Sporty siłowe
Trójbój, podnoszenie ciężarów, kulturystyka i inne dyscypliny, w których liczy się maksymalna siła i moc w krótkich wysiłkach.
Dobrze potwierdzone
Monohydrat kreatyny – Siła i masa mięśniowa
Przy regularnym treningu siłowym realnie zwiększa siłę i masę mięśniową – także u osób starszych. Bez treningu nie należy oczekiwać efektu.
Badani: trenujący siłowo, głównie młodzi mężczyźni · osoby starsze trenujące siłowo (opis badań, nie wskazanie)
⚠ Wszystkie źródła: autorzy powiązani z firmami
Źródła i szczegóły (2)
Kreatyna łączona z treningiem oporowym daje niewielki, ale istotny dodatkowy wzrost siły w wyciskaniu na ławce (+1,43 kg) i przysiadzie (+5,64 kg) w porównaniu z placebo; nie wykazano istotnego efektu dla siły uścisku dłoni ani wyciskania nogami.
Kazeminasab F, Kerchi AB, Sharafifard F, Zarreh M, Forbes SC, Camera DM, Lanhers C, Wong A, Nordvall M, Bagheri R, Dutheil F. (2025). The Effects of Creatine Supplementation on Upper- and Lower-Body Strength and Power: A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients, 17(17), 2748. DOI 10.3390/nu17172748 ↗
⚠ Część autorów powiązana z firmami
- Głównie młodzi mężczyźni; u kobiet i osób starszych efekty mniejsze lub nieistotne (rozdz. 4.6.1).
- Dla wyciskania test Eggera wskazał możliwy błąd publikacji (p = 0,0003), choć metoda trim-and-fill nie zmieniła wyniku (rozdz. 3.5.1).
- W 63 badaniach brak zaślepienia wszystkich uczestników i analizy ITT (skala PEDro, rozdz. 3.6).
- Krótkie interwencje, różne dawki i protokoły treningowe, słabo raportowane przestrzeganie suplementacji i dieta (rozdz. 4.6.2).
- Konflikt interesów jednego z 11 autorów (S.C. Forbes – doradztwo dla firm sprzedających kreatynę, darowizny kreatyny na badania); brak zewnętrznego finansowania badania.
U osób starszych kreatyna łączona z treningiem oporowym zwiększa beztłuszczową masę ciała (średnio o ok. 1,3 kg) oraz siłę w wyciskaniu na klatkę i wyciskaniu nogami bardziej niż sam trening z placebo.
Forbes SC, Candow DG, Ostojic SM, Roberts MD, Chilibeck PD. (2021). Meta-Analysis Examining the Importance of Creatine Ingestion Strategies on Lean Tissue Mass and Strength in Older Adults. Nutrients, 13(6), 1912. DOI 10.3390/nu13061912 ↗
⚠ Część autorów powiązana z firmami
- Dotyczy wyłącznie kreatyny łączonej z treningiem oporowym – bez treningu efektu na masę i siłę nie należy oczekiwać.
- Efekt na siłę mały (SMD 0,2–0,3); dla wyciskania nogami na granicy istotności, a w części podanaliz (np. bez fazy nasycania) nieistotny (rozdz. 3.2–3.3).
- Masa beztłuszczowa obejmuje też wodę, a nie tylko mięśnie.
- Konflikty interesów: kilku autorów doradza producentom kreatyny (m.in. AlzChem) lub otrzymywało od nich finansowanie badań i darowizny kreatyny; metaanaliza bez zewnętrznego finansowania.
Umiarkowanie potwierdzone
Białko roślinne – Siła i masa mięśniowa
Białko roślinne wspiera siłę mięśni tak samo jak zwierzęce. Dla masy mięśniowej białko zwierzęce wypadało nieco lepiej, zwłaszcza u osób poniżej 50 lat – różnica była jednak niewielka.
Badani: dorośli zdrowi, starsi i w części badań z chorobami; zwykle nietrenujący (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 16 badań z losowaniem (porównanie białka roślinnego, głównie sojowego, z białkiem zwierzęcym, przy spożyciu białka powyżej zaleceń) źródło białka nie wpływało na siłę mięśni (np. przysiad 1RM: różnica −0,94 kg, 95% CI −4,57 do 2,70) ani istotnie na bezwzględną beztłuszczową masę ciała (0,22 kg na korzyść białka zwierzęcego, 95% CI −0,02 do 0,46). U osób poniżej 50 lat białko zwierzęce dawało o 0,41 kg więcej beztłuszczowej masy ciała.
Lim MT, Pan BJ, Toh DWK, Sutanto CN, Kim JE. (2021). Animal Protein versus Plant Protein in Supporting Lean Mass and Muscle Strength: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Nutrients, 13(2), 661. DOI 10.3390/nu13020661 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Porównanie dwóch źródeł białka, a nie białka z jego brakiem; w części badań bez treningu siłowego.
- Różne rodzaje białka roślinnego (głównie soja), dawki i czas trwania.
- Finansowanie z Narodowego Uniwersytetu Singapuru; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Białko serwatkowe – Siła i masa mięśniowa
Dodatkowe białko, np. z odżywki, przy treningu siłowym nieco zwiększa przyrost siły i mięśni – głównie gdy w diecie jest go mniej niż ok. 1,6 g na kg masy ciała dziennie. Sam trening daje znacznie więcej.
