Suplopedia · Cel
Serce i krążenie
Serce, ciśnienie krwi, cholesterol i naczynia krwionośne.
Brak efektów dla wybranych filtrów.
Zestawienie
| Suplement | Dowody | Obszar | Badano też zdrowych |
|---|---|---|---|
| Czosnek | Umiarkowanie potwierdzone | ciśnienie krwi, lipidy we krwi | tak |
| Glukomannan | Umiarkowanie potwierdzone | lipidy we krwi | tak |
| Arginina | Ograniczone dowody | ciśnienie krwi | tak |
| Berberyna | Ograniczone dowody | lipidy we krwi | nie |
| Czarnuszka | Ograniczone dowody | ciśnienie krwi, lipidy we krwi | tak |
| Inozytol | Ograniczone dowody | lipidy we krwi | nie |
| Koenzym Q10 | Ograniczone dowody | ciśnienie krwi | tak |
| Kozieradka | Ograniczone dowody | lipidy we krwi | nie |
| Kwasy omega-3 | Ograniczone dowody | zawały i udary, lipidy we krwi | tak |
| Kwercetyna | Ograniczone dowody | ciśnienie krwi | tak |
| Ocet jabłkowy | Ograniczone dowody | lipidy we krwi | tak |
| Resweratrol | Ograniczone dowody | lipidy we krwi | tak |
| Spirulina | Ograniczone dowody | ciśnienie krwi, lipidy we krwi | tak |
| Tauryna | Ograniczone dowody | ciśnienie krwi | tak |
| Witamina K2 | Sprzeczne wyniki badań | zwapnienie naczyń, lipidy we krwi | tak |
| Astaksantyna | Badania tego nie potwierdzają | lipidy we krwi | tak |
| Chlorella | Badania tego nie potwierdzają | ciśnienie krwi, lipidy we krwi | tak |
| Kwas alfa-liponowy | Badania tego nie potwierdzają | lipidy we krwi | nie |
| Ostropest plamisty | Badania tego nie potwierdzają | lipidy we krwi | nie |
| Reishi | Badania tego nie potwierdzają | ciśnienie krwi, lipidy we krwi | tak |
| Selen | Badania tego nie potwierdzają | zawały i udary | tak |
| Witamina E | Badania tego nie potwierdzają | zawały i udary | tak |
Umiarkowanie potwierdzone
Czosnek
ciśnienie krwi · lipidy we krwi
Suplementy z czosnku obniżały ciśnienie krwi u osób z nadciśnieniem o kilka mmHg i nieco obniżały cholesterol całkowity i LDL; nie wpływały na triglicerydy.
Badani: dorośli z nadciśnieniem i z prawidłowym ciśnieniem · dorośli z nadciśnieniem, średnio 54–66 lat · dorośli zdrowi, z hiperlipidemią lub cukrzycą typu 2 (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (3)
W metaanalizie badań z placebo czosnek obniżał ciśnienie skurczowe średnio o 4,6 mmHg (10 badań). U osób z nadciśnieniem spadek był większy: o 8,4 mmHg skurczowe i 7,3 mmHg rozkurczowe; u osób z prawidłowym ciśnieniem nie był istotny.
Ried K, Frank OR, Stocks NP, Fakler P, Sullivan T. (2008). Effect of garlic on blood pressure: a systematic review and meta-analysis. BMC Cardiovascular Disorders, 8, 13. DOI 10.1186/1471-2261-8-13 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Wynik dla osób z nadciśnieniem oparty na 3–4 badaniach; część badań finansowana przez producentów.
- Finansowanie: grant RACGP i program rządu Australii (PHCRED); autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
W nowszej metaanalizie 10 badań u osób z nadciśnieniem (zwykle 8–12 tygodni) czosnek obniżał ciśnienie skurczowe o 4,2 mmHg (95% CI −5,7 do −2,7) i rozkurczowe o 3,1 mmHg. Autorzy oceniają, że efekt może być ograniczony i dotyczyć głównie wybranych grup (np. osób z otyłością, w wieku 50–60 lat).
Tang Y, Lei Y, Xu M, Tu Q, Mao X, Huang N, Jiang Q. (2025). Meta-analysis on the safety and efficacy of long-term garlic consumption as an adjunctive treatment for hypertension. Frontiers in Nutrition, 12, 1656809. DOI 10.3389/fnut.2025.1656809 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Mało badań wysokiej jakości; w 12-tygodniowych badaniach efekt nie był istotny.
- Finansowanie: Narodowa Fundacja Nauk Przyrodniczych Chin i miejskie biuro nauki w Zunyi; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
W metaanalizie badań z placebo czosnek obniżał cholesterol całkowity o 14,2 mg/dl (17 badań) i LDL o 8,2 mg/dl (bardzo duża niejednorodność, I² 93%), podnosił HDL o 2,1 mg/dl, a nie zmieniał istotnie triglicerydów.
Zhao X, Cheng T, Xia H, Yang Y, Wang S. (2024). Effects of Garlic on Glucose Parameters and Lipid Profile: A Systematic Review and Meta-Analysis on Randomized Controlled Trials. Nutrients, 16(11), 1692. DOI 10.3390/nu16111692 ↗
Finansowanie nieopisane w pracy
- Różne preparaty czosnku; efekt silniejszy w badaniach dłuższych niż 8 tygodni.
- Brak informacji o finansowaniu; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Glukomannan
lipidy we krwi
EFSA uznała, że glukomannan (co najmniej 4 g dziennie) pomaga utrzymać prawidłowy cholesterol; metaanalizy dają jednak niespójne wyniki o niskiej pewności.
