Witamina K2
Forma witaminy K (menachinon), rozpuszczalnej w tłuszczach; w suplementach najczęściej jako MK-7.
Na co działa, a na co nie
Sprzeczne wyniki badań
Serce i krążenie
zwapnienie naczyń · lipidy we krwi
Witamina K nie wpływa na cholesterol, ciśnienie ani stan zapalny. Dla zwapnienia tętnic wyniki są sprzeczne: jedna metaanaliza pokazała niewielkie spowolnienie, przegląd badań – brak spójnej poprawy.
Badani: głównie osoby z chorobą nerek, cukrzycą lub po menopauzie · głównie osoby starsze (średnio 55–80 lat), zdrowe i z chorobą nerek · dorośli 40–70 lat, m.in. po menopauzie, z chorobą nerek lub cukrzycą (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (3)
W metaanalizie 14 badań z losowaniem (1533 osoby; w 9 badaniach witamina K2 jako MK-7, w 4 – K1; głównie osoby z przewlekłą chorobą nerek, cukrzycą typu 2 lub kobiety po menopauzie) witamina K nieco spowalniała narastanie zwapnienia tętnic wieńcowych (4 badania, 424 osoby; różnica −17,4 punktu w skali CAC, 95% CI −34,2 do −0,6) i obniżała dp-ucMGP – wskaźnik niedoboru witaminy K w naczyniach. Sześć innych badań nie wykazało wpływu na zwapnienia naczyń i zastawek.
Li T, Wang Y, Tu WP. (2023). Vitamin K supplementation and vascular calcification: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Frontiers in Nutrition, 10, 1115069. DOI 10.3389/fnut.2023.1115069 ↗
Finansowanie nieopisane w pracy
- Wynik dla zwapnienia na granicy istotności, z 4 małych badań; łączono witaminę K1 i K2.
- Tylko 2 badania u osób zdrowych; mierzono wskaźniki zastępcze, a nie zawały czy zgony.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
W przeglądzie 9 badań z losowaniem (1589 osób, K2 w dawce 90–2000 µg lub K1 0,5–2 mg dziennie przez 6 miesięcy do 3 lat) witamina K nie zmieniała istotnie zwapnienia tętnic wieńcowych w żadnym z 3 badań (w analizie wszystkich uczestników), nie spowalniała miażdżycy (grubości ściany tętnic szyjnych) i nie wpływała spójnie na sztywność tętnic. Żadne badanie nie sprawdzało zawałów ani zgonów; autorzy stwierdzają brak dowodów na korzyść.
Vlasschaert C, Goss CJ, Pilkey NG, McKeown S, Holden RM. (2020). Vitamin K Supplementation for the Prevention of Cardiovascular Disease: Where Is the Evidence? A Systematic Review of Controlled Trials. Nutrients, 12(10), 2909. DOI 10.3390/nu12102909 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Przegląd bez metaanalizy; badania małe, głównie jednoośrodkowe i europejskie, 2 bez zaślepienia.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów i finansowania.
W metaanalizie 17 badań z losowaniem (dorośli w wieku 40–70 lat, m.in. kobiety po menopauzie, osoby z chorobami nerek i z cukrzycą; witamina K1 lub K2 przez 4–144 tygodnie) witamina K nie zmieniała cholesterolu całkowitego, LDL i HDL, trójglicerydów, ciśnienia krwi, CRP ani masy ciała; jedynie wskaźnik insulinooporności HOMA-IR nieznacznie spadł (na granicy istotności statystycznej).
Zhao QY, Li Q, Hasan Rashedi M, Sohouli M, Rohani P, Velu P. (2024). The effect of vitamin K supplementation on cardiovascular risk factors: a systematic review and meta-analysis. Journal of Nutritional Science, 13, e3. DOI 10.1017/jns.2023.106 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Różne postacie (K1 i K2) i bardzo różne dawki; dla insulinooporności duża niejednorodność wyników (I² 88%).
- Nie badano zwapnienia naczyń ani zawałów i udarów – tylko czynniki ryzyka.
- Brak finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Dawkowanie
- Standard
- Wystarczające spożycie witaminy K wg EFSA: 70 µg dziennie dla dorosłych (ustalone dla witaminy K1 – dla K2 brak wystarczających danych). W badaniach stosowano 90–2000 µg K2 (MK-7) dziennie
- Uwagi
- MK-7 wchłania się lepiej niż witamina K1 i niż MK-4. Witamina K rozpuszcza się w tłuszczach – K1 z roślin wchłania się do 3 razy lepiej z tłuszczem.