Badani: dorośli trenujący siłowo · sportowcy (opis badań, nie wskazanie)
⚠ 1 z 2 źródeł: autorzy powiązani z firmami
Źródła i szczegóły (2)
W metaanalizie 49 badań (1863 osoby, treningi siłowe trwające co najmniej 6 tygodni) dodatkowe białko zwiększało przyrost siły maksymalnej (1RM) o 2,49 kg (95% CI 0,64–4,33) – ok. 9% więcej niż sam trening, który dawał średnio ok. 27 kg – oraz beztłuszczowej masy ciała o 0,30 kg (95% CI 0,09–0,52). Powyżej ok. 1,6 g białka na kg masy ciała dziennie (łącznie z dietą) nie obserwowano dalszych korzyści. Efekt był słabszy u osób starszych, a większy u osób już trenujących. W 23 grupach badanych stosowano białko serwatkowe, w pozostałych m.in. kazeinę, soję, mleko lub mieszanki.
Morton RW, Murphy KT, McKellar SR, Schoenfeld BJ, Henselmans M, Helms E, Aragon AA, Devries MC, Banfield L, Krieger JW, Phillips SM. (2018). A systematic review, meta-analysis and meta-regression of the effect of protein supplementation on resistance training-induced gains in muscle mass and strength in healthy adults. British Journal of Sports Medicine, 52(6), 376–384. DOI 10.1136/bjsports-2017-097608 ↗
⚠ Część autorów powiązana z firmami
- Wyniki dotyczą białka w ogóle, nie tylko serwatkowego; badania z lat 1962–2016, część z niewielkimi grupami.
- Próg ok. 1,6 g/kg/dzień to szacunek z dużą niepewnością (95% CI 1,03–2,20).
- Konflikt interesów: jeden z autorów otrzymywał granty i honoraria od amerykańskiej rady mleczarskiej (US National Dairy Council), która wspierała część analizowanych badań.
W metaanalizie 75 badań u sportowców (1206 osób) samo białko poprawiało siłę mięśni względem placebo (SMD 0,72, 95% CI 0,18–1,27), ale wszystkie istotne wyniki pochodziły z badań, w których grupa z białkiem dostawała więcej kalorii niż grupa kontrolna. Autorzy wnioskują, że korzyści mogą wynikać z dodatkowej energii, a nie z samego białka.
Zhao S, Zhang X, Liang T, Ng S, Liu Y, Ning Z. (2026). The effectiveness of protein supplements on athletic performance and post-exercise recovery – a Bayesian multilevel meta-analysis of randomized controlled trials. Journal of the International Society of Sports Nutrition, 23(1), 2605338. DOI 10.1080/15502783.2025.2605338 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Pewność dowodów dla siły wg GRADE bardzo niska (duża niejednorodność wyników).
- Dotyczy sportowców, w tym wielu badań nad wytrzymałością, a nie tylko treningu siłowego.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów i finansowania.
Kofeina – Siła i masa mięśniowa
Wypita przed treningiem daje niewielki, chwilowy zastrzyk siły. Nie buduje siły ani mięśni na dłuższą metę.
Badani: dorośli trenujący i nietrenujący · osoby trenujące i nietrenujące (opis badań, nie wskazanie)
⚠ 1 z 2 źródeł: autorzy powiązani z firmami
Źródła i szczegóły (2)
Jednorazowe przyjęcie kofeiny przed wysiłkiem daje mały, ale istotny wzrost maksymalnej siły (1RM) i mocy (wysokość skoku) w porównaniu z placebo; w podgrupach efekt był istotny dla górnej części ciała, ale nie dla dolnej.
Grgic J, Trexler ET, Lazinica B, Pedisic Z. (2018). Effects of caffeine intake on muscle strength and power: a systematic review and meta-analysis. Journal of the International Society of Sports Nutrition, 15, 11. DOI 10.1186/s12970-018-0216-0 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Mała baza dowodów: 10 badań siły (149 osób) i 10 badań mocy (145 osób), mediana 14 uczestników na badanie (Wyniki, Tabela 1).
- Efekt mały (SMD ok. 0,2); dla dolnej części ciała, kobiet i osób wytrenowanych nieistotny w podgrupach (Tabela 2, Dyskusja – „Sex”, „Training status”).
- Tylko 3 badania sprawdzały skuteczność zaślepienia, a część uczestników rozpoznawała kofeinę – możliwy wpływ oczekiwań (Dyskusja – „Methodological quality”).
- Dotyczy jednorazowego efektu przed wysiłkiem, a nie przyrostu siły czy masy mięśniowej w wyniku treningu.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów; brak finansowania.
Trzy metaanalizy zgodnie wskazują, że kofeina poprawia siłę mięśniową, ale efekty są małe (wielkość efektu 0,16–0,20, czyli ok. 2–7%); w przypadku wytrzymałości mięśniowej wyniki badań są niespójne.
Guest NS, VanDusseldorp TA, Nelson MT, Grgic J, Schoenfeld BJ, Jenkins NDM, Arent SM, Antonio J, Stout JR, Trexler ET, Smith-Ryan AE, Goldstein ER, Kalman DS, Campbell BI. (2021). International society of sports nutrition position stand: caffeine and exercise performance. Journal of the International Society of Sports Nutrition, 18(1), 1. DOI 10.1186/s12970-020-00383-4 ↗
⚠ Powiązania z producentami (finansowanie lub autorzy)
- Stanowisko eksperckie (przegląd narracyjny), a nie przegląd systematyczny z metaanalizą.
- Wśród autorów są autorzy metaanalizy Grgic i wsp. 2018 – oba źródła nie są od siebie w pełni niezależne.
- Liczne konflikty interesów: kilku autorów zasiada w radach naukowych producentów suplementów (m.in. Dymatize Nutrition); ISSN otrzymywało granty od firm sprzedających produkty z kofeiną. Publikacja bez finansowania.
