← Wszystkie suplementy

Witamina B12

Kobalamina – witamina z grupy B, występująca naturalnie głównie w produktach zwierzęcych.

Na co działa, a na co nie

Dawkowanie

Standard
Zalecane spożycie w Europie: 4 µg dziennie dla dorosłych (w ciąży 4,5 µg, przy karmieniu piersią 5 µg)
Uwagi
Przy leczeniu niedoboru w badaniach stosowano znacznie większe dawki – 500–5000 µg doustnie lub pod język – i były one podobnie skuteczne jak zastrzyki; wyższe dawki nie dawały wyraźnie lepszego wyniku. Duże dawki działają, bo gdy naturalny mechanizm wchłaniania jest wysycony (ok. 1,5–2 µg na posiłek), B12 przenika też biernie – ale tylko w ok. 1–2%.
Źródła (2)

EFSA ustaliła wystarczające spożycie (AI) witaminy B12 na 4 µg dziennie dla dorosłych – przy takim i wyższym spożyciu wskaźniki we krwi (holotranskobalamina, kobalamina, kwas metylomalonowy, homocysteina) świadczą o prawidłowym zaopatrzeniu. Dla kobiet w ciąży AI wynosi 4,5 µg, karmiących piersią 5 µg, a dla dzieci od 1,5 µg (7 miesięcy – 6 lat) do 4 µg (15–17 lat). Naturalne wchłanianie z udziałem czynnika wewnętrznego wysyca się przy ok. 1,5–2 µg na posiłek; powyżej tej ilości B12 wchłania się biernie, w ok. 1–2% dawki.

EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA). (2015). Scientific Opinion on Dietary Reference Values for cobalamin (vitamin B12). EFSA Journal, 13(7), 4150. DOI 10.2903/j.efsa.2015.4150 ↗

Siła dowodów: silne · Rozdział 2.3.1 („Intestinal absorption”, s. 11), „Conclusions” i Tabela 7 (s. 38).

Finansowanie publiczne lub non-profit

  • Nie dało się ustalić średniego zapotrzebowania – AI opiera się na wskaźnikach we krwi i obserwowanym spożyciu (4,2–8,6 µg dziennie w krajach UE).
  • Opinia z 2015 r.; dotyczy osób zdrowych, nie leczenia niedoboru.

W badaniach nad leczeniem niedoboru witaminy B12 stosowano dawki rzędu setek do tysięcy mikrogramów (500–5000 µg) doustnie lub pod język; różnice między przedziałami dawek nie były istotne statystycznie.

Mazur M, Ndokaj A, Salerno C, Vallone J, Ardan R, Bietolini S, Carrouel F, Wilk A, Sarig R, Ottolenghi L, Bourgeois D. (2025). Efficacy of sublingual and oral vitamin B12 versus intramuscular administration: insights from a systematic review and meta-analysis. Frontiers in Pharmacology, 16, 1602976. DOI 10.3389/fphar.2025.1602976 ↗

Siła dowodów: umiarkowane · Wyniki – „Cobalamin levels by dosage” (Rycina 6).

Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów

  • Dawki lecznicze z badań u osób z potwierdzonym niedoborem, bardzo niejednorodnych.
  • Autorzy deklarują brak konfliktów interesów i finansowania.

Dobre połączenia

Brak opisanych dobrych połączeń.

Złe połączenia

Brak opisanych złych połączeń.

Skutki uboczne i bezpieczeństwo

  • łagodny Reakcje uczuleniowe – Rzadko opisywano m.in. gorączkę, wysypkę, swędzenie, uderzenia gorąca, zawroty głowy i nudności po dużych dawkach – przy każdej postaci i drodze podania.

Toksyczność: Wg EFSA nie opisano szkodliwych skutków nadmiaru witaminy B12 z jedzenia ani suplementów u zdrowych osób, więc nie ustalono górnego limitu spożycia. Wieloletnie przyjmowanie 1–5 mg dziennie (doustnie lub w zastrzykach) przez osoby z zaburzonym wchłanianiem nie wywoływało działań niepożądanych.

Przyjmujesz leki? Brak wpisu nie oznacza braku interakcji – źródła często ich nie badały. Wszystkie interakcje

Źródła (2)

Za oceną SCF (2000) EFSA podaje, że nadmiar witaminy B12 z żywności lub suplementów nie był związany z działaniami niepożądanymi u zdrowych osób; długotrwałe podawanie 1–5 mg dziennie doustnie lub pozajelitowo osobom z zaburzonym wchłanianiem nie ujawniło działań niepożądanych. Brak dowodów na działanie teratogenne, szkodliwy wpływ na płodność, rakotwórczość czy genotoksyczność – dlatego nie ustalono górnego tolerowanego poziomu spożycia (UL).

EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA). (2015). Scientific Opinion on Dietary Reference Values for cobalamin (vitamin B12). EFSA Journal, 13(7), 4150. DOI 10.2903/j.efsa.2015.4150 ↗

Siła dowodów: silne · Rozdział 2.2.2.2 („Excess”, s. 10–11).

Finansowanie publiczne lub non-profit

  • Ocena oparta na opinii SCF z 2000 r., przytoczonej przez EFSA – samej opinii SCF nie czytaliśmy.
  • Brak UL nie oznacza, że bardzo duże dawki są potrzebne – zapotrzebowanie zdrowych dorosłych to ok. 4 µg dziennie.

Działania niepożądane dużych dawek witaminy B12 są rzadkie; opisywano reakcje uczuleniowe, takie jak gorączka, wysypka, świąd, uderzenia gorąca, zawroty głowy i nudności, przy wszystkich postaciach kobalaminy i drogach podania.

Mazur M, Ndokaj A, Salerno C, Vallone J, Ardan R, Bietolini S, Carrouel F, Wilk A, Sarig R, Ottolenghi L, Bourgeois D. (2025). Efficacy of sublingual and oral vitamin B12 versus intramuscular administration: insights from a systematic review and meta-analysis. Frontiers in Pharmacology, 16, 1602976. DOI 10.3389/fphar.2025.1602976 ↗

Siła dowodów: ograniczone · Wprowadzenie (akapit o działaniach niepożądanych dużych dawek).

Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów

  • Informacja przytoczona za wcześniejszą publikacją (Caballero i wsp. 2007), bez własnej analizy działań niepożądanych w tej metaanalizie.
  • Nie podano, jak często takie reakcje występują.
  • Autorzy deklarują brak konfliktów interesów i finansowania.

Dyscypliny

Opis

Witamina B12 (kobalamina) występuje naturalnie głównie w produktach zwierzęcych. Niedobór wynikający z samej diety jest u dorosłych w krajach rozwiniętych rzadki, ale częściej zdarza się u wegan. U osób starszych częstą przyczyną są zaburzenia wchłaniania – np. zanikowe zapalenie błony śluzowej żołądka (sprzyja mu m.in. długie stosowanie leków hamujących wydzielanie kwasu żołądkowego i leków z grupy biguanidów) – a także anemia złośliwa; nieprawidłowości w badaniach dotyczą 5–15% starszych osób.

Źródło: EFSA 2015 (rozdział 2.2.2.1) – zob. metryczki w sekcjach powyżej.

Mity

Mit

„Witamina B12 poprawia pamięć i koncentrację”

Witamina B12 · dotknij, by odwrócić
Fakt

Bez niedoboru – nie. W 16 dobrych badaniach z placebo, głównie u osób starszych, B12 (także z kwasem foliowym i B6) nie poprawiała żadnej funkcji umysłowej ani nastroju.

Metryczka źródła · wsparcie: umiarkowane
Twierdzenie
W metaanalizie 16 badań z placebo o niskim ryzyku błędu (głównie osoby starsze, średnio 66–82 lata, z prawidłowym lub granicznym poziomem B12, bez zaawansowanych chorób neurologicznych; 0,1–1 mg B12 doustnie dziennie lub 1 mg w zastrzykach raz lub dwa razy w tygodniu, przez 4–117 tygodni) ani sama witamina B12, ani B12 z kwasem foliowym i B6 nie poprawiały żadnej z dziedzin funkcji poznawczych ani objawów depresji (pewność dowodów wg GRADE umiarkowana). Wpływu na zmęczenie nie dało się ocenić – było tylko jedno badanie.
Źródło
Markun S, Gravestock I, Jäger L, Rosemann T, Pichierri G, Burgstaller JM. (2021). Effects of Vitamin B12 Supplementation on Cognitive Function, Depressive Symptoms, and Fatigue: A Systematic Review, Meta-Analysis, and Meta-Regression. Nutrients, 13(3), 923.
Miejsce w pracy
Rozdziały 2.2 (kryteria), 3.2–3.6 (charakterystyka badań, jakość, funkcje poznawcze – Tabela 2, Ryciny 2–3, depresja – Rycina 4, zmęczenie), 4.3 („Strengths and Limitations”) i 5 („Conclusions”).
Finansowanie

Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów

Ograniczenia
  • Dotyczy głównie osób starszych bez wyraźnego niedoboru – nie dotyczy leczenia niedoboru B12.
  • Efekty mogą wymagać lat; najdłuższe badania trwały ok. 2 lat.
  • Autorzy deklarują brak konfliktów interesów i zewnętrznego finansowania.
Identyfikatory
DOI: 10.3390/nu13030923PMID: 33809274