Źródła (2)
EFSA ustaliła wystarczające spożycie (AI) witaminy K jako filochinonu (K1) na 1 µg/kg masy ciała dziennie, czyli 70 µg dziennie dla dorosłych (także w ciąży i laktacji); dla menachinonów (K2) dane o spożyciu, wchłanianiu i działaniu uznano za niewystarczające. MK-7 wchłania się lepiej niż wolny filochinon i niż MK-4; tłuszcz w posiłku zwiększa wchłanianie filochinonu z gotowanych roślin nawet trzykrotnie.
EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA). (2017). Dietary reference values for vitamin K. EFSA Journal, 15(5), e04780. DOI 10.2903/j.efsa.2017.4780 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- AI dotyczy tylko witaminy K1; dla K2 nie ustalono wartości referencyjnych.
- Opinia z 2017 r.; dane o wchłanianiu z małych badań o różnym schemacie.
W 9 badaniach z losowaniem nad witaminą K a chorobami serca stosowano witaminę K2 (MK-7) w dawkach od 90 µg do 2000 µg dziennie oraz K1 od 500 µg do 2 mg dziennie, przez 6 miesięcy do 3 lat.
Vlasschaert C, Goss CJ, Pilkey NG, McKeown S, Holden RM. (2020). Vitamin K Supplementation for the Prevention of Cardiovascular Disease: Where Is the Evidence? A Systematic Review of Controlled Trials. Nutrients, 12(10), 2909. DOI 10.3390/nu12102909 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Dawki z badań nad naczyniami, głównie małych i jednoośrodkowych.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów i finansowania.
Dobre połączenia
Brak opisanych dobrych połączeń.
Złe połączenia
Brak opisanych złych połączeń.
Skutki uboczne i bezpieczeństwo
Toksyczność: Wg EFSA nie ustalono górnego limitu spożycia witaminy K – w badaniach z witaminą K1 do 10 mg dziennie przez miesiąc nie obserwowano działań niepożądanych. W badaniach nad naczyniami krwionośnymi działania niepożądane nie były częstsze niż przy placebo.
Przeciwwskazania
- Leki przeciwzakrzepowe z grupy antagonistów witaminy K (np. warfaryna, acenokumarol) – witamina K, zwłaszcza MK-7, osłabia ich działanie.
Leki
- Leki przeciwzakrzepowe z grupy antagonistów witaminy K (np. warfaryna, acenokumarol) osłabia działanie leku – Witamina K znosi działanie tych leków; w badaniu z acenokumarolem MK-7 był ok. 2,5 raza silniejszy od witaminy K1.
Przyjmujesz leki? Brak wpisu nie oznacza braku interakcji – źródła często ich nie badały. Wszystkie interakcje
Źródła (2)
SCF (2003), przytoczony przez EFSA, nie stwierdził działań niepożądanych przy suplementacji witaminy K1 do 10 mg dziennie przez miesiąc i uznał, że nie ma podstaw do ustalenia górnego limitu spożycia. Warfaryna blokuje cykl witaminy K, a w badaniu z acenokumarolem (lekiem przeciwzakrzepowym) MK-7 był ok. 2,5 raza silniejszy od witaminy K1 w znoszeniu jego działania (130 vs 315 µg dziennie).
EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA). (2017). Dietary reference values for vitamin K. EFSA Journal, 15(5), e04780. DOI 10.2903/j.efsa.2017.4780 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Ocena bezpieczeństwa opiera się na nielicznych badaniach u ludzi (SCF 2003) – samej opinii SCF nie czytaliśmy.
- Badanie z acenokumarolem było małe (12 osób).
W 6 badaniach z losowaniem, które raportowały działania niepożądane (547 osób), nie były one częstsze przy witaminie K niż w grupach kontrolnych (RR 0,92). W jednym badaniu u dializowanych pacjentów przyjmujących leki przeciwzakrzepowe doszło do 36 poważnych krwawień, ale nie powiązano ich z witaminą K2.
Li T, Wang Y, Tu WP. (2023). Vitamin K supplementation and vascular calcification: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Frontiers in Nutrition, 10, 1115069. DOI 10.3389/fnut.2023.1115069 ↗
Finansowanie nieopisane w pracy
- Badania głównie u osób z przewlekłą chorobą nerek lub cukrzycą; nie wszystkie raportowały działania niepożądane.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów.