Suplopedia · Cel
Stres i nastrój
Codzienny stres, napięcie, samopoczucie i nastrój.
Brak efektów dla wybranych filtrów.
Zestawienie
| Suplement | Dowody | Obszar | Badano też zdrowych |
|---|---|---|---|
| Guarana | Ograniczone dowody | zmęczenie i wypalenie | nie |
| Koenzym Q10 | Ograniczone dowody | zmęczenie i wypalenie | tak |
| Kwasy omega-3 | Ograniczone dowody | depresja, lęk | tak |
| L-teanina | Ograniczone dowody | depresja, lęk | nie |
| Magnez | Ograniczone dowody | niepokój i napięcie | tak |
| NAC | Ograniczone dowody | depresja | nie |
| Różeniec górski | Ograniczone dowody | zmęczenie i wypalenie | tak |
| Witamina D3 | Ograniczone dowody | depresja, lęk | tak |
| Żeń-szeń | Ograniczone dowody | zmęczenie i wypalenie | tak |
| GABA | Sprzeczne wyniki badań | niepokój i napięcie | tak |
Ograniczone dowody
Guarana
zmęczenie i wypalenie
U osób z chorobą nowotworową guarana zmniejszała zmęczenie w jednej metaanalizie, ale dowody są niskiej jakości, a wcześniejsza analiza nie znalazła efektu.
Badani: osoby z chorobą nowotworową, głównie rakiem piersi (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 5 badań (269 osób z chorobą nowotworową, głównie rakiem piersi; przeważnie 75–100 mg guarany dziennie, najdłużej przez 90 dni) guarana zmniejszała zmęczenie związane z nowotworem (SMD −0,77, 95% CI −1,34 do −0,21), przy dużej niejednorodności (I² 78%) i niskiej pewności dowodów (GRADE). Wcześniejsza metaanaliza innego zespołu nie znalazła efektu.
Maselli-Schoueri JH, Aguiar Junior PN, del Giglio A. (2024). Natural supplementation to effectively treat cancer-induced fatigue: evidence of a meta-analysis on the use of guaraná. Revista da Associação Médica Brasileira, 70(10), e20240528. DOI 10.1590/1806-9282.20240528 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Mało małych badań; część włączonych danych to abstrakt i nieopublikowane wyniki; dwa badania z wynikiem negatywnym pominięto z braku danych.
- Starszy autor współtworzył część włączonych badań nad guaraną.
- Brak finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Koenzym Q10
zmęczenie i wypalenie
Koenzym Q10 umiarkowanie zmniejszał zmęczenie, głównie u osób z chorobami przebiegającymi ze zmęczeniem; u zdrowych wynik nie był istotny. Badań jest niewiele i są niejednorodne.
Badani: m.in. fibromialgia, zespół przewlekłego zmęczenia, SM; 3 badania u zdrowych (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 13 badań z placebo (1126 osób, dawki 30–500 mg dziennie przez 4–24 tygodnie) koenzym Q10 zmniejszał zmęczenie (g Hedgesa −0,40, 95% CI −0,64 do −0,16). U osób chorych efekt był istotny (−0,43), u zdrowych nie (−0,35, 95% CI −0,76 do 0,05). Działał sam koenzym Q10, ale nie preparaty złożone; większe dawki i dłuższe stosowanie wiązały się z większym efektem.
Tsai IC, Hsu CW, Chang CH, Tseng PT, Chang KV. (2022). Effectiveness of Coenzyme Q10 Supplementation for Reducing Fatigue: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Frontiers in Pharmacology, 13, 883251. DOI 10.3389/fphar.2022.883251 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Umiarkowanie duża niejednorodność (I² 69,5%); bardzo różne choroby i skale zmęczenia.
- W ponad połowie badań pewne zastrzeżenia co do ryzyka błędu.
- Finansowanie z tajwańskiego ministerstwa nauki, szpitala uniwersyteckiego i towarzystwa naukowego; jedna osoba z zespołu założyła firmę InnovaRad (bez związku z suplementami).
Kwasy omega-3
depresja · lęk
U osób z depresją lub chorobami omega-3 z przewagą EPA może nieco łagodzić objawy depresji i lęku. U zdrowych osób nie wykazano wpływu na niepokój, a wyniki badań bardzo się różnią.
