Suplopedia · Cel
Koncentracja
Skupienie, pamięć i sprawność umysłowa na co dzień.
Brak efektów dla wybranych filtrów.
Zestawienie
| Suplement | Dowody | Badano też zdrowych |
|---|---|---|
| Kofeina | Umiarkowanie potwierdzone | tak |
| Bakopa drobnolistna | Ograniczone dowody | tak |
| Guarana | Ograniczone dowody | tak |
| Karnozyna | Ograniczone dowody | nie |
| L-teanina | Ograniczone dowody | tak |
| Miłorząb japoński | Ograniczone dowody | tak |
| Monohydrat kreatyny | Ograniczone dowody | tak |
| Soplówka jeżowata | Ograniczone dowody | tak |
| Kwasy omega-3 | Badania tego nie potwierdzają | tak |
| Witamina B12 | Badania tego nie potwierdzają | tak |
Umiarkowanie potwierdzone
Kofeina
Jednorazowa dawka kofeiny poprawia uwagę i szybkość reakcji – efekt jest niewielki do umiarkowanego. Pomaga też przy niewyspaniu. Badania są jednak małe i dotyczą głównie młodzieży oraz żołnierzy.
Badani: młodzi ludzie 10–20 lat, sportowcy i niećwiczący · niewyspani żołnierze (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (2)
W metaanalizie 14 badań z placebo (250 osób w wieku 10–20 lat, sportowcy i osoby niećwiczące) jednorazowa dawka kofeiny (najczęściej 3–6 mg/kg masy ciała) dała mały, ale istotny korzystny efekt na sprawność umysłową (SMD 0,41, 95% CI 0,27–0,55), przy małej niejednorodności wyników. Najwyraźniej poprawiała uwagę i szybkość psychoruchową, słabiej funkcje wykonawcze; bardziej skracała czas reakcji niż poprawiała dokładność. Pewność dowodów wg GRADE: umiarkowana.
Niu J, Li H, Wang Z, Xu L, Liu L, Liu J, Li J, Cao Y. (2026). Acute caffeine intervention and cognitive performance in populations aged 20 years and younger: a systematic review and meta-analysis. Frontiers in Nutrition, 13, 1888658. DOI 10.3389/fnut.2026.1888658 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Tylko osoby do 20. roku życia; małe badania (średnio ok. 18 uczestników).
- Tylko jednorazowe przyjęcie – brak danych o stałym stosowaniu, tolerancji i odstawieniu; połowa badań nie podała, ile kofeiny uczestnicy piją na co dzień.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów i finansowania.
W metaanalizie 7 badań z placebo u żołnierzy pozbawionych snu lub niewyspanych kofeina (najczęściej 200–400 mg, w gumie do żucia lub kapsułkach) poprawiała czujność i szybkość reakcji (SMD 0,73, 95% CI 0,50–0,96), złożone zadania umysłowe, np. logiczne rozumowanie (SMD 0,54) oraz wykonywanie zadań wojskowych (SMD 0,45). Autorzy zaznaczają, że kofeina nie usuwa wszystkich skutków niewyspania.
Wang R, Wang W, Meng L, Hao G, Gu G. (2026). Acute caffeine supplementation as a nutrition-based strategy to mitigate sleep-loss-related cognitive and operational performance impairments in military personnel: a systematic review and meta-analysis. Frontiers in Nutrition, 13, 1893033. DOI 10.3389/fnut.2026.1893033 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Tylko 7 badań, prawie wyłącznie mężczyźni z wojska; w 5 badaniach pewne zastrzeżenia co do ryzyka błędu, w 1 wysokie ryzyko.
- Dotyczy niewyspania – nie wiadomo, czy tak samo działa u osób wypoczętych; badania krótkoterminowe.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów i finansowania.
Ograniczone dowody
Bakopa drobnolistna
U zdrowych osób bakopa w większości testów nie poprawiała pamięci ani uwagi; pojedyncze korzystne wyniki nie powtarzały się między badaniami.
