Melatonina
Hormon wytwarzany przez szyszynkę, związany z rytmem dobowym; w suplementach w postaci syntetycznej.
Na co działa, a na co nie
Umiarkowanie potwierdzone
Sen
U osób z zaburzeniami snu melatonina skraca zasypianie średnio o ok. 7 minut i wydłuża sen o ok. 8 minut – efekt jest niewielki, słabszy niż leków nasennych, ale nie słabnie przy dłuższym stosowaniu.
Badani: głównie dorośli z bezsennością (opis badań, nie wskazanie)
⚠ Źródło: autorzy powiązani z firmami
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 19 badań z placebo (1683 osoby, głównie dorośli z bezsennością pierwotną; zwykle 0,1–5 mg melatoniny przez 7–182 dni) melatonina skracała czas zasypiania o 7,06 minuty (95% CI 4,37–9,75), wydłużała całkowity czas snu o 8,25 minuty (95% CI 1,74–14,75) i poprawiała ogólną jakość snu (SMD 0,22). Dłuższe badania i wyższe dawki wiązały się z większym skróceniem zasypiania i wydłużeniem snu; efekt nie słabł z czasem. Poprawa była mniejsza niż w metaanalizach leków nasennych (benzodiazepin i leków „Z”).
Ferracioli-Oda E, Qawasmi A, Bloch MH. (2013). Meta-analysis: melatonin for the treatment of primary sleep disorders. PLoS ONE, 8(5), e63773. DOI 10.1371/journal.pone.0063773 ↗
⚠ Część autorów powiązana z firmami
- Mała liczba badań, a jedno duże badanie (746 osób) miało bardzo duży wpływ na wynik; duża niejednorodność wyników dla czasu zasypiania (I² = 56%).
- Za mało badań u dzieci, by ocenić je osobno; przeszukano tylko PubMed; przegląd z 2013 r.
- Część finansowania pracy pochodziła z programów stypendialnych firmy Eli Lilly (producent leków), poza tym granty publiczne; autorzy nie deklarują innych konfliktów.
Dawkowanie
- Standard
- W badaniach nad bezsennością u dorosłych najczęściej 2 mg dziennie (zakres 0,1–5 mg), przed snem
- Uwagi
- Zalecana jest najmniejsza skuteczna dawka – większa nie zawsze działa lepiej. Organizm dorosłego sam wytwarza ok. 0,1–0,9 mg melatoniny na dobę. Zwykle przyjmuje się ją 30–60 minut przed snem.
- Pora
Źródła (2)
W 19 badaniach z placebo nad bezsennością pierwotną dorośli przyjmowali najczęściej 2 mg melatoniny dziennie (zakres 0,1–5 mg), a dzieci 0,05–0,15 mg/kg masy ciała, przez 7–182 dni. Badania z większymi dawkami wykazywały nieco większe skrócenie czasu zasypiania (na granicy istotności).
Ferracioli-Oda E, Qawasmi A, Bloch MH. (2013). Meta-analysis: melatonin for the treatment of primary sleep disorders. PLoS ONE, 8(5), e63773. DOI 10.1371/journal.pone.0063773 ↗
⚠ Część autorów powiązana z firmami
- Badania krótkie i małe; dawki dobierane bez jasnego uzasadnienia.
- Część finansowania z programów stypendialnych firmy Eli Lilly (producent leków), poza tym granty publiczne.
Zalecaną zasadą jest najmniejsza skuteczna dawka – większe dawki nie zawsze dają większą korzyść. Dorosły człowiek wytwarza ok. 0,1–0,9 mg melatoniny na dobę (dawki fizjologiczne), a w badaniach często stosowano dawki wyższe. Melatoninę na sen przyjmuje się zwykle 30–60 minut przed snem.
Minich DM, Henning M, Darley C, Fahoum M, Schuler CB, Frame J. (2022). Is Melatonin the “Next Vitamin D”?: A Review of Emerging Science, Clinical Uses, Safety, and Dietary Supplements. Nutrients, 14(19), 3934. DOI 10.3390/nu14193934 ↗
⚠ Powiązania z producentami (finansowanie lub autorzy)
- Przegląd narracyjny, nie systematyczny; część informacji przytoczona za innymi pracami.
- Wszyscy autorzy współpracują z firmą Symphony Natural Health lub mają w niej interes handlowy; przegląd sfinansował ten producent suplementu z melatoniną roślinną.
Dobre połączenia
Brak opisanych dobrych połączeń.
Złe połączenia
Brak opisanych złych połączeń.
Skutki uboczne i bezpieczeństwo
- łagodny Senność lub „kac” następnego dnia – Opisywane głównie przy zbyt dużych dawkach lub postaciach o przedłużonym uwalnianiu.