Badani: głównie osoby z depresją · różne grupy: osoby z chorobami (w tym dzieci z ADHD) i zdrowe (opis badań, nie wskazanie)
⚠ 1 z 2 źródeł: autorzy powiązani z firmami
Źródła i szczegóły (2)
W metaanalizie 26 badań z placebo (2160 osób, głównie z depresją) omega-3 łagodziło objawy depresji w niewielkim stopniu (SMD −0,28). Korzyść dawały preparaty z samym EPA lub z co najmniej 60% EPA w dawce EPA do 1 g dziennie; preparaty z przewagą DHA nie działały. Wyniki badań bardzo się różniły (I² 75%).
Liao Y, Xie B, Zhang H, He Q, Guo L, Subramanieapillai M, Fan B, Lu C, McIntyre RS. (2019). Efficacy of omega-3 PUFAs in depression: A meta-analysis. Translational Psychiatry, 9, 190. DOI 10.1038/s41398-019-0515-5 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Nie dało się uwzględnić wielu źródeł niejednorodności (nasilenie depresji, płeć, BMI, wyjściowy poziom omega-3); tylko 2 badania z przewagą DHA.
- Dotyczy głównie osób z rozpoznaną depresją, często przyjmujących leki przeciwdepresyjne.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów; finansowanie z Narodowej Fundacji Nauk Przyrodniczych Chin.
W metaanalizie 19 badań (2240 osób) omega-3 wiązało się z mniejszym nasileniem objawów lęku (Hedges g 0,37, 95% CI 0,08–0,67), ale tylko u osób z rozpoznaniami klinicznymi (g 0,51). U osób bez chorób efektu nie było (g −0,01). Istotny efekt dawały dawki co najmniej 2000 mg dziennie.
Su KP, Tseng PT, Lin PY, Okubo R, Chen TY, Chen YW, Matsuoka YJ. (2018). Association of Use of Omega-3 Polyunsaturated Fatty Acids With Changes in Severity of Anxiety Symptoms: A Systematic Review and Meta-analysis. JAMA Network Open, 1(5), e182327. DOI 10.1001/jamanetworkopen.2018.2327 ↗
⚠ Część autorów powiązana z firmami
- Bardzo różne grupy (m.in. dzieci z ADHD, osoby po urazach, z chorobą Parkinsona) i ogromna niejednorodność wyników (I² 90%), na którą wpływały pojedyncze odstające badania.
- Małe badania; autorzy zalecają ostrożność przy przenoszeniu wyników na praktykę.
- Finansowanie z publicznych grantów (Tajwan, Japonia); jedna osoba z zespołu otrzymywała darowizny od firmy Morinaga Milk Industry niezwiązane z tą pracą.
L-teanina
depresja · lęk
U osób z zaburzeniami psychicznymi L-teanina dodana do leczenia łagodziła niektóre objawy, ale to pojedyncze małe badania. W jedynym badaniu z zaburzeniem lękowym nie zmniejszyła lęku bardziej niż placebo.
Badani: dzieci i dorośli z zaburzeniami psychicznymi (m.in. schizofrenia, ADHD, depresja) (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W przeglądzie 11 badań z losowaniem (827 osób przyjmujących L-teaninę, w wieku 9–45 lat, z zaburzeniami psychicznymi; najczęściej 200–450 mg dziennie przez 6–10 tygodni) L-teanina dodana do leczenia zmniejszała niektóre objawy w schizofrenii i ADHD, a w jednym badaniu dodana do sertraliny zwiększała odsetek remisji depresji (68% wobec 32%). W jedynym badaniu z zaburzeniem lękowym uogólnionym nie zmniejszała lęku bardziej niż placebo.
Moshfeghinia R, Sanaei E, Mostafavi S, Assadian K, Sanaei A, Ayano G. (2024). The effects of L-theanine supplementation on the outcomes of patients with mental disorders: a systematic review. BMC Psychiatry, 24, 886. DOI 10.1186/s12888-024-06285-y ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Przegląd bez metaanalizy; po 1–4 małe badania na zaburzenie.
- Streszczenie pracy podaje poprawę w zaburzeniach lękowych, ale opisane w pełnym tekście badanie z zaburzeniem lękowym uogólnionym nie wykazało różnicy – opieramy się na pełnym tekście.
- Bez finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Magnez
niepokój i napięcie
Może nieco łagodzić łagodny niepokój i objawy napięcia przedmiesiączkowego, ale badania są słabej jakości, a efekt placebo był w nich duży.
Badani: osoby z łagodnym niepokojem lub napięciem przedmiesiączkowym (opis badań, nie wskazanie)
⚠ Źródło: autorzy powiązani z firmami
Źródła i szczegóły (1)
Spośród 18 badań u osób podatnych na niepokój korzystny wpływ magnezu na odczuwany niepokój zgłosiło 4 z 8 badań u osób z łagodnym niepokojem i 4 z 7 u kobiet z zespołem napięcia przedmiesiączkowego; nie wykazano efektu w lęku poporodowym, a żadne badanie nie mierzyło odczuwanego stresu zwalidowaną skalą. Jakość badań była niska, a efekt placebo duży.
Boyle NB, Lawton C, Dye L. (2017). The Effects of Magnesium Supplementation on Subjective Anxiety and Stress – A Systematic Review. Nutrients, 9(5), 429. DOI 10.3390/nu9050429 ↗
⚠ Powiązania z producentami (finansowanie lub autorzy)
- Część pozytywnych badań była niepublikowana lub podawała magnez razem z innymi składnikami (witamina B6, wyciąg z głogu), więc nie da się oddzielić efektu samego magnezu.
- Przegląd systematyczny bez metaanalizy; brak badań u osób bez podatności na niepokój.
- Wyszukiwanie literatury dla dwóch autorów sfinansował Sanofi (producent suplementów magnezu), który udostępnił też dane z 3 niepublikowanych badań; jedna osoba z zespołu zasiada w radzie doradczej Sanofi Consumer Healthcare.
NAC
depresja
Jako dodatek do leczenia NAC w części metaanaliz łagodziła objawy depresji, ale wyniki są niespójne, a badania dotyczyły osób leczonych psychiatrycznie.
Badani: dorośli z depresją lub chorobą dwubiegunową, NAC jako dodatek do leków (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
Przegląd przeglądów systematycznych zebrał niespójne wyniki: metaanaliza 5 badań z placebo (574 osoby) wykazała złagodzenie objawów depresji przy NAC dodanej do leczenia; inna metaanaliza (3 badania) nie znalazła wpływu na objawy depresji w chorobie afektywnej dwubiegunowej i tylko mały efekt w depresji; kolejne dwa przeglądy oceniły wyniki jako mieszane lub niejednoznaczne.
Ooi SL, Green R, Pak SC. (2018). N-Acetylcysteine for the Treatment of Psychiatric Disorders: A Review of Current Evidence. BioMed Research International, 2018, 2469486. DOI 10.1155/2018/2469486 ↗
Finansowanie nieopisane w pracy
- Przegląd przeglądów bez własnej metaanalizy; wyniki dotyczą NAC jako dodatku do leczenia, nie stosowania samodzielnego.
- Brak informacji o finansowaniu; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Różeniec górski
zmęczenie i wypalenie
Różeniec może łagodzić zmęczenie psychiczne związane ze stresem – tak wypadły 3 z 5 małych badań – ale wszystkie miały poważne błędy metodologiczne. Wyniki są niepewne.
Badani: osoby ze zmęczeniem związanym ze stresem, lekarze na dyżurach, studenci w sesji (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W przeglądzie 5 badań z losowaniem nad zmęczeniem psychicznym (m.in. zmęczenie związane ze stresem, praca na nocnej zmianie, sesja egzaminacyjna; 100–576 mg dziennie przez 1 dzień do 4 tygodni) 3 badania wykazały korzyść różeńca – np. mniejsze wypalenie i lepszą uwagę po 576 mg przez 28 dni – a 2 nie pozwalały na ocenę efektu. Autorzy uznają dowody za sprzeczne i niejednoznaczne.
Ishaque S, Shamseer L, Bukutu C, Vohra S. (2012). Rhodiola rosea for physical and mental fatigue: a systematic review. BMC Complementary and Alternative Medicine, 12, 70. DOI 10.1186/1472-6882-12-70 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Wszystkie badania z wysokim lub niejasnym ryzykiem błędu; część analiz tylko dla osób, które ukończyły badanie, i niezwalidowane skale zmęczenia.
- Przegląd z 2012 r. – nowsze badania mogą zmieniać obraz.
- Finansowanie z kanadyjskich funduszy publicznych i rolniczych (Alberta); autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Witamina D3
depresja · lęk
Witamina D3 może nieco łagodzić objawy depresji, zwłaszcza u osób z depresją, ale tylko w krótszych badaniach – w trwających ponad pół roku efektu nie było. Na lęk nie działała.