Badani: zdrowi dorośli, w części badań osoby starsze z dolegliwościami pamięci (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 11 badań z placebo u zdrowych osób (645 uczestników) bakopa w większości z 11 analizowanych testów nie różniła się od placebo; istotna różnica dotyczyła tylko pamięci logicznej (SMD 1,11, 95% CI 0,43–1,80), z ryzykiem stronniczości publikacji. Żadne dwa badania nie znalazły poprawy w tych samych testach, a u starszych osób skarżących się na pamięć poprawa była niewielka.
Brimson JM, Brimson S, Prasanth MI, Thitilertdecha P, Malar DS, Tencomnao T. (2021). The effectiveness of Bacopa monnieri (Linn.) Wettst. as a nootropic, neuroprotective, or antidepressant supplement: analysis of the available clinical data. Scientific Reports, 11(1), 596. DOI 10.1038/s41598-020-80045-2 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Każde badanie używało innego zestawu testów – wiele porównań zwiększa ryzyko przypadkowych „istotnych” wyników.
- Finansowanie stypendiów z funduszy Uniwersytetu Chulalongkorn (Tajlandia); autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Guarana
Jednorazowa dawka guarany nieco skracała czas reakcji w testach umysłowych, ale nie poprawiała trafności odpowiedzi; łącznie efekt był pomijalny i mógł wynikać z kofeiny.
Badani: dorośli (średni wiek powyżej 30 lat) (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 8 badań z placebo (328 dorosłych) guarana przyjęta jednorazowo nie poprawiała wyników testów umysłowych łącznie (g Hedgesa 0,076, 95% CI −0,025 do 0,176). Skracała czas reakcji (g 0,202, 95% CI 0,062–0,343), ale nie poprawiała trafności (g −0,077). Autorzy uważają, że efekt może wynikać z kofeiny w guaranie.
Hack B, Penna EM, Talik T, Chandrashekhar R, Millard-Stafford M. (2023). Effect of Guarana (Paullinia cupana) on Cognitive Performance: A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients, 15(2), 434. DOI 10.3390/nu15020434 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Tylko 8 małych badań; jedno badanie w dużej mierze odpowiadało za różnicę między czasem reakcji a trafnością.
- Tylko efekt jednorazowej dawki; mało badań porównujących guaranę z taką samą dawką kofeiny.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów i brak finansowania; jedno włączone badanie pochodzi z ich laboratorium.
Karnozyna
U osób starszych karnozyna z anseryną dawała niewielką poprawę w testach funkcji poznawczych, ale dane pochodzą z trzech małych badań.
Badani: osoby po 65. roku życia, zdrowe lub z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 3 badań z losowaniem u osób starszych (zdrowych i z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi) suplementacja karnozyną z anseryną (zwykle 1 g dziennie przez ok. 3 miesiące) dawała niewielką poprawę funkcji poznawczych (SMD −0,25, 95% CI −0,46 do −0,04), choć w żadnym z badań osobno różnica nie była istotna. Nie wpływała na objawy depresji (SMD −0,01).
Caruso G, Godos J, Castellano S, Micek A, Murabito P, Galvano F i wsp. (2021). The Therapeutic Potential of Carnosine/Anserine Supplementation against Cognitive Decline: A Systematic Review with Meta-Analysis. Biomedicines, 9(3), 253. DOI 10.3390/biomedicines9030253 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Tylko 3 badania w metaanalizie, różne testy; badania zbyt małe, by samodzielnie wykazać efekt.
- Brak zewnętrznego finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
L-teanina
Jednorazowa dawka L-teaniny może minimalnie przyspieszać reakcję w niektórych testach, ale w większości testów uwagi nie różniła się od placebo. Badania są małe i słabej jakości.