Ograniczone dowody
Ashwagandha – Siła i masa mięśniowa
Ashwagandha może nieco zwiększać przyrost siły przy treningu siłowym, ale opiera się to na 3 małych badaniach finansowanych przez producentów i wynik jest kruchy. Nie wiadomo, czy zwiększa masę mięśni.
Badani: zdrowi dorośli trenujący siłowo · głównie młodzi dorośli i sportowcy (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (2)
W metaanalizie badań łączących ashwagandhę (500–600 mg wyciągu dziennie przez 8–12 tygodni) z treningiem siłowym u zdrowych dorosłych (3 badania, 161 osób) obserwowano większy przyrost siły niż przy placebo – w wyciskaniu na ławce (SMD 0,60) i w ćwiczeniach na nogi (SMD 0,52) – oraz obwodu klatki piersiowej, ale nie spadek tkanki tłuszczowej. Po zastosowaniu ostrzejszej metody statystycznej dla małej liczby badań wyniki dla siły przestały być istotne, a każdy zależał od jednego badania. Autorzy stwierdzają, że dowody nie potwierdzają, by ashwagandha istotnie zwiększała efekty treningu.
Lee JC, Heo AS. (2026). Adjunctive Ashwagandha (Withania somnifera) Supplementation and Resistance-Training Adaptations in Healthy Adults: A Systematic Review and Random-Effects Meta-Analysis of Muscular Strength, Chest Circumference, and Body Composition. Nutrients, 18(17), 2815. DOI 10.3390/nu18172815 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Wszystkie 3 badania były finansowane lub zaopatrywane przez producentów ashwagandhy; we wszystkich pewne zastrzeżenia co do ryzyka błędu.
- Pewność dowodów wg GRADE niska dla siły i tkanki tłuszczowej, bardzo niska dla obwodu klatki (to tylko pośrednia miara masy mięśni).
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów; praca bez finansowania zewnętrznego.
W metaanalizie 13 badań z placebo (599 osób, głównie młodzi dorośli i sportowcy) ashwagandha poprawiała ogólnie sprawność fizyczną (Hedges’ g 0,47), najwyraźniej wytrzymałość tlenową. Dla siły wynik był dodatni, ale nieistotny statystycznie (g 0,48, 95% CI −0,04 do 1,01), a dla mocy brak poprawy. Najlepiej udokumentowane dawki to 500–600 mg wyciągu dziennie.
Li X, Li H, Yao S, Hou Y, Chi A. (2026). Effects of Withania somnifera (Ashwagandha) Supplementation on Exercise Performance: A Systematic Review and Three-Level Meta-Analysis. Nutrients, 18(12), 1915. DOI 10.3390/nu18121915 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Z 13 badań tylko 1 miało niskie ryzyko błędu, 3 – wysokie; preparaty bardzo różne (m.in. markowe wyciągi KSM-66 i Sensoril).
- Szeroki przedział predykcji (od −0,40 do 1,33) – w kolejnych badaniach efekt może wcale nie wystąpić.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów; praca bez finansowania zewnętrznego.
Astaksantyna – Regeneracja
Astaksantyna nieznacznie obniżała markery uszkodzenia mięśni po wysiłku, ale nie poprawiała wydolności ani wyników sportowych.
Badani: sportowcy, aktywni dorośli, strażacy i osoby starsze (opis badań, nie wskazanie)
⚠ Źródło: autorzy powiązani z firmami
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 24 badań z losowaniem (4–28 mg dziennie, 4 dni do 16 tygodni) astaksantyna obniżała kinazę kreatynową (SMD −0,45, 95% CI −0,83 do −0,07) i LDH (przy dużej niejednorodności), ale nie zmieniała markerów stresu oksydacyjnego i zapalenia (MDA, IL-6) ani nie poprawiała VO2max, wyników prób czasowych i maksymalnej mocy.
Liu S, Yao W, Wei Y, Azhati S, Wu Y, Zhong W i wsp. (2026). The Effects of Astaxanthin Supplementation on Exercise Recovery Biomarkers and Exercise Performance: A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients, 18(10), 1570. DOI 10.3390/nu18101570 ↗
⚠ Część autorów powiązana z firmami
- Markery uszkodzenia mięśni to wskaźniki pośrednie; różne protokoły wysiłku i dawki.
- Finansowanie m.in. ze wspólnego laboratorium Uniwersytetu Pekińskiego i firmy Qingyan Boshi (żywienie skóry) oraz grantów uczelnianych; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
BCAA – Regeneracja
BCAA mogą zmniejszać zakwasy i markery uszkodzenia mięśni po ciężkim treningu, zwłaszcza przyjmowane przez kilka dni. Badania są jednak małe i bardzo niejednorodne.
Badani: głównie młodzi mężczyźni, trenujący i nietrenujący · trenujący mężczyźni (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (2)
W metaanalizie 18 badań z losowaniem (331 osób, głównie młodzi mężczyźni, trenujący i nietrenujący) BCAA zmniejszały zakwasy po wysiłku uszkadzającym mięśnie od 24 do 96 godzin (np. po 48 h g = −1,75) oraz kinazę kreatynową tuż po wysiłku i po 72 godzinach, ale nie po 24, 48 i 96 godzinach; nie wpływały na LDH. Większe dawki dzienne (powyżej 5 g) i dłuższe przyjmowanie (ponad 7 dni) wiązały się z większym efektem.
Salem A, Ben Maaoui K, Jahrami H, AlMarzooqi MA, Boukhris O, Messai B, Clark CCT, Glenn JM, Ghazzaoui HA, Bragazzi NL, Ammar A, Trabelsi K, Chtourou H. (2024). Attenuating Muscle Damage Biomarkers and Muscle Soreness After an Exercise-Induced Muscle Damage with Branched-Chain Amino Acid (BCAA) Supplementation: A Systematic Review and Meta-analysis with Meta-regression. Sports Medicine – Open, 10, 42. DOI 10.1186/s40798-024-00686-9 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Duża niejednorodność wyników (I² do 86%); efekty dla zakwasów silniejsze w badaniach pojedynczo zaślepionych niż podwójnie – możliwe zawyżenie.
- Badania z lat 2005–2018, małe; głównie mężczyźni.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów i finansowania.
W metaanalizie 9 badań u trenujących mężczyzn (278 osób) po treningu oporowym BCAA obniżały kinazę kreatynową (do 48 godzin) i zmniejszały zakwasy w pierwszych 24 godzinach, ale nie później; nie wpływały na LDH. Grupy kontrolne dostawały m.in. dekstrynę (węglowodan) zamiast białka.
Khemtong C, Kuo CH, Chen CY, Jaime SJ, Condello G. (2021). Does Branched-Chain Amino Acids (BCAAs) Supplementation Attenuate Muscle Damage Markers and Soreness after Resistance Exercise in Trained Males? A Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Nutrients, 13(6), 1880. DOI 10.3390/nu13061880 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Mało badań; wynik dla zakwasów po 24 i 48 h zależał od jednego badania; brak danych o białku w diecie uczestników.
- Tylko trenujący mężczyźni.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów; opłatę za publikację pokrył uniwersytet i ministerstwo nauki Tajwanu.
Beta-alanina – Siła i masa mięśniowa
Badania nie potwierdzają, że zwiększa siłę ani masę mięśniową. Może pomagać wykonać nieco więcej pracy na treningu.
Badani: zdrowe osoby trenujące i nietrenujące (opis badań, nie wskazanie)
⚠ Źródło: autorzy powiązani z firmami
Źródła i szczegóły (1)
Badania wpływu beta-alaniny na siłę dają mieszane wyniki: w kilku zwiększała objętość treningową i zmniejszała odczuwane zmęczenie, ale w badaniach 8–10-tygodniowych nie poprawiła siły ani składu ciała bardziej niż placebo; potrzebne są dłuższe badania.
Trexler ET, Smith-Ryan AE, Stout JR, Hoffman JR, Wilborn CD, Sale C, Kreider RB, Jäger R, Earnest CP, Bannock L, Campbell B, Kalman D, Ziegenfuss TN, Antonio J. (2015). International society of sports nutrition position stand: Beta-Alanine. Journal of the International Society of Sports Nutrition, 12, 30. DOI 10.1186/s12970-015-0090-y ↗
⚠ Powiązania z producentami (finansowanie lub autorzy)
- Stanowisko eksperckie (przegląd narracyjny); mało badań, krótkie interwencje.
- Konflikty interesów: część autorów otrzymywała granty na badania beta-alaniny (m.in. od Natural Alternatives Inc.), jeden współtworzył produkty z beta-alaniną, dwóch współpracuje z firmą suplementacyjną Nutrabolt.
Białko serwatkowe – Regeneracja
Białko serwatkowe może nieznacznie przyspieszać powrót siły po treningu, ale głównie wtedy, gdy dodaje kalorii – przy tej samej ilości jedzenia efekt znika. Liczy się więc całe jedzenie, nie sama odżywka.
Badani: głównie młodzi mężczyźni · sportowcy · wytrenowani sportowcy (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (3)
W metaanalizie 13 badań (8 publikacji, 152 osoby, głównie młodzi mężczyźni) białko serwatkowe (najczęściej 25 g jednorazowo, zwykle po treningu) dawało mały lub umiarkowany korzystny efekt na powrót siły mięśni w ciągu 4 dni po treningu siłowym (wielkość efektu 0,4–0,7). Tylko połowa badań wykazała korzyść, a wyniki były istotne nie we wszystkich punktach czasowych (np. po 48 i 96 godzinach – nie).
Davies RW, Carson BP, Jakeman PM. (2018). The Effect of Whey Protein Supplementation on the Temporal Recovery of Muscle Function Following Resistance Training: A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients, 10(2), 221. DOI 10.3390/nu10020221 ↗
Finansowanie nieopisane w pracy
- Tylko 8 publikacji i 152 osoby; autorzy przestrzegają przed traktowaniem wyniku jako ostatecznego.
- Część grup kontrolnych dostawała mniej kalorii lub białko o niskiej wartości (kolagen) – efekt nie musi wynikać z samego białka serwatkowego.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów; badanie wspierane przez Food Health Ireland.
W metaanalizie 75 badań u sportowców (1206 osób) białko nie miało istotnego wpływu na odbudowę glikogenu ani na zmęczenie po wysiłku w badaniach, w których obie grupy dostawały tyle samo kalorii; pojedyncze korzystne wyniki pochodziły wyłącznie z badań, gdzie grupa z białkiem jadła więcej.
Zhao S, Zhang X, Liang T, Ng S, Liu Y, Ning Z. (2026). The effectiveness of protein supplements on athletic performance and post-exercise recovery – a Bayesian multilevel meta-analysis of randomized controlled trials. Journal of the International Society of Sports Nutrition, 23(1), 2605338. DOI 10.1080/15502783.2025.2605338 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Nie analizowano markerów uszkodzenia mięśni (np. kinazy kreatynowej) ani zakwasów.
- Pewność dowodów dla regeneracji wg GRADE bardzo niska.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów i finansowania.
