Żeń-szeń
Korzeń roślin z rodzaju Panax (głównie żeń-szeń koreański i amerykański), stosowany tradycyjnie „na siły” i zmęczenie.
Na co działa, a na co nie
Ograniczone dowody
Stres i nastrój
zmęczenie i wypalenie
Żeń-szeń może nieco zmniejszać przewlekłe zmęczenie, ale badań jest mało, dotyczyły głównie osób chorych, a efekt pojawiał się dopiero przy dawkach od 1000 mg i stosowaniu dłuższym niż 6 tygodni.
Badani: głównie osoby z przewlekłym zmęczeniem (m.in. nowotworowym, w stwardnieniu rozsianym) (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 4 badań z placebo (ok. 430 osób – m.in. z przewlekłym zmęczeniem nowotworowym, stwardnieniem rozsianym lub przewlekłym zmęczeniem o nieznanej przyczynie, w jednym badaniu zdrowi dorośli) żeń-szeń zmniejszał zmęczenie (SMD 0,34, 95% CI 0,16–0,52). Efektu nie było przy dawkach poniżej 1000 mg dziennie i stosowaniu krótszym niż 6 tygodni.
Bach HV, Kim J, Myung SK, Cho YA. (2016). Efficacy of Ginseng Supplements on Fatigue and Physical Performance: a Meta-analysis. Journal of Korean Medical Science, 31(12), 1879–1886. DOI 10.3346/jkms.2016.31.12.1879 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Tylko 4 badania; autorzy sami uznają dowody za niewystarczające.
- Finansowanie z grantu Narodowego Centrum Onkologii Korei; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Sprzeczne wyniki badań
Wytrzymałość
Wyniki są sprzeczne: metaanaliza 8 badań u zdrowych osób nie pokazała poprawy wydolności, a nowsza metaanaliza wskazała na lepszą wytrzymałość – przy niskiej pewności dowodów.
Badani: zdrowi dorośli, w tym studenci · dorośli (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (2)
W metaanalizie 8 badań z placebo u zdrowych osób (350–3000 mg dziennie przez 4–8 tygodni; testy na cykloergometrze i test Wingate) żeń-szeń nie poprawiał wydolności fizycznej (SMD −0,01, 95% CI −0,29 do 0,27).
Bach HV, Kim J, Myung SK, Cho YA. (2016). Efficacy of Ginseng Supplements on Fatigue and Physical Performance: a Meta-analysis. Journal of Korean Medical Science, 31(12), 1879–1886. DOI 10.3346/jkms.2016.31.12.1879 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Małe badania (14–57 osób); różne gatunki żeń-szenia i testy wysiłkowe.
- Finansowanie z grantu Narodowego Centrum Onkologii Korei; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Przegląd parasolowy 19 metaanaliz przytacza metaanalizę z 2022 r., według której żeń-szeń poprawiał wytrzymałość wysiłkową u dorosłych (pewność dowodów wg GRADE niska), oraz metaanalizę z 2016 r. bez wpływu na wydolność fizyczną (pewność bardzo niska).
Li Z, Wang Y, Xu Q, Ma J, Li X, Tian Y, Wen Y, Chen T. (2023). Ginseng and health outcomes: an umbrella review. Frontiers in Pharmacology, 14, 1069268. DOI 10.3389/fphar.2023.1069268 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Wynik o wytrzymałości przytoczony za metaanalizą Ikeuchi 2022, której nie czytaliśmy; większość metaanaliz w przeglądzie jest krytycznie niskiej jakości.
- Finansowanie z programu Chińskiej Akademii Nauk Medycyny Chińskiej; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Dawkowanie
- Standard
- W badaniach nad zmęczeniem i wydolnością 350–3000 mg dziennie (najczęściej 1000–2000 mg) przez 4–12 tygodni
- Uwagi
- Dawki poniżej 1000 mg dziennie i stosowanie krótsze niż 6 tygodni nie zmniejszały istotnie zmęczenia.
Źródła (1)
W 12 badaniach z placebo stosowano od 350 do 3000 mg żeń-szenia dziennie (najczęściej 1000–2000 mg) przez 4–12 tygodni; zmęczenie zmniejszały dawki od 1000 mg dziennie i stosowanie dłuższe niż 6 tygodni.
Bach HV, Kim J, Myung SK, Cho YA. (2016). Efficacy of Ginseng Supplements on Fatigue and Physical Performance: a Meta-analysis. Journal of Korean Medical Science, 31(12), 1879–1886. DOI 10.3346/jkms.2016.31.12.1879 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Mało małych badań; różne gatunki żeń-szenia.
- Finansowanie z grantu Narodowego Centrum Onkologii Korei; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Dobre połączenia
Brak opisanych dobrych połączeń.
Złe połączenia
Brak opisanych złych połączeń.
Skutki uboczne i bezpieczeństwo
- łagodny Dolegliwości żołądkowo-jelitowe – Dyskomfort brzucha, zaparcia, niestrawność – najczęstsze działania niepożądane.
- umiarkowany Krwawienia – Opisywano m.in. krwawienia z dróg rodnych i podskórne oraz krew utajoną w kale.
- łagodny Bezsenność, kołatanie serca, ból głowy, zaczerwienienie twarzy
Toksyczność: W metaanalizach nie opisano poważnych działań niepożądanych; ich jakość metodologiczna była jednak niska.
Przyjmujesz leki? Brak wpisu nie oznacza braku interakcji – źródła często ich nie badały. Wszystkie interakcje
Źródła (1)
W 10 metaanalizach raportujących bezpieczeństwo najczęstsze były dolegliwości żołądkowo-jelitowe (dyskomfort brzucha, zaparcia, niestrawność, krew utajona w kale); opisywano też krwawienia (z dróg rodnych, podskórne), neutropenię, wysypkę, ból głowy, bezsenność, kołatanie serca i zaczerwienienie twarzy. Poważnych działań niepożądanych nie zgłoszono.
Li Z, Wang Y, Xu Q, Ma J, Li X, Tian Y, Wen Y, Chen T. (2023). Ginseng and health outcomes: an umbrella review. Frontiers in Pharmacology, 14, 1069268. DOI 10.3389/fphar.2023.1069268 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- 5 z 19 metaanaliz niskiej, a 14 krytycznie niskiej jakości (AMSTAR-2); działania niepożądane opisywane głównie opisowo.
- Finansowanie z programu Chińskiej Akademii Nauk Medycyny Chińskiej; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.