Badani: ogół dorosłej populacji · m.in. cukrzyca typu 2, wysoki cholesterol, otyłość; 2 badania u zdrowych · dorośli z cukrzycą typu 2, nadwagą lub innymi stanami insulinooporności (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (3)
Według EFSA (opinia z 2009 r., przytoczona w ocenie z 2017 r.) wykazano związek przyczynowy między spożyciem glukomannanu a utrzymaniem prawidłowego poziomu cholesterolu we krwi; potrzeba co najmniej 4 g dziennie, a grupą docelową jest ogół populacji.
EFSA Panel on Food Additives and Nutrient Sources added to Food (ANS), Mortensen A, Aguilar F, Crebelli R i wsp. (2017). Re-evaluation of konjac gum (E 425 i) and konjac glucomannan (E 425 ii) as food additives. EFSA Journal, 15(6), e04864. DOI 10.2903/j.efsa.2017.4864 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Wniosek przytoczony z wcześniejszej opinii EFSA (2009), bez szczegółów badań.
- Opinia europejskiej agencji publicznej (EFSA) na zlecenie Komisji Europejskiej.
W metaanalizie 11 badań z losowaniem (334 dorosłych, 3–12 tygodni) glukomannan obniżał cholesterol całkowity, LDL i apolipoproteinę B, ale też nieco obniżał HDL i nie zmieniał triglicerydów. Pewność dowodów dla cholesterolu całkowitego i LDL oceniono jako niską.
Musazadeh V, Rostami RY, Moridpour AH, Hosseini ZB, Nikpayam O, Falahatzadeh M, Faghfouri AH. (2024). The effect of glucomannan supplementation on lipid profile in adults: a GRADE-assessed systematic review and meta-analysis. BMC Cardiovascular Disorders, 24, 545. DOI 10.1186/s12872-024-04223-0 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Bardzo duża niejednorodność (I² ok. 95%) i nieprawdopodobnie duże efekty standaryzowane (SMD ok. −3), co sugeruje problemy z danymi.
- Małe, stare badania (1984–2020), wiele z wysokim ryzykiem błędu z powodu rezygnacji uczestników.
- Brak finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
W nowszej metaanalizie 11 badań u dorosłych z zaburzeniami związanymi z insulinoopornością glukomannan łącznie nie zmieniał cholesterolu ani triglicerydów; obniżenie cholesterolu całkowitego i LDL widać było tylko w podgrupach z dawką powyżej 3 g dziennie lub krótkim stosowaniem. Pewność dowodów dla cholesterolu – bardzo niska.
Jazinaki MS, Rafiei H, Bahari H, Pahlavani N. (2026). Effects of Glucomannan on Cardiometabolic Parameters in Adults With Insulin Resistance-Related Conditions: A Systematic Review and Dose-Response Meta-Analysis. Food Science & Nutrition, 14(10), e72460. DOI 10.1002/fsn3.72460 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Wyniki podgrup mają charakter eksploracyjny.
- Brak finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Ograniczone dowody
Arginina
ciśnienie krwi
Arginina może obniżać ciśnienie krwi – średnio o ok. 6 mmHg skurczowe – ale wyniki badań bardzo się różnią, a w badaniach trwających ponad 24 dni efekt znikał. Pewność dowodów niska.
Badani: dorośli zdrowi i chorzy (m.in. z nadciśnieniem, cukrzycą, stanem przedrzucawkowym) (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 22 badań z placebo (ok. 825 dorosłych zdrowych i chorych, z prawidłowym lub podwyższonym ciśnieniem) arginina doustnie obniżała ciśnienie skurczowe o 6,4 mmHg (95% CI −8,7 do −4,1) i rozkurczowe o 2,6 mmHg. Spadku nie stwierdzono jednak w badaniach trwających dłużej niż 24 dni, przy dawkach powyżej 9 g dziennie ani u osób z otyłością. Autorzy oceniają pewność dowodów jako niską.
Shiraseb F, Asbaghi O, Bagheri R, Wong A, Figueroa A, Mirzaei K. (2022). Effect of l-Arginine Supplementation on Blood Pressure in Adults: A Systematic Review and Dose-Response Meta-analysis of Randomized Clinical Trials. Advances in Nutrition, 13(4), 1226–1242. DOI 10.1093/advances/nmab155 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Ogromna niejednorodność wyników (I² ok. 90%); wiele małych, krótkich badań.
- Brak efektu w dłuższych badaniach podważa trwałość działania.
- Bez finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Berberyna
lipidy we krwi
U osób z zaburzeniami lipidów lub cukru berberyna obniża cholesterol LDL, trójglicerydy i cukier na czczo, ale nie ciśnienie krwi. Badania są głównie z Chin, krótkie i bardzo niejednorodne.
Badani: osoby z zaburzeniami lipidów, cukrzycą lub zespołem metabolicznym · dorośli z cukrzycą typu 2, hiperlipidemią i innymi chorobami (Chiny) (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (2)
W metaanalizie 12 badań z placebo (889 osób z zaburzeniami lipidów, stanem przedcukrzycowym, cukrzycą lub zespołem metabolicznym; 300–1500 mg dziennie przez 84–140 dni) berberyna obniżała trójglicerydy (o 0,37 mmol/l), cholesterol LDL (o 0,50 mmol/l), cholesterol całkowity (o 0,45 mmol/l), cukier na czczo (o 0,52 mmol/l) i obwód talii (o 3,3 cm), ale nie zmieniała istotnie cholesterolu HDL ani ciśnienia skurczowego i rozkurczowego. Działania niepożądane nie były częstsze niż przy placebo.
Liu D, Zhao H, Zhang Y, Hu J, Xu H. (2025). Efficacy and safety of berberine on the components of metabolic syndrome: a systematic review and meta-analysis of randomized placebo-controlled trials. Frontiers in Pharmacology, 16, 1572197. DOI 10.3389/fphar.2025.1572197 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Tylko 2 z 12 badań z niskim ryzykiem błędu; bardzo duża niejednorodność wyników (I² do ok. 90%); oznaki stronniczości publikacji dla trójglicerydów.
- Badania głównie z Chin, w różnych grupach chorych – wyniki nie muszą dotyczyć osób zdrowych.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów; finansowanie z instytucji medycyny chińskiej.
W przeglądzie 7 badań z placebo (wszystkie z Chin; 0,1–1,2 g dziennie przez 12–104 tygodnie) 6 badań wykazało poprawę co najmniej jednego wskaźnika – m.in. spadek cukru na czczo, cholesterolu całkowitego i trójglicerydów (w 2 badaniach także LDL); wyniki dla HDL były niespójne.
Candrea AR, Gavrilaș LI, Frumuzachi O, Mocan A, Babotă M, Crișan G. (2026). The Integrative Role of Berberine in Gut Microbiota Modulation and Cardiometabolic Outcomes: A Systematic Review of Randomised Clinical Trials. Nutrients, 18(12), 1858. DOI 10.3390/nu18121858 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Wskaźniki metaboliczne były wynikami dodatkowymi, opisanymi bez metaanalizy; tylko 1 z 7 badań z niskim ryzykiem błędu.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów i finansowania.
Czarnuszka
ciśnienie krwi · lipidy we krwi
Czarnuszka w wielu metaanalizach nieznacznie obniżała cholesterol i ciśnienie krwi, ale jakość tych analiz jest w większości bardzo niska.
Badani: dorośli, głównie z zespołem metabolicznym, cukrzycą lub dyslipidemią · dorośli z cukrzycą typu 2, zespołem metabolicznym, NAFLD lub nadciśnieniem (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (2)
Przegląd 20 metaanaliz: w większości z nich czarnuszka obniżała cholesterol całkowity i LDL, a wyniki dla triglicerydów były niespójne, bez wpływu na HDL. Dwie metaanalizy wykazały spadek ciśnienia skurczowego i rozkurczowego. Spośród 110 ocenianych wyników 88 miało bardzo niską pewność dowodów, a żaden – wysokiej.
Li Z, Wang Y, Xu Q, Ma J, Li X, Yan J, Tian Y, Wen Y, Chen T. (2023). Nigella sativa and health outcomes: An overview of systematic reviews and meta-analyses. Frontiers in Nutrition, 10, 1107750. DOI 10.3389/fnut.2023.1107750 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Jakość metodologiczna 15 z 20 metaanaliz krytycznie niska; większość z Iranu.
- Finansowanie: Narodowa Fundacja Nauk Przyrodniczych Chin i Chińska Akademia Medycyny Chińskiej; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
W metaanalizie badań u osób z chorobami metabolicznymi czarnuszka obniżała ciśnienie skurczowe o 3,3 mmHg (95% CI −4,4 do −2,1; 13 badań) i rozkurczowe o 2,8 mmHg (95% CI −4,6 do −0,9), przy bardzo dużej niejednorodności wyników dla ciśnienia rozkurczowego (I² 98%).
Musazadeh V, Jahangir M, Mahmoudinezhad M, Faghfouri AH, Teymoori F, Anoushirvani AA, Khaleghian M. (2026). The Effect of Nigella sativa Supplementation on Cardiometabolic Health in Patients With Metabolic Diseases: A GRADE-Assessed Systematic Review and Meta-Analysis. Endocrinology, Diabetes & Metabolism, 9(2), e70207. DOI 10.1002/edm2.70207 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Autorzy ocenili pewność jako wysoką mimo niejednorodności I² 74–98%; nasza ocena jest ostrożniejsza. W części badań czarnuszkę dodawano do leków.
- Brak finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Inozytol
lipidy we krwi
U osób z zaburzeniami metabolicznymi inozytol obniżał triglicerydy i cholesterol w jednej metaanalizie, ale wyniki badań bardzo się różniły, a często podawano go z innymi składnikami.
Badani: kobiety z PCOS, kobiety po menopauzie z zespołem metabolicznym, osoby z cukrzycą (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 14 badań z losowaniem (osoby z PCOS, zespołem metabolicznym, cukrzycą typu 2 i kobiety w ciąży z nadwagą; 688–4000 mg inozytolu dziennie przez 6 tygodni do 12 miesięcy) inozytol obniżał triglicerydy (SMD −1,24, 95% CI −1,84 do −0,64), cholesterol całkowity (SMD −1,19) i LDL (SMD −1,31), ale nie zmieniał HDL. Niejednorodność wyników była bardzo duża (I² ponad 90%).
Tabrizi R, Ostadmohammadi V, Lankarani KB, Peymani P, Akbari M, Kolahdooz F, Asemi Z. (2018). The effects of inositol supplementation on lipid profiles among patients with metabolic diseases: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Lipids in Health and Disease, 17, 123. DOI 10.1186/s12944-018-0779-4 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- W wielu badaniach inozytol łączono z innymi składnikami (kwas foliowy, kwas liponowy, polifenole), więc nie da się wydzielić jego efektu.
- Bardzo duża niejednorodność (I² 92–96%); małe badania, prawie wszystkie z Włoch.
- Finansowanie z uczelni medycznej w Szirazie (Iran); autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Koenzym Q10
ciśnienie krwi
Koenzym Q10 obniżał ciśnienie skurczowe średnio o ok. 3 mmHg, głównie u osób chorych; u zdrowych i dla ciśnienia rozkurczowego efektu nie wykazano. Wyniki są mocno niejednorodne.
Badani: głównie osoby z cukrzycą typu 2, chorobami serca, nerek lub nadciśnieniem (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 45 badań z losowaniem koenzym Q10 obniżał ciśnienie skurczowe (WMD −3,34 mmHg, 95% CI −5,13 do −1,56), ale nie rozkurczowe (−0,83 mmHg, różnica nieistotna) ani tętna. Spadek ciśnienia skurczowego był istotny u osób z chorobami (−3,52 mmHg), a u zdrowych nie (−2,43 mmHg, 95% CI −7,87 do 3,01); większy przy stosowaniu dłuższym niż 8 tygodni.
Karimi M, Pirzad S, Hooshmand F, Shirsalimi N, Pourfaraji SMA. (2025). Effects of coenzyme Q10 administration on blood pressure and heart rate in adults: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. International Journal of Cardiology. Cardiovascular Risk and Prevention, 26, 200424. DOI 10.1016/j.ijcrp.2025.200424 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Bardzo duża niejednorodność wyników (I² 87–95%) i wykryta stronniczość publikacji.
- Praca podaje różne wartości tego samego wyniku w streszczeniu, tekście i tabeli (−3,34 do −3,48 mmHg).
- Część badań z zastrzeżeniami co do randomizacji i zaślepienia.
- Autorzy deklarują brak finansowania i konfliktów interesów.
Kozieradka
lipidy we krwi
U osób z cukrzycą typu 2 kozieradka obniżała cholesterol całkowity i triglicerydy oraz nieco podnosiła HDL, ale nie zmieniała LDL; jakość badań jest słaba.
Badani: dorośli z cukrzycą typu 2 (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 10 badań z losowaniem (706 osób z cukrzycą typu 2, 8–16 tygodni) kozieradka obniżała cholesterol całkowity o 18,4 mg/dl, triglicerydy o 38,4 mg/dl (duża niejednorodność, I² 86%) i podnosiła HDL o 2,3 mg/dl; LDL nie zmieniał się istotnie.
Kim J, Noh W, Kim A, Choi Y, Kim YS. (2023). The Effect of Fenugreek in Type 2 Diabetes and Prediabetes: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. International Journal of Molecular Sciences, 24(18), 13999. DOI 10.3390/ijms241813999 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Jakość badań oceniona przez autorów jako słaba; dwa badania otwarte; różne preparaty i dawki, część z dietą lub lekami.
- Finansowanie: Woosuk University (Korea); autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Kwasy omega-3
zawały i udary · lipidy we krwi
Suplementy omega-3 praktycznie nie zmniejszają ryzyka zgonu, zawału ani udaru. Mogą bardzo nieznacznie obniżać ryzyko choroby wieńcowej, za to wyraźnie obniżają trójglicerydy (o ok. 15%).
Badani: dorośli, głównie z krajów o wysokim dochodzie (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (2)
Zwiększenie spożycia EPA i DHA (głównie w kapsułkach) nie ma istotnego wpływu na zgony ogółem ani zdarzenia sercowo-naczyniowe (pewność wysoka) i prawdopodobnie niewiele zmienia w zgonach sercowych, udarach i arytmiach (pewność umiarkowana). Może nieznacznie zmniejszać ryzyko zgonu i incydentów wieńcowych – aby jedna osoba uniknęła incydentu wieńcowego, ok. 167 osób musi przyjmować omega-3 przez ok. 4 lata (pewność niska). Autorzy uznają suplementy omega-3 za prawdopodobnie nieprzydatne w zapobieganiu chorobom serca.
Abdelhamid AS, Brown TJ, Brainard JS, Biswas P, Thorpe GC, Moore HJ, Deane KHO, Summerbell CD, Worthington HV, Song F, Hooper L. (2020). Omega-3 fatty acids for the primary and secondary prevention of cardiovascular disease. Cochrane Database of Systematic Reviews, Issue 3, CD003177. DOI 10.1002/14651858.CD003177.pub5 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Badania trwały 1–7 lat i obejmowały głównie dorosłych z krajów o wysokim dochodzie; część wyników ma niską pewność.
- Autorzy nie zgłaszają konfliktów interesów; przegląd sfinansowała WHO (grupa NUGAG) i brytyjski NIHR.
Zwiększenie spożycia EPA i DHA obniża stężenie trójglicerydów we krwi o ok. 15% (średnio o 0,24 mmol/l), tym bardziej, im wyższa dawka; nie wpływa natomiast na masę ciała ani pozostałe frakcje lipidów (pewność wysoka).
Abdelhamid AS, Brown TJ, Brainard JS, Biswas P, Thorpe GC, Moore HJ, Deane KHO, Summerbell CD, Worthington HV, Song F, Hooper L. (2020). Omega-3 fatty acids for the primary and secondary prevention of cardiovascular disease. Cochrane Database of Systematic Reviews, Issue 3, CD003177. DOI 10.1002/14651858.CD003177.pub5 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Obniżenie trójglicerydów nie przełożyło się wyraźnie na mniej zawałów czy zgonów w tych samych badaniach.
- Autorzy nie zgłaszają konfliktów interesów; przegląd sfinansowała WHO (grupa NUGAG) i brytyjski NIHR.
Kwercetyna
ciśnienie krwi
Kwercetyna nieznacznie obniżała ciśnienie krwi (o ok. 3 mmHg), głównie w dawkach od 500 mg dziennie; badań było jednak niewiele.
Badani: dorośli głównie bez nadciśnienia; 100–1000 mg dziennie przez 4–10 tygodni (opis badań, nie wskazanie)
⚠ Źródło: autorzy powiązani z firmami
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 7 badań z placebo (587 osób) kwercetyna obniżała ciśnienie skurczowe o 3,0 mmHg (95% CI −5,8 do −0,3) i rozkurczowe o 2,6 mmHg. Spadek był istotny przy dawkach od 500 mg dziennie (−4,5 mmHg skurczowe), a przy niższych nie.
Serban MC, Sahebkar A, Zanchetti A, Mikhailidis DP, Howard G, Antal D i wsp. (2016). Effects of Quercetin on Blood Pressure: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Journal of the American Heart Association, 5(7), e002713. DOI 10.1161/JAHA.115.002713 ↗
⚠ Część autorów powiązana z firmami
- Tylko 7 badań; porównanie dawek pośrednie i nieistotne; znaczenie kliniczne niejasne.
- Metaanaliza bez finansowania; część autorów współpracowała z firmami farmaceutycznymi.
Ocet jabłkowy
lipidy we krwi
Ocet jabłkowy nieznacznie obniżał cholesterol całkowity w małych badaniach, bez wpływu na LDL i HDL.
Badani: dorośli z cukrzycą typu 2, dyslipidemią, otyłością i zdrowi (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 9 badań (10 grup) ocet jabłkowy obniżał cholesterol całkowity o 6,1 mg/dl (95% CI −11,0 do −1,2), ale nie zmieniał istotnie LDL ani HDL. Spadek triglicerydów i cholesterolu był wyraźniejszy u osób z cukrzycą typu 2 i przy stosowaniu dłuższym niż 8 tygodni.
Hadi A, Pourmasoumi M, Najafgholizadeh A, Clark CCT, Esmaillzadeh A. (2021). The effect of apple cider vinegar on lipid profiles and glycemic parameters: a systematic review and meta-analysis of randomized clinical trials. BMC Complementary Medicine and Therapies, 21(1), 179. DOI 10.1186/s12906-021-03351-w ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Mało badań, różne dawki (od 15 ml dziennie); część bez grupy kontrolnej otrzymującej napój.
- Brak finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Resweratrol
lipidy we krwi
Resweratrol nieznacznie obniżał cholesterol całkowity, triglicerydy i LDL, ale przy dawkach od 500 mg dziennie efekt na LDL był odwrotny.
Badani: dorośli, w tym z cukrzycą typu 2 i chorobami metabolicznymi (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 17 badań z losowaniem resweratrol obniżał cholesterol całkowity o 10,3 mg/dl, triglicerydy o 8,6 mg/dl i LDL o 5,7 mg/dl (95% CI −11,1 do −0,3), bez wpływu na HDL. Zależność od dawki była nieliniowa: przy dawkach 500 mg dziennie i wyższych wpływ na LDL był odwrotny (wzrost), a niższe dawki stosowano zwykle dłużej.
Cao X, Liao W, Xia H, Wang S, Sun G. (2022). The Effect of Resveratrol on Blood Lipid Profile: A Dose-Response Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Nutrients, 14(18), 3755. DOI 10.3390/nu14183755 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Różne dawki i czas trwania; błąd publikacji dla HDL; efekt silniejszy u osób z cukrzycą typu 2.
- Finansowanie: Narodowa Fundacja Nauk Przyrodniczych Chin i fundusze uniwersyteckie; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Spirulina
ciśnienie krwi · lipidy we krwi
Spirulina nieznacznie obniżała ciśnienie krwi, głównie u osób z nadciśnieniem; wyniki dla cholesterolu są niespójne między metaanalizami.
Badani: dorośli z nadciśnieniem, cukrzycą typu 2 lub innymi chorobami · dorośli zdrowi i z chorobami metabolicznymi, bez leków na nadciśnienie · dorośli z nadwagą lub otyłością, część z cukrzycą lub nadciśnieniem (opis badań, nie wskazanie)
⚠ 1 z 3 źródeł: autorzy powiązani z firmami
Źródła i szczegóły (3)
W metaanalizie 5 badań z losowaniem (230 osób, 1–8 g dziennie przez 2–12 tygodni) spirulina obniżała ciśnienie skurczowe o 4,6 mmHg (95% CI −8,2 do −1,0), wyraźniej u osób z nadciśnieniem (−9,2 mmHg) niż u osób z prawidłowym ciśnieniem (−2,3 mmHg). Ciśnienie rozkurczowe spadało o 4,3 mmHg (4 badania, bardzo duża niejednorodność).
Machowiec P, Ręka G, Maksymowicz M, Piecewicz-Szczęsna H, Smoleń A. (2021). Effect of Spirulina Supplementation on Systolic and Diastolic Blood Pressure: Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Nutrients, 13(9), 3054. DOI 10.3390/nu13093054 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Tylko 5 małych badań; jedno bez placebo. Spadek ciśnienia rozkurczowego o 7 mmHg podawany przez autorów dotyczy analizy po wyłączeniu jednego badania.