W metaanalizie sieciowej badań u wytrenowanych sportowców białko (6 badań, 224 osoby, 1,2–2,4 g/kg dziennie) dało mały i nieistotny statystycznie efekt na łącznie liczone wskaźniki regeneracji (SMD 0,17, 95% CI −0,04 do 0,38).
Wang Z, Qin G, Kim BM. (2026). Comparative Effects of Dietary Protein, Creatine, and Omega-3 Supplementation on Muscle Strength, Endurance, and Recovery in Trained Athletes: A Systematic Review and Network Meta-Analysis. Nutrients, 18(6), 909. DOI 10.3390/nu18060909 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Tylko 6 badań z białkiem; różne wskaźniki regeneracji połączono w jeden wynik.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów; praca bez finansowania zewnętrznego.
Białko wołowe – Siła i masa mięśniowa
Białko wołowe działa na masę mięśniową podobnie jak serwatka, a w porównaniu z brakiem dodatkowego białka nieco zwiększało masę mięśni i siłę nóg. Badań jest jednak mało.
Badani: głównie młodzi aktywni dorośli; w jednym badaniu kobiety w wieku 60–90 lat (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 7 badań z losowaniem (270 osób) białko wołowe z treningiem nie różniło się od białka serwatkowego wpływem na beztłuszczową masę ciała (SMD −0,01) i tkankę tłuszczową. W porównaniu z brakiem dodatkowego białka zwiększało beztłuszczową masę ciała (SMD 0,34) i siłę mięśni nóg (SMD 0,40), ale nie siłę rąk ani tkankę tłuszczową.
Valenzuela PL, Mata F, Morales JS, Castillo-García A, Lucia A. (2019). Does Beef Protein Supplementation Improve Body Composition and Exercise Performance? A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Nutrients, 11(6), 1429. DOI 10.3390/nu11061429 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Tylko 7 badań; wyniki na granicy istotności i zależne od przyjętych założeń analizy.
- W 3 badaniach z wołowiną uczestnicy wiedzieli, co dostają.
- Finansowanie stypendiów i grantów z hiszpańskich uczelni i ministerstw; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Cytrulina – Siła i masa mięśniowa
Badania nie potwierdzają, że zwiększa siłę ani liczbę powtórzeń. Ewentualny efekt jest mały i niepewny.
Badani: zdrowi dorośli, głównie trenujący (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
Jednorazowa dawka jabłczanu cytruliny nie dała istotnej poprawy siły i mocy ani wytrzymałości mięśniowej (liczby powtórzeń); dla wszystkich rodzajów wysiłku łącznie efekt był mały (g = 0,16), a pewność dowodów oceniono jako niską lub bardzo niską.
Wang X, Fan X, Chang J, Li H, Zhang X, Zhang Y, Song T, Liu P, Huang Q, Naharudin MNB, Deng H. (2026). Effects of Citrulline Malate Supplementation on Exercise Performance: A Systematic Review and Three-Level Meta-Analysis. Nutrients, 18(12), 1881. DOI 10.3390/nu18121881 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Pewność dowodów wg GRADE niska do bardzo niskiej; moc statystyczna analiz bardzo niska (ok. 7–13%) (rozdz. 3.3).
- Ok. 80–85% badań z „pewnymi zastrzeżeniami” co do ryzyka błędu; wykryto efekty małych badań (możliwy błąd publikacji) (rozdz. 3.5).
- Wynik niestabilny: po wykluczeniu jednego badania efekt jednorazowej dawki przestaje być istotny (rozdz. 3.6).
- Badano głównie jabłczan cytruliny w napoju; brak zależności od dawki (rozdz. 3.4.3, Rycina 4).
- Inne metaanalizy dają częściowo odmienne wyniki: Trexler i wsp. 2019 (PMID 30895562) i Vårvik i wsp. 2021 (PMID 34010809) – mały korzystny efekt; Aguiar i Casonatto 2021 (PMID 34176406) – brak efektu na siłę (na podstawie abstraktów).
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów; brak zewnętrznego finansowania.
HMB – Siła i masa mięśniowa
U młodych, zdrowych osób trenujących siłowo HMB nie zwiększa przyrostu mięśni ani siły. Niewielką korzyść widać głównie u osób starszych i chorych, u których mięśnie zanikają.
Badani: dorośli 18–50 lat trenujący siłowo · osoby 23–79 lat, w tym chorzy i starsi (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (2)
W metaanalizie 11 podwójnie zaślepionych badań z losowaniem (302 osoby w wieku 18–50 lat, średnio 27 lat; 3 g HMB dziennie z treningiem siłowym przez ok. 8 tygodni) HMB nie zwiększał istotnie przyrostu beztłuszczowej masy ciała (+0,29 kg, 95% CI −0,01 do 0,60), utraty tłuszczu ani siły (łącznie +1,11 kg w 1RM, 95% CI −1,90 do 4,12). Mały wzrost masy ciała (+0,34 kg) znikał po wyłączeniu badania o wysokim ryzyku błędu. Autorzy wnioskują, że HMB nie jest skutecznym suplementem anabolicznym.
Jakubowski JS, Nunes EA, Teixeira FJ, Vescio V, Morton RW, Banfield L, Phillips SM. (2020). Supplementation with the Leucine Metabolite β-hydroxy-β-methylbutyrate (HMB) does not Improve Resistance Exercise-Induced Changes in Body Composition or Strength in Young Subjects: A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients, 12(5), 1523. DOI 10.3390/nu12051523 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Tylko 11 badań, krótkich (ok. 8 tygodni); dotyczy wyłącznie młodych, zdrowych osób.
- Dwa badania z dużym efektem wykluczono jako odstające (asymetria wykresu lejkowego).
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów; brak zewnętrznego finansowania.
W przeglądzie parasolowym 11 metaanaliz (41 zestawów danych, osoby w wieku 23–79 lat, w tym chorzy i starsi) HMB nieznacznie zwiększał masę mięśniową (ES 0,21), beztłuszczową masę ciała (ES 0,22) i siłę (ES 0,27), bez wpływu na tkankę tłuszczową i masę ciała. Autorzy wskazują, że korzyść jest wyraźniejsza u osób starszych niż młodych i dotyczy głównie osób z zanikiem mięśni.
Bideshki M, Behzadi M, Jamali M, Jamilian P, Zarezadeh M, Gargari BP. (2025). Ergogenic Benefits of β-Hydroxy-β-Methyl Butyrate (HMB) Supplementation on Body Composition and Muscle Strength: An Umbrella Review of Meta-Analyses. Journal of Cachexia, Sarcopenia and Muscle, 16(1), e13671. DOI 10.1002/jcsm.13671 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Z 11 metaanaliz tylko 5 wysokiej jakości, 3 niskiej i 3 krytycznie niskiej (AMSTAR2); łączono bardzo różne grupy – od sportowców po chorych.
- Efekty małe (ES ok. 0,2–0,3); wnioski o wieku opierają się częściowo na dyskusji, a nie na analizie podgrup.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów; wsparcie studenckiego komitetu badawczego uniwersytetu w Tebrizie.
Kazeina – Siła i masa mięśniowa
Kazeina przed snem może zwiększać przyrost masy i siły przy treningu siłowym w porównaniu z brakiem dodatkowego białka. Nie ma jednak dowodów, że pora ma znaczenie – liczy się łączna ilość białka.
Badani: zdrowi młodzi mężczyźni trenujący siłowo; w części badań osoby starsze (opis badań, nie wskazanie)
⚠ Źródło: autorzy powiązani z firmami
Źródła i szczegóły (1)
Białko przyjęte przed snem (20–40 g, głównie kazeina) jest trawione i wchłaniane w nocy i zwiększa nocną syntezę białek mięśniowych, zwłaszcza po wieczornym treningu. W 12-tygodniowym badaniu u młodych mężczyzn ok. 30 g kazeiny przed snem dało większy przyrost masy i siły niż placebo bez białka, ale badania porównujące kazeinę wieczorem i w ciągu dnia nie wykazały różnicy. Autorzy zaznaczają, że korzyść może wynikać po prostu z większej ilości białka.
Snijders T, Trommelen J, Kouw IWK, Holwerda AM, Verdijk LB, van Loon LJC. (2019). The Impact of Pre-sleep Protein Ingestion on the Skeletal Muscle Adaptive Response to Exercise in Humans: An Update. Frontiers in Nutrition, 6, 17. DOI 10.3389/fnut.2019.00017 ↗
⚠ Część autorów powiązana z firmami
- Przegląd narracyjny, głównie badań z laboratorium autorów; długoterminowo tylko jedno badanie z porównaniem do placebo.
- Badania laboratorium wspierały m.in. GlaxoSmithKline; kilka osób z zespołu otrzymywało granty lub honoraria od firm FrieslandCampina, Nutricia i PepsiCo.
Kozieradka – Siła i masa mięśniowa
W kilku małych badaniach u trenujących mężczyzn ekstrakt z kozieradki poprawiał siłę i skład ciała, ale dowody są nieliczne i niskiej jakości.
Badani: młodzi, aktywni mężczyźni trenujący siłowo (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W przeglądzie 6 badań z losowaniem (głównie młodzi mężczyźni) 4 badania wykazały korzyści: m.in. 500 mg kozieradki dziennie przez 8 tygodni treningu siłowego zwiększało siłę wyciskania i nóg oraz beztłuszczową masę ciała w porównaniu z placebo. Dwa bardzo małe badania (poniżej 10 osób) nad odbudową glikogenu dały sprzeczne wyniki. Autor nie przeprowadził metaanalizy.
Albaker WI. (2023). Fenugreek and Its Effects on Muscle Performance: A Systematic Review. Journal of Personalized Medicine, 13(3), 427. DOI 10.3390/jpm13030427 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Tylko 6 badań, różne preparaty (proszek, ekstrakt, glikozydy, błonnik); bez metaanalizy.
- Brak finansowania przeglądu; autor deklaruje brak konfliktów interesów.
Kwasy omega-3 – Regeneracja
Omega-3 przyjmowane przez kilka dni lub tygodni przed ciężkim treningiem mogą nieco zmniejszać zakwasy, ale różnica jest niewielka i może być mało odczuwalna. Wpływ na powrót siły jest niepewny.
Badani: zdrowi dorośli po ćwiczeniach ekscentrycznych · głównie młodzi dorośli · wytrenowani sportowcy (opis badań, nie wskazanie)
⚠ 1 z 3 źródeł: autorzy powiązani z firmami
Źródła i szczegóły (3)
W metaanalizie 9 badań z placebo (zdrowi dorośli po ćwiczeniach ekscentrycznych, np. opuszczaniu ciężaru) omega-3 zmniejszały zakwasy (Hedges’ g −0,75, 95% CI −1,14 do −0,36), obniżały kinazę kreatynową we krwi (g −0,40) i obrzęk mięśni (g −0,45) oraz poprawiały siłę (g 0,45) i zakres ruchu (g 0,93) w czasie regeneracji. Autorzy podkreślają, że dowody tylko wstępnie wspierają omega-3 – najbardziej spójny jest wynik dla zakwasów – i że nie da się ustalić najlepszej dawki ani czasu stosowania (w badaniach od 18,8 mg do 6400 mg EPA i DHA dziennie, od 0 do 70 dni).
