← Wszystkie suplementy

Selen

Pierwiastek śladowy potrzebny m.in. do pracy enzymów antyoksydacyjnych i tarczycy; margines między dawką potrzebną a szkodliwą jest wąski.

Na co działa, a na co nie

Dawkowanie

Standard
W dużych badaniach z suplementami najczęściej 200 µg dziennie; górny bezpieczny limit dla dorosłych (EFSA) to 255 µg dziennie łącznie z dietą
Uwagi
Limit dotyczy selenu ze wszystkich źródeł. Zwykła dieta w Europie go nie przekracza, ale przy suplementach z dużą dawką albo regularnym jedzeniu orzechów brazylijskich łatwo go przekroczyć. U dzieci suplementy z selenem tylko po konsultacji z lekarzem.
Źródła (1)

EFSA ustaliła górny tolerowany poziom spożycia selenu na 255 µg dziennie dla dorosłych (ze wszystkich źródeł), na podstawie badania SELECT, w którym 200 µg selenu dziennie z suplementów (łącznie ok. 330 µg z dietą) zwiększało ryzyko wypadania włosów. Dorośli raczej nie przekraczają limitu, z wyjątkiem osób regularnie przyjmujących suplementy z dużą dawką selenu lub jedzących orzechy brazylijskie.

EFSA Panel on Nutrition, Novel Foods and Food Allergens (NDA), Turck D, Bohn T, Castenmiller J i wsp. (2023). Scientific opinion on the tolerable upper intake level for selenium. EFSA Journal, 21(1), e07704. DOI 10.2903/j.efsa.2023.7704 ↗

Siła dowodów: umiarkowane · Streszczenie; rozdziały 3.6.1 („Selection of a critical effect and reference point”), 3.6.2.1 („Adults”), „Risk characterisation” i „Conclusions”.

Finansowanie publiczne lub non-profit

  • Limit oparty na jednym dużym badaniu u mężczyzn po 50. roku życia; brak danych u kobiet.
  • Opinia europejskiej agencji publicznej (EFSA) na zlecenie Komisji Europejskiej.

Dobre połączenia

Brak opisanych dobrych połączeń.

Złe połączenia

Brak opisanych złych połączeń.

Skutki uboczne i bezpieczeństwo

  • poważny Zwiększone ryzyko cukrzycy typu 2 – W 5 badaniach z losowaniem (ponad 22 tys. osób, głównie starszych mężczyzn) suplementacja selenem zwiększała ryzyko cukrzycy typu 2 o ok. 11%; EFSA ocenia ten związek jako przyczynowy z umiarkowaną pewnością.
  • umiarkowany Objawy nadmiaru selenu (selenoza) – Pierwsze objawy to wypadanie włosów i łamliwe paznokcie z białymi plamkami; dalej m.in. zmiany skórne, czosnkowy zapach z ust, zmęczenie i drętwienia. Wypadanie włosów częściej występowało przy ok. 330 µg dziennie łącznie z dietą.

Toksyczność: Górny bezpieczny limit (EFSA, 2023): 255 µg dziennie dla dorosłych, także kobiet w ciąży i karmiących; dla dzieci niższy (70 µg w wieku 1–3 lat, 130 µg w wieku 7–10 lat, 230 µg w wieku 15–17 lat). Ostre zatrucie może dawać spadek ciśnienia, przyspieszenie tętna, wymioty, biegunkę i objawy neurologiczne.

Przeciwwskazania

  • Regularne jedzenie orzechów brazylijskich – łatwo wtedy przekroczyć bezpieczny limit.

Przyjmujesz leki? Brak wpisu nie oznacza braku interakcji – źródła często ich nie badały. Wszystkie interakcje

Źródła (1)

Według EFSA najczęstsze objawy przewlekłego nadmiaru selenu to łamliwe, pogrubiałe paznokcie z białymi plamkami, łamliwe i wypadające włosy; inne to m.in. przebarwienia zębów, czosnkowy zapach z ust, zmiany skórne, zmęczenie i drętwienia. W 5 badaniach z losowaniem (22 227 osób) selen zwiększał ryzyko cukrzycy typu 2 (RR 1,11, 95% CI 1,00–1,24) – związek przyczynowy z umiarkowaną pewnością.

EFSA Panel on Nutrition, Novel Foods and Food Allergens (NDA), Turck D, Bohn T, Castenmiller J i wsp. (2023). Scientific opinion on the tolerable upper intake level for selenium. EFSA Journal, 21(1), e07704. DOI 10.2903/j.efsa.2023.7704 ↗

Siła dowodów: umiarkowane · Rozdziały 3.5.2.1 („Clinical effects of selenosis”), 3.5.10 („Type 2 diabetes mellitus”, Tabela 7, „Overall conclusions on type 2 diabetes mellitus”).

Finansowanie publiczne lub non-profit

  • Badania nad cukrzycą prowadzono w populacjach z wyższym wyjściowym poziomem selenu niż typowy w Europie; 92% uczestników to mężczyźni.
  • Opinia europejskiej agencji publicznej (EFSA) na zlecenie Komisji Europejskiej.

Dyscypliny