Badani: dorośli z depresją i bez (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 31 badań z losowaniem (24 189 dorosłych) każde 1000 IU witaminy D3 dziennie wiązało się z niewielkim zmniejszeniem objawów depresji (SMD −0,32, 95% CI −0,43 do −0,22), silniejszym u osób z depresją (SMD −0,57). Efekt był widoczny w badaniach trwających do 24 tygodni, ale nie w dłuższych. Witamina D3 nie zmniejszała nasilenia lęku (7 badań) ani nie poprawiała jakości życia.
Ghaemi S, Zeraattalab-Motlagh S, Jayedi A, Shab-Bidar S. (2024). The effect of vitamin D supplementation on depression: a systematic review and dose–response meta-analysis of randomized controlled trials. Psychological Medicine, 54(15), 3999–4008. DOI 10.1017/S0033291724001697 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Ogromna niejednorodność wyników (I² 98%); 14 z 31 badań z wysokim ryzykiem błędu.
- Autorzy oceniają pewność dowodów jako umiarkowaną, ale efekt znikał w badaniach dłuższych niż 24 tygodnie, a u osób bez niedoboru witaminy D był nieistotny – stąd nasza niższa ocena.
- Autorzy deklarują brak konfliktów interesów i finansowania.
Żeń-szeń
zmęczenie i wypalenie
Żeń-szeń może nieco zmniejszać przewlekłe zmęczenie, ale badań jest mało, dotyczyły głównie osób chorych, a efekt pojawiał się dopiero przy dawkach od 1000 mg i stosowaniu dłuższym niż 6 tygodni.
Badani: głównie osoby z przewlekłym zmęczeniem (m.in. nowotworowym, w stwardnieniu rozsianym) (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W metaanalizie 4 badań z placebo (ok. 430 osób – m.in. z przewlekłym zmęczeniem nowotworowym, stwardnieniem rozsianym lub przewlekłym zmęczeniem o nieznanej przyczynie, w jednym badaniu zdrowi dorośli) żeń-szeń zmniejszał zmęczenie (SMD 0,34, 95% CI 0,16–0,52). Efektu nie było przy dawkach poniżej 1000 mg dziennie i stosowaniu krótszym niż 6 tygodni.
Bach HV, Kim J, Myung SK, Cho YA. (2016). Efficacy of Ginseng Supplements on Fatigue and Physical Performance: a Meta-analysis. Journal of Korean Medical Science, 31(12), 1879–1886. DOI 10.3346/jkms.2016.31.12.1879 ↗
Finansowanie publiczne lub non-profit
- Tylko 4 badania; autorzy sami uznają dowody za niewystarczające.
- Finansowanie z grantu Narodowego Centrum Onkologii Korei; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Sprzeczne wyniki badań
GABA
niepokój i napięcie
Wyniki badań nad GABA i stresem są niespójne – część pomiarów wskazywała na mniejszą reakcję stresową, część nie, a odczuwany stres zwykle się nie zmieniał.
Badani: głównie zdrowi młodzi i w średnim wieku dorośli (opis badań, nie wskazanie)
⚠ Źródło: autorzy powiązani z firmami
Źródła i szczegóły (1)
W przeglądzie badań nad stresem większość mierzyła reakcje układu nerwowego (zmienność rytmu serca, kortyzol), z wynikami częściowo korzystnymi, a częściowo przeciwnymi; wpływ na subiektywnie odczuwany stres był zwykle nieistotny. W 8-tygodniowym badaniu z ryżem z GABA poprawa spokoju po 4 tygodniach nie utrzymała się do końca badania.
Hepsomali P, Groeger JA, Nishihira J, Scholey A. (2020). Effects of Oral Gamma-Aminobutyric Acid (GABA) Administration on Stress and Sleep in Humans: A Systematic Review. Frontiers in Neuroscience, 14, 923. DOI 10.3389/fnins.2020.00923 ↗
⚠ Powiązania z producentami (finansowanie lub autorzy)
- Bardzo małe badania (często 7–30 osób), różne produkty i dawki; przegląd bez metaanalizy.
- W 11 z 14 badań autorzy byli zatrudnieni w firmach; pierwsza autorka przeglądu pracuje w Unileverze, który pokrył opłatę za publikację.
Popularne, ale brak danych (4)
Te suplementy bywają reklamowane w tym celu, ale nie mamy rzetelnych, sprawdzonych przez nas badań u ludzi. Nie oceniamy ich – ani na plus, ani na minus.
- 5-HTP – Reklamowany na poprawę nastroju.
- Fenyloalanina – Reklamowana na nastrój i koncentrację.
- L-tryptofan – Reklamowany na poprawę nastroju.
- Melisa – Reklamowana na uspokojenie i łagodzenie napięcia.