Badani: zdrowi dorośli (średnio 32 lata) · zdrowi dorośli, w jednym badaniu sportowcy (opis badań, nie wskazanie)
⚠ 1 z 2 źródeł: autorzy powiązani z firmami
Źródła i szczegóły (2)
W metaanalizie badań z losowaniem u zdrowych osób (16 badań, 484 uczestników, średnio 32 lata) sama L-teanina (mediana 200 mg) w porównaniu z placebo poprawiała tylko czas reakcji z wyborem w pierwszej godzinie (SMD −0,35); w innych testach różnic praktycznie nie było. L-teanina z kofeiną poprawiała m.in. dokładność w zadaniu na przełączanie uwagi (SMD 0,33–0,40).
Payne ER, Aceves-Martins M, Dubost J, Greyling A, de Roos B. (2025). Effects of Tea (Camellia sinensis) or its Bioactive Compounds l-Theanine or l-Theanine plus Caffeine on Cognition, Sleep, and Mood in Healthy Participants: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Nutrition Reviews, 83(10), 1873–1891. DOI 10.1093/nutrit/nuaf054 ↗
⚠ Powiązania z producentami (finansowanie lub autorzy)
- Żadne badanie nie miało niskiego ryzyka błędu, 25 – wysokie; małe badania (mediana 27 osób).
- Efekty jednorazowej dawki, mierzone 1–2 godziny po przyjęciu.
- Doktorat pierwszej autorki finansuje Lipton Teas and Infusions; jedna osoba z zespołu pracuje w Lipton, inna w Unileverze.
W metaanalizie 5 badań z placebo (20–50 osób w badaniu; 50–500 mg jednorazowo) L-teanina nie skracała czasu prostej reakcji ani nie poprawiała wyników testu Stroopa, ale skracała czas przetwarzania bodźców wzrokowych (o ok. 15 ms, 95% CI −29 do −1). Autorzy oceniają pewność dowodów jako niską lub bardzo niską.
Mátyus RO, Szikora Z, Bodó D, Vargáné Szabó B, Csupor É, Csupor D, Tóth B. (2025). Promising, but Not Completely Conclusive—The Effect of l-Theanine on Cognitive Performance Based on the Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Placebo-Controlled Clinical Trials. Journal of Clinical Medicine, 14(21), 7710. DOI 10.3390/jcm14217710 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Tylko 5 małych badań; różne preparaty i dawki; nie dało się ocenić stronniczości publikacji.
- Finansowanie z węgierskiego Narodowego Funduszu Badań i Węgierskiej Akademii Nauk; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Miłorząb japoński
U seniorów bez demencji miłorząb przez 6 lat nie zmniejszył ryzyka demencji; u osób z demencją poprawa funkcji poznawczych była niepewna i niespójna między badaniami.
Badani: osoby po 75. roku życia z prawidłowymi funkcjami poznawczymi lub łagodnymi zaburzeniami · osoby z chorobą Alzheimera, otępieniem naczyniowym lub mieszanym (opis badań, nie wskazanie)
⚠ Wszystkie źródła: autorzy powiązani z firmami
Źródła i szczegóły (2)
W dużym badaniu z losowaniem (3069 osób w wieku 75 lat i więcej, 240 mg dziennie, mediana 6,1 roku) miłorząb nie zmniejszył ryzyka demencji (HR 1,12, 95% CI 0,94–1,33) ani choroby Alzheimera (HR 1,16) i nie spowolnił przejścia łagodnych zaburzeń poznawczych w demencję.
DeKosky ST, Williamson JD, Fitzpatrick AL, Kronmal RA, Ives DG, Saxton JA i wsp. (2008). Ginkgo biloba for prevention of dementia: a randomized controlled trial. JAMA, 300(19), 2253–2262. DOI 10.1001/jama.2008.683 ↗
⚠ Część autorów powiązana z firmami
- Na koniec badania preparat przyjmowało ok. 60% uczestników.