- łagodny Ból głowy, nudności, zawroty głowy – U dzieci i młodzieży takie łagodne dolegliwości zdarzały się częściej niż przy placebo (ok. 6 dodatkowych osób na 100); poważnych działań niepożądanych nie stwierdzono.
- łagodny Żywe sny lub koszmary
Toksyczność: Bezpieczeństwo dużych dawek (10 mg dziennie i więcej) u dorosłych opisano w niewielu badaniach – nie da się wyciągnąć pewnych wniosków.
Przeciwwskazania
- Dzieci i młodzież – skutki długotrwałego stosowania (m.in. dla dojrzewania) są niepewne; pojedyncze dane sugerują możliwe opóźnienie przy stosowaniu dłuższym niż 7 lat.
- Ciąża i karmienie piersią – brak wystarczających danych o bezpieczeństwie.
Leki
- Fluwoksamina (lek przeciwdepresyjny) lek nasila działanie suplementu – Hamuje rozkład melatoniny w wątrobie (enzym CYP1A2), przez co jej poziom we krwi rośnie.
- Leki uspokajające i nasenne niejasne – Łączenie może nasilać senność; przegląd wymienia też możliwe interakcje z lekami przeciwzakrzepowymi, przeciwcukrzycowymi, obniżającymi ciśnienie, przeciwpadaczkowymi i immunosupresyjnymi.
Przyjmujesz leki? Brak wpisu nie oznacza braku interakcji – źródła często ich nie badały. Wszystkie interakcje
Źródła (2)
W 22 badaniach z losowaniem (1350 dzieci i młodych osób w wieku 1–24 lat, głównie z zaburzeniami neurorozwojowymi lub bezsennością; 0,5–15 mg przez 1 tydzień do 3 miesięcy) melatonina nie zwiększała ryzyka poważnych działań niepożądanych (RR 1,03), ale łagodne – m.in. ból głowy, nudności, senność, zawroty głowy – były częstsze niż przy placebo (RR 1,56; ok. 6 osób więcej na 100). Dane o skutkach długoterminowych są bardzo niepewne; jedno badanie sugeruje możliwe opóźnienie dojrzewania po ponad 7 latach stosowania.
Händel MN, Andersen HK, Ussing A, Virring A, Jennum P, Debes NM, Laursen T, Baandrup L, Gade C, Dettmann J, Holm J, Krogh C, Birkefoss K, Tarp S, Bliddal M, Edemann-Callesen H. (2023). The short-term and long-term adverse effects of melatonin treatment in children and adolescents: a systematic review and GRADE assessment. eClinicalMedicine, 61, 102083. DOI 10.1016/j.eclinm.2023.102083 ↗
⚠ Część autorów powiązana z firmami
- Dotyczy dzieci i młodzieży, głównie z zaburzeniami neurorozwojowymi; badania krótkie (do 3 miesięcy).
- Pewność dowodów umiarkowana dla działań niepożądanych w badaniach z losowaniem, bardzo niska dla skutków długoterminowych.
- Finansowanie z duńskiego Urzędu Zdrowia i Instytutu Parkera (Fundacja Oak); jedna osoba z zespołu otrzymywała honoraria od firm farmaceutycznych.
Doustna melatonina jest uznawana za bezpieczną, ale przy zbyt dużych dawkach lub postaciach o przedłużonym uwalnianiu opisywano senność i „kaca” następnego dnia, wybudzanie w nocy oraz żywe sny; dane o bezpieczeństwie dawek 10 mg i większych u dorosłych są nieliczne. Melatonina jest rozkładana głównie przez enzym CYP1A2, więc fluwoksamina zwiększa jej poziom; możliwe są interakcje m.in. z lekami uspokajającymi, przeciwzakrzepowymi i przeciwcukrzycowymi. W ciąży i podczas karmienia brakuje danych o bezpieczeństwie.
Minich DM, Henning M, Darley C, Fahoum M, Schuler CB, Frame J. (2022). Is Melatonin the “Next Vitamin D”?: A Review of Emerging Science, Clinical Uses, Safety, and Dietary Supplements. Nutrients, 14(19), 3934. DOI 10.3390/nu14193934 ↗
⚠ Powiązania z producentami (finansowanie lub autorzy)
- Przegląd narracyjny; informacje o działaniach niepożądanych i interakcjach przytoczone za innymi pracami, bez własnej analizy.
- Wszyscy autorzy współpracują z firmą Symphony Natural Health lub mają w niej interes handlowy; przegląd sfinansował ten producent suplementu z melatoniną roślinną.