- Brak zewnętrznego finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
W metaanalizie 9 badań ze spiruliną (200 mg do 8 g dziennie, 8–16 tygodni) spirulina nieznacznie obniżała ciśnienie rozkurczowe (SMD −0,42), ale nie skurczowe. Nie zmieniała istotnie cholesterolu ani triglicerydów. Autorzy oceniają efekt jako mały i o ograniczonym znaczeniu klinicznym.
Pinto-Leite M, Martins D, Ferreira AC, Silva C, Trindade F, Saraiva F i wsp. (2025). The Role of Chlorella and Spirulina as Adjuvants of Cardiovascular Risk Factor Control: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomised Controlled Trials. Nutrients, 17(6), 943. DOI 10.3390/nu17060943 ↗
⚠ Część autorów powiązana z firmami
- Przeszukano tylko bazę PubMed; badania różniły się dawkami i populacjami.
- Finansowanie publiczne (fundusze UE i FCT, Portugalia) w ramach programu innowacji biznesowych; dwoje autorów zatrudnionych w firmie Sea4Us.
U dorosłych z nadwagą lub otyłością spirulina obniżała cholesterol całkowity (g −0,79; niska pewność), triglicerydy (g −0,64; niska pewność) i LDL (g −0,71; umiarkowana pewność) oraz ciśnienie rozkurczowe (g −0,73; bardzo niska pewność). Wpływ na ciśnienie skurczowe nie był istotny.
Fu Z, Zhou S, Gu X. (2025). Effects of spirulina supplementation alone or with exercise on cardiometabolic health in overweight and obese adults: a systematic review and meta-analysis. Frontiers in Nutrition, 12, 1624982. DOI 10.3389/fnut.2025.1624982 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Duża niejednorodność wyników (I² 74–93%); dla ciśnienia tylko 4 badania.
- Finansowanie z grantów Jiangxi Normal University (Chiny); autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Tauryna
ciśnienie krwi
Tauryna nieznacznie obniża ciśnienie krwi (ok. 4 mmHg skurczowe) i tętno, a u osób z niewydolnością serca poprawia pracę serca. Badania są jednak małe i bardzo zróżnicowane.
Badani: dorośli 20–89 lat, zdrowi i z chorobami serca lub nadciśnieniem (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 20 badań z losowaniem (808 osób w wieku 20–89 lat – zdrowych oraz z niewydolnością serca, nadciśnieniem, zespołem metabolicznym i innymi chorobami) tauryna obniżała ciśnienie skurczowe o 4,0 mmHg (95% CI −7,3 do −0,7), rozkurczowe o 1,4 mmHg i tętno o 3,6 uderzenia na minutę, a u osób z niewydolnością serca zwiększała frakcję wyrzutową i poprawiała wydolność.
Tzang CC, Lin WC, Lin LH, Lin TY, Chang KV, Wu WT, Özçakar L. (2024). Insights into the cardiovascular benefits of taurine: a systematic review and meta-analysis. Nutrition Journal, 23(1), 93. DOI 10.1186/s12937-024-00995-5 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Duża niejednorodność wyników (I² ok. 85% dla ciśnienia skurczowego); w jednej podgrupie chorych ciśnienie wręcz rosło.
- W 14 z 20 badań brak opisu ukrycia przydziału do grup; badania małe, część sprzed kilkudziesięciu lat.
- Finansowanie z Narodowego Szpitala Uniwersyteckiego Tajwanu i tajwańskich ministerstw nauki; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Sprzeczne wyniki badań
Witamina K2
zwapnienie naczyń · lipidy we krwi
Witamina K nie wpływa na cholesterol, ciśnienie ani stan zapalny. Dla zwapnienia tętnic wyniki są sprzeczne: jedna metaanaliza pokazała niewielkie spowolnienie, przegląd badań – brak spójnej poprawy.
Badani: głównie osoby z chorobą nerek, cukrzycą lub po menopauzie · głównie osoby starsze (średnio 55–80 lat), zdrowe i z chorobą nerek · dorośli 40–70 lat, m.in. po menopauzie, z chorobą nerek lub cukrzycą (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (3)
W metaanalizie 14 badań z losowaniem (1533 osoby; w 9 badaniach witamina K2 jako MK-7, w 4 – K1; głównie osoby z przewlekłą chorobą nerek, cukrzycą typu 2 lub kobiety po menopauzie) witamina K nieco spowalniała narastanie zwapnienia tętnic wieńcowych (4 badania, 424 osoby; różnica −17,4 punktu w skali CAC, 95% CI −34,2 do −0,6) i obniżała dp-ucMGP – wskaźnik niedoboru witaminy K w naczyniach. Sześć innych badań nie wykazało wpływu na zwapnienia naczyń i zastawek.
Li T, Wang Y, Tu WP. (2023). Vitamin K supplementation and vascular calcification: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Frontiers in Nutrition, 10, 1115069. DOI 10.3389/fnut.2023.1115069 ↗
Finansowanie nieopisane w pracy
- Wynik dla zwapnienia na granicy istotności, z 4 małych badań; łączono witaminę K1 i K2.
- Tylko 2 badania u osób zdrowych; mierzono wskaźniki zastępcze, a nie zawały czy zgony.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
W przeglądzie 9 badań z losowaniem (1589 osób, K2 w dawce 90–2000 µg lub K1 0,5–2 mg dziennie przez 6 miesięcy do 3 lat) witamina K nie zmieniała istotnie zwapnienia tętnic wieńcowych w żadnym z 3 badań (w analizie wszystkich uczestników), nie spowalniała miażdżycy (grubości ściany tętnic szyjnych) i nie wpływała spójnie na sztywność tętnic. Żadne badanie nie sprawdzało zawałów ani zgonów; autorzy stwierdzają brak dowodów na korzyść.