- Finansowanie publiczne (NIH); w zespole badania pracownicy producenta wyciągu (Schwabe).
W metaanalizie 9 badań u osób z demencją (2372 osoby, 12–52 tygodnie) wyciąg EGb 761 poprawiał wyniki testów poznawczych w porównaniu z placebo (SMD −0,58, 95% CI −1,14 do −0,01), ale wyniki badań były skrajnie niespójne (I² 97%). Wpływ na codzienne funkcjonowanie nie był istotny w całej grupie (SMD −0,32).
Weinmann S, Roll S, Schwarzbach C, Vauth C, Willich SN. (2010). Effects of Ginkgo biloba in dementia: systematic review and meta-analysis. BMC Geriatrics, 10, 14. DOI 10.1186/1471-2318-10-14 ↗
⚠ Powiązania z producentami (finansowanie lub autorzy)
- Bardzo duża niejednorodność; dwa badania dostarczył producent wyciągu (w tym jedno niepublikowane).
- Przegląd finansowany nieograniczonym grantem producenta wyciągu (Dr. Willmar Schwabe); autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Monohydrat kreatyny
Kreatyna może nieco poprawiać pamięć, wyraźniej u osób starszych – u młodych, zdrowych osób efektu zwykle nie widać. Wpływ na uwagę i skupienie jest niepewny. Badania są małe i krótkie.
Badani: dorośli 21–76 lat, głównie zdrowi · zdrowi dorośli; poprawa u osób starszych (opis badań, nie wskazanie)
⚠ 1 z 2 źródeł: autorzy powiązani z firmami
Źródła i szczegóły (2)
W metaanalizie 16 badań z placebo (492 dorosłych w wieku 21–76 lat, głównie zdrowych) monohydrat kreatyny poprawiał pamięć (SMD 0,31, 95% CI 0,18–0,44; pewność dowodów wg GRADE umiarkowana) i skracał czas wykonywania zadań na uwagę (SMD −0,31) oraz szybkość przetwarzania informacji (SMD −0,51). Nie poprawiał ogólnej sprawności umysłowej, funkcji wykonawczych ani wyników (punktów) w testach uwagi. W podgrupach poprawa czasu uwagi dotyczyła osób chorych i w wieku 18–60 lat, ale nie zdrowych ani starszych.
Xu C, Bi S, Zhang W, Luo L. (2024). The effects of creatine supplementation on cognitive function in adults: a systematic review and meta-analysis. Frontiers in Nutrition, 11, 1424972. DOI 10.3389/fnut.2024.1424972 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Pewność dowodów wg GRADE dla uwagi, szybkości przetwarzania i ogólnej sprawności umysłowej niska lub bardzo niska; umiarkowana tylko dla pamięci.
- Małe badania o różnych metodach; w 3 z 16 badań uczestnicy byli chorzy (m.in. fibromialgia, schizofrenia, choroba Parkinsona).
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów; badanie finansowane z publicznego grantu (Narodowa Fundacja Nauk Przyrodniczych Chin).
W metaanalizie 8 badań z placebo u zdrowych osób kreatyna poprawiała wyniki testów pamięci (SMD 0,29, 95% CI 0,04–0,53), ale przy dużej niejednorodności wyników (I² = 66%). Poprawę widziano u osób starszych (66–76 lat; SMD 0,88), natomiast u młodych (11–31 lat) efektu nie było (SMD 0,03). Dawka (ok. 2–20 g dziennie) i czas stosowania (5 dni do 24 tygodni) nie zmieniały wyniku.
Prokopidis K, Giannos P, Triantafyllidis KK, Kechagias KS, Forbes SC, Candow DG. (2023). Effects of creatine supplementation on memory in healthy individuals: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Nutrition Reviews, 81(4), 416–427. DOI 10.1093/nutrit/nuac064 ↗
⚠ Część autorów powiązana z firmami
- Tylko 2 badania u osób starszych – na nich opiera się cały efekt; w 6 z 10 badań wysokie ryzyko błędu (brak opisu losowania).
- Łączono różne rodzaje testów pamięci; większość badań trwała tylko 5–7 dni i stosowała 20 g dziennie.
- Konflikt interesów: jeden z autorów był doradcą firmy sprzedającej kreatynę, drugi zasiada w radzie naukowej producenta kreatyny (AlzChem) i prowadził badania sponsorowane przez przemysł; praca bez finansowania zewnętrznego.
Soplówka jeżowata
Kilka małych badań sugeruje niewielką poprawę niektórych funkcji poznawczych po soplówce, ale dowody są bardzo skąpe, a jedyny przegląd ma błędy w opisie wyników.
Badani: zdrowi dorośli; w części badań starsi z zaburzeniami pamięci lub wczesnym Alzheimerem (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W przeglądzie systematycznym znaleziono tylko 5 badań z losowaniem i 3 badania pilotażowe u ludzi (głównie z Japonii, większość ze zdrowymi uczestnikami). W połączonej analizie 2 badań wynik testu MMSE wzrósł średnio o 1,17 punktu; w pojedynczych badaniach opisano szybsze wykonanie testu Stroopa i poprawę pamięci roboczej, ale bez zmiany odczuwanej jasności umysłu.
Menon A, Jalal A, Arshad Z, Nawaz FA, Kashyap R. (2025). Benefits, side effects, and uses of Hericium erinaceus as a supplement: a systematic review. Frontiers in Nutrition, 12, 1641246. DOI 10.3389/fnut.2025.1641246 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Bardzo mało małych badań; przegląd obejmuje głównie badania laboratoryjne.
- Opis wyników zawiera niespójności (np. wynik MMSE „30 przed i 29,19 po” przedstawiony jako poprawa).
- Opłatę za publikację pokrył uniwersytet MBRU (Dubaj); autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Badania tego nie potwierdzają
Kwasy omega-3
U osób zdrowych omega-3 nie poprawiają uwagi, skupienia ani ogólnej sprawności umysłowej. Pojedyncze korzystne wyniki dla innych funkcji pochodzą z analizy o niespójnych danych.
Badani: osoby po 40. roku życia bez demencji · dorośli zdrowi i z zaburzeniami poznawczymi (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (2)
W metaanalizie 24 badań z placebo (9660 osób w wieku 40+ bez demencji, 3–36 miesięcy, 230–4000 mg omega-3 dziennie) suplementacja nie poprawiała ogólnej sprawności umysłowej (SMD 0,04, 95% CI −0,11 do 0,19) ani żadnej z pięciu badanych dziedzin, w tym uwagi i pamięci. Jedynie w analizie zależności od dawki i czasu zauważono możliwą niewielką poprawę funkcji wykonawczych przy ponad 500 mg dziennie i stosowaniu do 12 miesięcy, głównie w krajach, gdzie poziom EPA i DHA we krwi nie jest bardzo niski.
Suh SW, Lim E, Burm SY, Lee H, Bae JB, Han JW, Kim KW. (2024). The influence of n-3 polyunsaturated fatty acids on cognitive function in individuals without dementia: a systematic review and dose-response meta-analysis. BMC Medicine, 22(1), 109. DOI 10.1186/s12916-024-03296-0 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Tylko osoby w wieku 40 lat i więcej; brak danych o młodszych dorosłych.
- Do jednej dziedziny zaliczano różne testy; w części badań preparat zawierał też niewielkie ilości innych składników.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów; finansowanie m.in. z koreańskich grantów rządowych na badania nad demencją oraz fundacji Ottogi Ham Taiho.