Yaghoobi E, Pashaei F, Allsopp GL, Retallack M, Charalambous N, Snipe RMJ, Shaw CS, Kowalski GM, Bruce CR, Hunter AM, Refalo MC, Kaur G, Abbott G, Hamilton DL. (2026). Effects of LC-3 PUFA Supplementation on Muscle Pain, Function, and Damage Markers in Healthy Young to Middle-Aged Adults Following Acute or Chronic Exercise: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Nutrients, 18(9), 1447. DOI 10.3390/nu18091447 ↗
⚠ Część autorów powiązana z firmami
- 4 z 9 badań w metaanalizie pochodzą z jednego laboratorium, a 2 kolejne z innego; małe grupy (8–64 osoby), głównie mężczyźni.
- W 31 z 38 badań wysokie ryzyko błędu przy ukrywaniu przydziału do grup; nie wiadomo, czy różnice są odczuwalne w praktyce.
- Konflikt interesów: jeden z autorów prowadzi projekty wspierane przez producenta oleju z kryla (AkerBiomarine) i producenta małży; praca finansowana ze stypendiów rządu Australii.
W metaanalizie 12 badań z placebo (głównie młodzi dorośli) omega-3 zmniejszały zakwasy 2 dni po ćwiczeniach ekscentrycznych średnio o 0,93 punktu na 10-punktowej skali bólu (95% CI 0,42–1,44) – mniej niż 1,4 punktu, które uznaje się za różnicę odczuwalną. Nie poprawiały siły mięśni ani zakresu ruchu; wyniki dla markerów uszkodzenia mięśni i stanu zapalnego były niespójne. Pewność dowodów wg GRADE niska; autorzy uznali, że omega-3 nie są skutecznym sposobem na zakwasy.
Lv ZT, Zhang JM, Zhu WT. (2020). Omega-3 Polyunsaturated Fatty Acid Supplementation for Reducing Muscle Soreness after Eccentric Exercise: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. BioMed Research International, 2020, 8062017. DOI 10.1155/2020/8062017 ↗
Finansowanie nieopisane w pracy
- 8 z 12 badań z wysokim ryzykiem błędu; łącznie tylko ok. 300 uczestników.
- Badania z lat 2002–2017 – nie obejmuje nowszych prac.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów; praca nie podaje źródeł finansowania.
W metaanalizie sieciowej badań u wytrenowanych sportowców omega-3 (7 badań, 211 osób, 1,8–4 g EPA i DHA dziennie przez 4–10 tygodni) dały mały korzystny efekt na łącznie liczone wskaźniki regeneracji (SMD 0,40, 95% CI 0,18–0,62); efekt był istotny tylko przy dawkach powyżej 2 g dziennie.
Wang Z, Qin G, Kim BM. (2026). Comparative Effects of Dietary Protein, Creatine, and Omega-3 Supplementation on Muscle Strength, Endurance, and Recovery in Trained Athletes: A Systematic Review and Network Meta-Analysis. Nutrients, 18(6), 909. DOI 10.3390/nu18060909 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Tylko 7 badań z omega-3; różne wskaźniki regeneracji (markery, zakwasy, powrót sprawności) połączono w jeden wynik.
- Tylko wytrenowani sportowcy w wieku 18–35 lat, głównie mężczyźni.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów; praca bez finansowania zewnętrznego.
Kwercetyna – Regeneracja
Kwercetyna (zwykle 1000 mg dziennie przez ponad tydzień) może zmniejszać zakwasy i uszkodzenie mięśni po intensywnym wysiłku, ale badania są małe i wszystkie miały zastrzeżenia metodologiczne.
Badani: osoby nietrenujące i wytrenowane, głównie młodzi mężczyźni (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 13 badań (249 osób – od nietrenujących po dobrze wytrenowanych, głównie młodych mężczyzn; prawie zawsze 1000 mg kwercetyny dziennie) kwercetyna zmniejszała zakwasy tuż po i do 24 godzin po wysiłku (SMD −1,33, 95% CI −2,57 do −0,09), obniżała kinazę kreatynową 24–48 godzin po wysiłku (SMD −1,15) i stres oksydacyjny, ale nie wpływała na interleukinę 6.
Rojano-Ortega D, Peña-Amaro J, Berral-Aguilar AJ, Berral-de la Rosa FJ. (2023). Quercetin supplementation promotes recovery after exercise-induced muscle damage: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Biology of Sport, 40(3), 813–825. DOI 10.5114/biolsport.2023.121320 ↗
Finansowanie nieopisane w pracy
- We wszystkich badaniach pewne zastrzeżenia co do ryzyka błędu (brak opisu randomizacji); małe próby (5–20 osób w grupie).
- Bardzo duża niejednorodność wyników dla zakwasów (I² 87%); nie oceniono stronniczości publikacji.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów; praca nie podaje źródeł finansowania.
Monohydrat kreatyny – Regeneracja
Kreatyna może nieco ograniczać uszkodzenie mięśni po pojedynczym ciężkim treningu, ale nie zmniejsza wyraźnie zakwasów ani nie przyspiesza powrotu siły. Przy dłuższym stosowaniu wyniki są sprzeczne.
