoby) w 6 badaniach z oceną „sen lepszy lub nie” osoby przyjmujące kozłek o 80% częściej zgłaszały poprawę snu (RR 1,8, 95% CI 1,2–2,9), ale analiza wskazywała na stronniczość publikacji. W 5 badaniach z polisomnografią nie było spójnych zmian w parametrach snu; w żadnym badaniu nie stwierdzono porannej senności.
Bent S, Padula A, Moore D, Patterson M, Mehling W. (2006). Valerian for sleep: a systematic review and meta-analysis. American Journal of Medicine, 119(12), 1005–1012. DOI 10.1016/j.amjmed.2006.02.026 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Większość badań miała istotne błędy metodologiczne; bardzo różne preparaty, dawki i czas stosowania.
- Finansowanie z grantu amerykańskiego Narodowego Centrum Medycyny Komplementarnej i Alternatywnej (NCCAM).
W przeglądzie 23 badań nad snem 13 wykazało korzyść kozłka, a 10 nie. W metaanalizie 10 badań efekt był wyraźny dla sproszkowanego korzenia (g 0,83, 95% CI 0,03–1,62), ale nie dla wyciągów (g 0,10, 95% CI −0,02 do 0,22); autorzy wskazują na dużą zmienność składu wyciągów.
Shinjyo N, Waddell G, Green J. (2020). Valerian Root in Treating Sleep Problems and Associated Disorders—A Systematic Review and Meta-Analysis. Journal of Evidence-Based Integrative Medicine, 25, 2515690X20967323. DOI 10.1177/2515690X20967323 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Badania o bardzo różnej jakości i populacjach; mało danych do metaanalizy.
- Bez finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Magnez
U starszych osób z bezsennością magnez może nieznacznie skracać czas zasypiania (średnio o ok. 17 minut), ale badania są nieliczne i słabej jakości.
Badani: osoby starsze z bezsennością (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W 3 badaniach z placebo (151 osób starszych z bezsennością) magnez skracał czas zasypiania średnio o 17,4 min, a całkowity czas snu wydłużał o 16 min (wynik nieistotny); w kwestionariuszach jakości snu wyniki były niejednoznaczne. Jakość dowodów oceniono jako niską lub bardzo niską.
Mah J, Pitre T. (2021). Oral magnesium supplementation for insomnia in older adults: a Systematic Review & Meta-Analysis. BMC Complementary Medicine and Therapies, 21, 125. DOI 10.1186/s12906-021-03297-z ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Tylko 3 badania i 151 uczestników; wszystkie z umiarkowanym lub wysokim ryzykiem błędu.
- Dotyczy wyłącznie osób starszych (55+) z bezsennością, a nie ogółu.
- Protokół przeglądu nie był rejestrowany; autorzy nie deklarują konfliktów interesów ani finansowania.
Może pogarszać
Może pogarszać · dowody: umiarkowane
Kofeina
Kofeina pogarsza sen: wydłuża zasypianie i skraca sen, zwłaszcza gdy przyjmiesz ją późnym popołudniem lub wieczorem. U części osób wystarcza już ok. 100 mg, czyli mniej więcej filiżanka kawy.
Badani: dorośli; podobnie dzieci i młodzież · dorośli, w tym sportowcy (opis badań, nie wskazanie)
⚠ 1 z 2 źródeł: autorzy powiązani z firmami
Źródła i szczegóły (2)
U dorosłych pojedyncza dawka ok. 100 mg kofeiny (ok. 1,4 mg/kg) przyjęta blisko pory snu wydłuża czas zasypiania i skraca sen, a dawki poniżej 100 mg nie wydają się mieć takiego wpływu; podobny efekt dotyczy dzieci i młodzieży. Na wrażliwość mają wpływ m.in. różnice genetyczne.
EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA). (2015). Scientific Opinion on the safety of caffeine. EFSA Journal, 13(5), 4102. DOI 10.2903/j.efsa.2015.4102 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Próg 100 mg opiera się na niewielkiej liczbie badań (głównie jednym badaniu z 1995 r.); wrażliwość na kofeinę jest bardzo indywidualna.
- Opinia z 2015 r. – nowsze badania mogą uzupełniać te wnioski.
Pomiary obiektywne (aktygrafia, badania EEG w laboratorium) pokazują, że kofeina pogarsza kilka parametrów snu: wydłuża zasypianie, zwiększa czas czuwania w nocy oraz obniża wydajność i skraca długość snu; podobne niekorzystne skutki opisano u sportowców. Aby ich uniknąć, warto przyjmować kofeinę wcześniej w ciągu dnia.
Guest NS, VanDusseldorp TA, Nelson MT, Grgic J, Schoenfeld BJ, Jenkins NDM, Arent SM, Antonio J, Stout JR, Trexler ET, Smith-Ryan AE, Goldstein ER, Kalman DS, Campbell BI. (2021). International society of sports nutrition position stand: caffeine and exercise performance. Journal of the International Society of Sports Nutrition, 18(1), 1. DOI 10.1186/s12970-020-00383-4 ↗
⚠ Powiązania z producentami (finansowanie lub autorzy)
- Stanowisko eksperckie (przegląd narracyjny), a nie przegląd systematyczny.
- Liczne konflikty interesów: kilku autorów zasiada w radach naukowych producentów suplementów; ISSN otrzymywało granty od firm sprzedających produkty z kofeiną.
Popularne, ale brak danych (5)
Te suplementy bywają reklamowane w tym celu, ale nie mamy rzetelnych, sprawdzonych przez nas badań u ludzi. Nie oceniamy ich – ani na plus, ani na minus.
- 5-HTP – Reklamowany na lepszy sen.
- Chmiel – Reklamowany jako pomoc w zasypianiu.
- L-tryptofan – Reklamowany na lepszy sen.
- Melisa – Reklamowana jako pomoc w zasypianiu.
- Ornityna – Reklamowana na lepszy sen.