W metaanalizie 58 badań z placebo u dorosłych (zarówno zdrowych, jak i z zaburzeniami poznawczymi) omega-3 nie poprawiały istotnie uwagi (SMD 0,12, 95% CI −0,96 do 1,19), funkcji wykonawczych ani pamięci epizodycznej (pewność dowodów wg GRADE niska). Istotną poprawę stwierdzono natomiast dla pamięci krótkotrwałej (SMD 0,77), funkcji wzrokowo-przestrzennych (SMD 0,89) i ogólnej sprawności umysłowej (SMD 1,00, pewność niska) – przy bardzo dużej niejednorodności wyników. W podgrupie osób zdrowych omega-3 nie poprawiały uwagi (SMD 0,03), pamięci krótkotrwałej (SMD 0,00) ani ogólnej sprawności umysłowej (SMD 0,07); istotne wyniki dotyczyły m.in. funkcji wykonawczych (SMD 0,21) i pamięci epizodycznej (SMD 0,28).
Shahinfar H, Yazdian Z, Avini NA, Torabinasab K, Shab-Bidar S. (2025). A systematic review and dose response meta analysis of Omega 3 supplementation on cognitive function. Scientific Reports, 15(1), 30610. DOI 10.1038/s41598-025-16129-8 ↗
Finansowanie nieopisane w pracy
- Uwaga: streszczenie pracy podaje istotną poprawę uwagi „na każde 2000 mg”, ale w głównej analizie w pełnym tekście wynik dla uwagi jest nieistotny – opieramy się na pełnym tekście.
- Ogromna niejednorodność wyników (I² ok. 98%); 23 z 58 badań oceniono jako niskiej jakości; mieszano osoby zdrowe i z zaburzeniami poznawczymi.
- Wyniki podgrup są niespójne: mimo skrajnej niejednorodności (I² powyżej 90%) mają wąskie przedziały ufności, a część jest nieprawdopodobnie duża (np. SMD 4,2 dla funkcji wzrokowo-przestrzennych w 3 badaniach).
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów; praca nie podaje źródeł finansowania.
Witamina B12
Jeśli nie masz niedoboru, witamina B12 (także z kwasem foliowym i B6) nie poprawia pamięci, koncentracji ani nastroju – tak wynika z dobrej jakości badań. Na zmęczenie brakuje rzetelnych danych.
Badani: głównie osoby starsze z prawidłowym lub granicznym poziomem B12 (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 16 badań z placebo o niskim ryzyku błędu (głównie osoby starsze, średnio 66–82 lata, z prawidłowym lub granicznym poziomem B12, bez zaawansowanych chorób neurologicznych; 0,1–1 mg B12 doustnie dziennie lub 1 mg w zastrzykach raz lub dwa razy w tygodniu, przez 4–117 tygodni) ani sama witamina B12, ani B12 z kwasem foliowym i B6 nie poprawiały żadnej z dziedzin funkcji poznawczych ani objawów depresji (pewność dowodów wg GRADE umiarkowana). Wpływu na zmęczenie nie dało się ocenić – było tylko jedno badanie.
Markun S, Gravestock I, Jäger L, Rosemann T, Pichierri G, Burgstaller JM. (2021). Effects of Vitamin B12 Supplementation on Cognitive Function, Depressive Symptoms, and Fatigue: A Systematic Review, Meta-Analysis, and Meta-Regression. Nutrients, 13(3), 923. DOI 10.3390/nu13030923 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Dotyczy głównie osób starszych bez wyraźnego niedoboru – nie dotyczy leczenia niedoboru B12.
- Efekty mogą wymagać lat; najdłuższe badania trwały ok. 2 lat.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów i zewnętrznego finansowania.
Popularne, ale brak danych (2)
Te suplementy bywają reklamowane w tym celu, ale nie mamy rzetelnych, sprawdzonych przez nas badań u ludzi. Nie oceniamy ich – ani na plus, ani na minus.
- L-tyrozyna – Reklamowana na koncentrację w stresie i przy zmęczeniu.
- Spermidyna – Reklamowana na pamięć i spowolnienie starzenia.