Vlasschaert C, Goss CJ, Pilkey NG, McKeown S, Holden RM. (2020). Vitamin K Supplementation for the Prevention of Cardiovascular Disease: Where Is the Evidence? A Systematic Review of Controlled Trials. Nutrients, 12(10), 2909. DOI 10.3390/nu12102909 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Przegląd bez metaanalizy; badania małe, głównie jednoośrodkowe i europejskie, 2 bez zaślepienia.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów i finansowania.
W metaanalizie 17 badań z losowaniem (dorośli w wieku 40–70 lat, m.in. kobiety po menopauzie, osoby z chorobami nerek i z cukrzycą; witamina K1 lub K2 przez 4–144 tygodnie) witamina K nie zmieniała cholesterolu całkowitego, LDL i HDL, trójglicerydów, ciśnienia krwi, CRP ani masy ciała; jedynie wskaźnik insulinooporności HOMA-IR nieznacznie spadł (na granicy istotności statystycznej).
Zhao QY, Li Q, Hasan Rashedi M, Sohouli M, Rohani P, Velu P. (2024). The effect of vitamin K supplementation on cardiovascular risk factors: a systematic review and meta-analysis. Journal of Nutritional Science, 13, e3. DOI 10.1017/jns.2023.106 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Różne postacie (K1 i K2) i bardzo różne dawki; dla insulinooporności duża niejednorodność wyników (I² 88%).
- Nie badano zwapnienia naczyń ani zawałów i udarów – tylko czynniki ryzyka.
- Brak finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Badania tego nie potwierdzają
Astaksantyna
lipidy we krwi
W metaanalizie 7 badań astaksantyna nie zmieniała cholesterolu ani triglicerydów.
Badani: dorośli zdrowi i z podwyższonymi triglicerydami (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 7 badań z losowaniem (280 osób, 4–20 mg dziennie) astaksantyna nie zmieniała istotnie cholesterolu całkowitego, LDL, HDL ani triglicerydów; glukoza nieznacznie, ale nieistotnie spadała.
Ursoniu S, Sahebkar A, Serban MC, Banach M. (2015). Lipid profile and glucose changes after supplementation with astaxanthin: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Archives of Medical Science, 11(2), 253–266. DOI 10.5114/aoms.2015.50960 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Mało małych badań.
- Metaanaliza bez finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Chlorella
ciśnienie krwi · lipidy we krwi
W metaanalizie 12 badań chlorella nie zmieniała ani ciśnienia krwi, ani cholesterolu i triglicerydów w porównaniu z placebo.
Badani: dorośli 20–58 lat, zdrowi i z chorobami metabolicznymi (opis badań, nie wskazanie)
⚠ Źródło: autorzy powiązani z firmami
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 12 badań z losowaniem (1,5–8 g dziennie przez 4–12 tygodni) chlorella nie różniła się od placebo w żadnym z badanych parametrów: ciśnieniu skurczowym i rozkurczowym, cholesterolu całkowitym, LDL, HDL ani triglicerydach.
Pinto-Leite M, Martins D, Ferreira AC, Silva C, Trindade F, Saraiva F i wsp. (2025). The Role of Chlorella and Spirulina as Adjuvants of Cardiovascular Risk Factor Control: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomised Controlled Trials. Nutrients, 17(6), 943. DOI 10.3390/nu17060943 ↗
⚠ Część autorów powiązana z firmami
- Uczestnicy mieli zwykle prawidłowe ciśnienie (średnio 125/78 mmHg), co mogło utrudnić wykazanie efektu; przeszukano tylko bazę PubMed.
- Finansowanie publiczne (fundusze UE i FCT, Portugalia) w ramach programu innowacji biznesowych; dwoje autorów zatrudnionych w firmie Sea4Us.
Kwas alfa-liponowy
lipidy we krwi
U osób z nadwagą kwas alfa-liponowy nie zmieniał cholesterolu ani triglicerydów; u osób z cukrzycą zmiany były zbyt małe, by miały znaczenie.
Badani: dorośli z nadwagą lub otyłością, część z nadciśnieniem lub cukrzycą · dorośli z cukrzycą typu 2 (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (2)
W metaanalizie 11 badań z losowaniem u dorosłych z nadwagą lub otyłością (704 osoby, 300–1800 mg dziennie przez 2 tygodnie do 6 miesięcy) kwas alfa-liponowy nie zmieniał triglicerydów (SMD −0,08), cholesterolu całkowitego (SMD 0,08), HDL ani LDL (SMD −0,13, 95% CI −0,40 do 0,15).
Luo Y, Zhang J, Guo H. (2025). Alpha-lipoic acid on intermediate disease markers in overweight or obese adults: a systematic review and meta-analysis. BMJ Open, 15(4), e088363. DOI 10.1136/bmjopen-2024-088363 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Tylko prace po angielsku; jedno badanie z podaniem dożylnym.
- Finansowanie z funduszy Uniwersytetu Syczuańskiego i prowincji Syczuan (Chiny); autorzy nie deklarują konfliktów interesów.
W metaanalizie 16 badań u osób z cukrzycą typu 2 kwas alfa-liponowy nie zmieniał istotnie LDL, cholesterolu całkowitego ani HDL (bardzo niska pewność dowodów); triglicerydy nieco spadały. Autorzy ocenili wszystkie zmiany jako zbyt małe, by miały znaczenie kliniczne.
Jibril AT, Jayedi A, Shab-Bidar S. (2022). Efficacy and safety of oral alpha-lipoic acid supplementation for type 2 diabetes management: a systematic review and dose-response meta-analysis of randomized trials. Endocrine Connections, 11(10), e220322. DOI 10.1530/EC-22-0322 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Duża niejednorodność wyników; analiza zależności od dawki oparta na niewielu badaniach.
- Brak finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Ostropest plamisty
lipidy we krwi
U osób z cukrzycą typu 2 sylimaryna nie zmieniała cholesterolu ani triglicerydów.
Badani: dorośli z cukrzycą typu 2 (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 5 badań z losowaniem (270 osób z cukrzycą typu 2) sylimaryna obniżała glukozę na czczo i HbA1c, ale nie zmieniała cholesterolu całkowitego (różnica −2,5 mg/dl, 95% CI −23,1 do 18,2), HDL ani triglicerydów. Autorzy podkreślają niską jakość dowodów.
Voroneanu L, Nistor I, Dumea R, Apetrii M, Covic A. (2016). Silymarin in Type 2 Diabetes Mellitus: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Journal of Diabetes Research, 2016, 5147468. DOI 10.1155/2016/5147468 ↗
Finansowanie nieopisane w pracy
- Tylko 5 małych badań, duża niejednorodność.
- Brak informacji o finansowaniu; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Reishi
ciśnienie krwi · lipidy we krwi
W metaanalizie 17 badań reishi nie zmieniało ciśnienia krwi ani cholesterolu i triglicerydów; pewność dowodów jest bardzo niska.
Badani: dorośli zdrowi, z grup ryzyka i z chorobami przewlekłymi (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 17 badań z losowaniem (971 osób zdrowych, z grup ryzyka i chorych; 200–11 200 mg dziennie przez 1–24 tygodnie) reishi nie zmieniało istotnie ciśnienia skurczowego ani rozkurczowego, cholesterolu całkowitego, LDL, HDL ani triglicerydów. Nieznacznie obniżało tętno (o ok. 4 uderzenia na minutę). Pewność wszystkich wyników oceniono jako bardzo niską.
Jafari A, Mardani H, Mirzaei Fashtali Z, Arghavan B. (2025). The Nutritional Significance of Ganoderma lucidum on Human Health: A GRADE-Assessed Systematic Review and Meta-Analysis of Clinical Trials. Food Science & Nutrition, 13(6), e70423. DOI 10.1002/fsn3.70423 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Bardzo różne preparaty i dawki; bardzo niska pewność dowodów.
- Autorzy nie otrzymali finansowania; deklarują brak konfliktów interesów.
Selen
zawały i udary
Sam selen w badaniach z losowaniem nie zmniejszał ryzyka chorób serca i naczyń ani zgonów; pewność tych dowodów jest niska.
Badani: dorośli z populacji ogólnej i z grup ryzyka; wiele badań u starszych osób (opis badań, nie wskazanie)
⚠ Źródło: autorzy powiązani z firmami
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 43 badań z losowaniem (selen osobno lub w mieszankach antyoksydantów; badania trwające co najmniej 24 tygodnie) selen przyjmowany osobno nie był związany z ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych, zgonów z ich powodu, nowotworów ani zgonów ogółem; jakość dowodów dla samego selenu oceniono jako niską (GRADE).
Jenkins DJA, Kitts D, Giovannucci EL, Sahye-Pudaruth S, Paquette M, Blanco Mejia S, Patel D, Kavanagh M, Tsirakis T, Kendall CWC, Pichika SC, Sievenpiper JL. (2020). Selenium, antioxidants, cardiovascular disease, and all-cause mortality: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. American Journal of Clinical Nutrition, 112(6), 1642–1652. DOI 10.1093/ajcn/nqaa245 ↗
⚠ Część autorów powiązana z firmami
- Szczegółowe wyniki dla samego selenu tylko w materiałach dodatkowych; mało długich badań i niespójne wyniki.
- Choroby serca nie były głównym celem wielu badań; mało zdarzeń.
- Finansowanie z funduszu Canada Research Chair; główny autor otrzymywał środki na badania od sieci Loblaws (właściciel sieci aptek sprzedającej suplementy).
Witamina E
zawały i udary
Witamina E nie zmniejszała ogólnego ryzyka udaru: nieco obniżała ryzyko udaru niedokrwiennego, ale zwiększała ryzyko groźniejszego udaru krwotocznego.
Badani: dorośli z populacji ogólnej i z chorobami serca; dawki od 50 mg do 800 IU (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 9 badań z placebo (118 765 osób) witamina E nie zmieniała ryzyka udaru ogółem (RR 0,98, 95% CI 0,91–1,05). Zmniejszała ryzyko udaru niedokrwiennego o 10% (RR 0,90; 1 udar mniej na 476 osób), ale zwiększała ryzyko udaru krwotocznego o 22% (RR 1,22; 1 udar więcej na 1250 osób). Autorzy przestrzegają przed powszechnym stosowaniem witaminy E w zapobieganiu udarom.
Schürks M, Glynn RJ, Rist PM, Tzourio C, Kurth T. (2010). Effects of vitamin E on stroke subtypes: meta-analysis of randomised controlled trials. BMJ, 341, c5702. DOI 10.1136/bmj.c5702 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Badania z różnymi dawkami i populacjami (prewencja pierwotna i wtórna); część bez zaślepienia.
- Brak finansowania tej analizy; autorzy deklarują brak powiązań finansowych z zainteresowanymi firmami.