Badani: głównie młodzi mężczyźni · wytrenowani sportowcy (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (2)
W metaanalizie 23 badań z placebo (469 osób, głównie młodych mężczyzn) kreatyna przyjmowana przed jednym ciężkim wysiłkiem obniżała markery uszkodzenia mięśni we krwi (m.in. kinazę kreatynową) 48–90 godzin po wysiłku (SMD −1,09). Po kilku tygodniach treningu z kreatyną było odwrotnie – markery uszkodzenia 24 godziny po wysiłku były wyższe niż przy placebo (SMD 0,95). Nie stwierdzono istotnych różnic w zakwasach, sile mięśni, stanie zapalnym ani (poza jednym punktem pomiaru) stresie oksydacyjnym. Autorzy nazywają to „paradoksalnym” działaniem kreatyny.
Doma K, Ramachandran AK, Boullosa D, Connor J. (2022). The Paradoxical Effect of Creatine Monohydrate on Muscle Damage Markers: A Systematic Review and Meta-Analysis. Sports Medicine, 52(7), 1623–1645. DOI 10.1007/s40279-022-01640-z ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Wynik dla jednorazowego wysiłku jest kruchy: po wyłączeniu odstającego badania obniżenie markerów po 48 godzinach przestaje być istotne (rozdz. „Sensitivity Analysis”).
- Bardzo duża niejednorodność wyników (I² do 89%); łączono różne rodzaje wysiłku i dawki; tylko ok. 10% uczestników to kobiety.
- Markery we krwi to pośrednia miara – nie przekładały się na mniejsze zakwasy ani szybszy powrót siły.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów; praca bez finansowania.
W metaanalizie sieciowej badań u wytrenowanych sportowców kreatyna (5 badań, 177 osób) dała mały, ledwie istotny korzystny efekt na łącznie liczone wskaźniki regeneracji – markery uszkodzenia mięśni, zakwasy i powrót sprawności (SMD 0,22, 95% CI 0,01–0,43). Stosowano 20 g dziennie przez 5–7 dni, a potem 3–5 g, albo stale 3–5 g dziennie.
Wang Z, Qin G, Kim BM. (2026). Comparative Effects of Dietary Protein, Creatine, and Omega-3 Supplementation on Muscle Strength, Endurance, and Recovery in Trained Athletes: A Systematic Review and Network Meta-Analysis. Nutrients, 18(6), 909. DOI 10.3390/nu18060909 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Tylko 5 badań z kreatyną; różne wskaźniki regeneracji połączono w jeden wynik, więc nie wiadomo, czego konkretnie dotyczy efekt.
- Tylko wytrenowani sportowcy w wieku 18–35 lat, głównie mężczyźni.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów; praca bez finansowania zewnętrznego.
Badania tego nie potwierdzają
BCAA – Siła i masa mięśniowa
U sportowców BCAA mają znikomy wpływ na wyniki i nie zwiększają wyraźnie masy mięśniowej. Badań nad samym przyrostem mięśni jest jednak bardzo mało.
Badani: osoby trenujące różne dyscypliny (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W przeglądzie 21 badań z losowaniem u osób trenujących (różne dyscypliny) BCAA miały znikomy wpływ na wyniki sportowe; w nielicznych badaniach składu ciała (3 badania) wpływ na beztłuszczową masę ciała i tkankę tłuszczową był nieistotny, a masa ciała zmieniała się podobnie jak w grupie kontrolnej. Autorzy wnioskują, że BCAA nie mają istotnego wpływu na wyniki, a jedynie zmniejszają zakwasy.
Martinho DV, Nobari H, Faria A, Field A, Duarte D, Sarmento H. (2022). Oral Branched-Chain Amino Acids Supplementation in Athletes: A Systematic Review. Nutrients, 14(19), 4002. DOI 10.3390/nu14194002 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Przegląd bez metaanalizy; bardzo różne protokoły dawkowania i ćwiczeń.
- Tylko 3 badania oceniały skład ciała; w jednym (dieta niskokaloryczna) BCAA zwiększały siłę względem węglowodanów.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów i finansowania.
Tribulus – Siła i masa mięśniowa
Tribulus nie podnosił testosteronu u zdrowych mężczyzn i nie poprawiał wyników sportowych ani składu ciała – nie ma dowodów, że działa jak „booster testosteronu”.
Badani: mężczyźni 16–70 lat, zdrowi i z zaburzeniami erekcji lub płodności · aktywni fizycznie dorośli mężczyźni (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (2)
W przeglądzie 10 badań u mężczyzn 8 nie wykazało zmian w poziomie testosteronu i innych androgenów po tribulusie; uczestnicy tych badań nie mieli niskiego testosteronu na starcie. Wpływ na wyniki sportowe i skład ciała był zerowy. Autorzy podkreślają, że nie ma solidnych dowodów, by tribulus działał jak „booster testosteronu”.
Vilar Neto JO, de Moraes WMAM, Pinto DV, da Silva CA, Caminha JSR, Nunes Filho JCC i wsp. (2025). Effects of Tribulus (Tribulus terrestris L.) Supplementation on Erectile Dysfunction and Testosterone Levels in Men – A Systematic Review of Clinical Trials. Nutrients, 17(7), 1275. DOI 10.3390/nu17071275 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Połowa badań niskiej jakości; bez metaanalizy.
- Finansowanie: Uniwersytet w Brasílii; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
W przeglądzie 7 badań u aktywnych fizycznie mężczyzn nie znaleziono jasnych dowodów na korzystny wpływ tribulusa na hormony ani markery uszkodzenia mięśni.
Fernández-Lázaro D, Fernandez-Lazaro CI, Seco-Calvo J, Garrosa E, Adams DP, Mielgo-Ayuso J. (2022). Effects of Tribulus terrestris L. on Sport and Health Biomarkers in Physically Active Adult Males: A Systematic Review. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(15), 9533. DOI 10.3390/ijerph19159533 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Tylko 165 osób w małych badaniach.
- Brak zewnętrznego finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.