Selen
Pierwiastek śladowy potrzebny m.in. do pracy enzymów antyoksydacyjnych i tarczycy; margines między dawką potrzebną a szkodliwą jest wąski.
Na co działa, a na co nie
Badania tego nie potwierdzają
Serce i krążenie
zawały i udary
Sam selen w badaniach z losowaniem nie zmniejszał ryzyka chorób serca i naczyń ani zgonów; pewność tych dowodów jest niska.
Badani: dorośli z populacji ogólnej i z grup ryzyka; wiele badań u starszych osób (opis badań, nie wskazanie)
⚠ Źródło: autorzy powiązani z firmami
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 43 badań z losowaniem (selen osobno lub w mieszankach antyoksydantów; badania trwające co najmniej 24 tygodnie) selen przyjmowany osobno nie był związany z ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych, zgonów z ich powodu, nowotworów ani zgonów ogółem; jakość dowodów dla samego selenu oceniono jako niską (GRADE).
Jenkins DJA, Kitts D, Giovannucci EL, Sahye-Pudaruth S, Paquette M, Blanco Mejia S, Patel D, Kavanagh M, Tsirakis T, Kendall CWC, Pichika SC, Sievenpiper JL. (2020). Selenium, antioxidants, cardiovascular disease, and all-cause mortality: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. American Journal of Clinical Nutrition, 112(6), 1642–1652. DOI 10.1093/ajcn/nqaa245 ↗
⚠ Część autorów powiązana z firmami
- Szczegółowe wyniki dla samego selenu tylko w materiałach dodatkowych; mało długich badań i niespójne wyniki.
- Choroby serca nie były głównym celem wielu badań; mało zdarzeń.
- Finansowanie z funduszu Canada Research Chair; główny autor otrzymywał środki na badania od sieci Loblaws (właściciel sieci aptek sprzedającej suplementy).
Dawkowanie
- Standard
- W dużych badaniach z suplementami najczęściej 200 µg dziennie; górny bezpieczny limit dla dorosłych (EFSA) to 255 µg dziennie łącznie z dietą
- Uwagi
- Limit dotyczy selenu ze wszystkich źródeł. Zwykła dieta w Europie go nie przekracza, ale przy suplementach z dużą dawką albo regularnym jedzeniu orzechów brazylijskich łatwo go przekroczyć. U dzieci suplementy z selenem tylko po konsultacji z lekarzem.
Źródła (1)
EFSA ustaliła górny tolerowany poziom spożycia selenu na 255 µg dziennie dla dorosłych (ze wszystkich źródeł), na podstawie badania SELECT, w którym 200 µg selenu dziennie z suplementów (łącznie ok. 330 µg z dietą) zwiększało ryzyko wypadania włosów. Dorośli raczej nie przekraczają limitu, z wyjątkiem osób regularnie przyjmujących suplementy z dużą dawką selenu lub jedzących orzechy brazylijskie.
EFSA Panel on Nutrition, Novel Foods and Food Allergens (NDA), Turck D, Bohn T, Castenmiller J i wsp. (2023). Scientific opinion on the tolerable upper intake level for selenium. EFSA Journal, 21(1), e07704. DOI 10.2903/j.efsa.2023.7704 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Limit oparty na jednym dużym badaniu u mężczyzn po 50. roku życia; brak danych u kobiet.
- Opinia europejskiej agencji publicznej (EFSA) na zlecenie Komisji Europejskiej.
Dobre połączenia
Brak opisanych dobrych połączeń.
Złe połączenia
Brak opisanych złych połączeń.
Skutki uboczne i bezpieczeństwo
- poważny Zwiększone ryzyko cukrzycy typu 2 – W 5 badaniach z losowaniem (ponad 22 tys. osób, głównie starszych mężczyzn) suplementacja selenem zwiększała ryzyko cukrzycy typu 2 o ok. 11%; EFSA ocenia ten związek jako przyczynowy z umiarkowaną pewnością.
- umiarkowany Objawy nadmiaru selenu (selenoza) – Pierwsze objawy to wypadanie włosów i łamliwe paznokcie z białymi plamkami; dalej m.in. zmiany skórne, czosnkowy zapach z ust, zmęczenie i drętwienia. Wypadanie włosów częściej występowało przy ok. 330 µg dziennie łącznie z dietą.
Toksyczność: Górny bezpieczny limit (EFSA, 2023): 255 µg dziennie dla dorosłych, także kobiet w ciąży i karmiących; dla dzieci niższy (70 µg w wieku 1–3 lat, 130 µg w wieku 7–10 lat, 230 µg w wieku 15–17 lat). Ostre zatrucie może dawać spadek ciśnienia, przyspieszenie tętna, wymioty, biegunkę i objawy neurologiczne.
Przeciwwskazania
- Regularne jedzenie orzechów brazylijskich – łatwo wtedy przekroczyć bezpieczny limit.
Przyjmujesz leki? Brak wpisu nie oznacza braku interakcji – źródła często ich nie badały. Wszystkie interakcje
Źródła (1)
Według EFSA najczęstsze objawy przewlekłego nadmiaru selenu to łamliwe, pogrubiałe paznokcie z białymi plamkami, łamliwe i wypadające włosy; inne to m.in. przebarwienia zębów, czosnkowy zapach z ust, zmiany skórne, zmęczenie i drętwienia. W 5 badaniach z losowaniem (22 227 osób) selen zwiększał ryzyko cukrzycy typu 2 (RR 1,11, 95% CI 1,00–1,24) – związek przyczynowy z umiarkowaną pewnością.
EFSA Panel on Nutrition, Novel Foods and Food Allergens (NDA), Turck D, Bohn T, Castenmiller J i wsp. (2023). Scientific opinion on the tolerable upper intake level for selenium. EFSA Journal, 21(1), e07704. DOI 10.2903/j.efsa.2023.7704 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Badania nad cukrzycą prowadzono w populacjach z wyższym wyjściowym poziomem selenu niż typowy w Europie; 92% uczestników to mężczyźni.
- Opinia europejskiej agencji publicznej (EFSA) na zlecenie Komisji Europejskiej.