NAC
Pochodna aminokwasu cysteiny, z której organizm wytwarza glutation; w Polsce znana głównie jako lek rozrzedzający wydzielinę, a w suplementach reklamowana na nastrój i wydolność.
Na co działa, a na co nie
Ograniczone dowody
Stres i nastrój
depresja
Jako dodatek do leczenia NAC w części metaanaliz łagodziła objawy depresji, ale wyniki są niespójne, a badania dotyczyły osób leczonych psychiatrycznie.
Badani: dorośli z depresją lub chorobą dwubiegunową, NAC jako dodatek do leków (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
Przegląd przeglądów systematycznych zebrał niespójne wyniki: metaanaliza 5 badań z placebo (574 osoby) wykazała złagodzenie objawów depresji przy NAC dodanej do leczenia; inna metaanaliza (3 badania) nie znalazła wpływu na objawy depresji w chorobie afektywnej dwubiegunowej i tylko mały efekt w depresji; kolejne dwa przeglądy oceniły wyniki jako mieszane lub niejednoznaczne.
Ooi SL, Green R, Pak SC. (2018). N-Acetylcysteine for the Treatment of Psychiatric Disorders: A Review of Current Evidence. BioMed Research International, 2018, 2469486. DOI 10.1155/2018/2469486 ↗
Finansowanie nieopisane w pracy
- Przegląd przeglądów bez własnej metaanalizy; wyniki dotyczą NAC jako dodatku do leczenia, nie stosowania samodzielnego.
- Brak informacji o finansowaniu; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Ograniczone dowody
Wytrzymałość
W części małych badań NAC wydłużała czas wysiłku do wyczerpania, ale wyniki są niespójne, a wiele badań podawało ją dożylnie.
Badani: zdrowi mężczyźni i sportowcy wytrzymałościowi (opis badań, nie wskazanie)
Źródła i szczegóły (1)
W przeglądzie 16 badań kontrolowanych (232 mężczyzn, zdrowych lub trenujących) czas do wyczerpania wydłużył się w 3 z 6 badań, które go mierzyły; VO2max poprawiło się tylko w 1 z 4 badań. NAC zwiększała poziom glutationu, ale nie wpływała wyraźnie na markery stanu zapalnego ani uszkodzenia mięśni. Ze względu na dużą różnorodność badań autorzy nie wykonali metaanalizy.
Fernández-Lázaro D, Domínguez-Ortega C, Busto N, Santamaría-Peláez M, Roche E, Gutiérez-Abejón E, Mielgo-Ayuso J. (2023). Influence of N-Acetylcysteine Supplementation on Physical Performance and Laboratory Biomarkers in Adult Males: A Systematic Review of Controlled Trials. Nutrients, 15(11), 2463. DOI 10.3390/nu15112463 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Brak metaanalizy; 5 z 16 badań z NAC podawaną dożylnie, co nie odpowiada stosowaniu suplementu.
- Brak zewnętrznego finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Dawkowanie
- Standard
- W badaniach psychiatrycznych zwykle 2000–2400 mg dziennie (zakres 2000–3600 mg); w badaniach u sportowców najczęściej 1200 mg dziennie doustnie, przez 1 dzień do 3 tygodni
- Uwagi
- Hiszpańska agencja bezpieczeństwa żywności (AECOSAN) zaproponowała limit 300 mg NAC dziennie w suplementach diety – dawki z badań są wielokrotnie wyższe. W Polsce acetylocysteina jest też lekiem; przy chorobach przewlekłych skonsultuj stosowanie z lekarzem.
Źródła (2)
W badaniach nad zaburzeniami psychicznymi stosowano zwykle 2000–3600 mg NAC dziennie (badano też do 6000 mg); autorzy przeglądu wskazują 2000–2400 mg dziennie jako zakres skuteczny i dobrze tolerowany, zawsze jako dodatek do standardowego leczenia.
Ooi SL, Green R, Pak SC. (2018). N-Acetylcysteine for the Treatment of Psychiatric Disorders: A Review of Current Evidence. BioMed Research International, 2018, 2469486. DOI 10.1155/2018/2469486 ↗
Finansowanie nieopisane w pracy
- Przegląd przeglądów systematycznych, bez własnej metaanalizy.
- Brak informacji o finansowaniu; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
W 16 badaniach kontrolowanych u zdrowych mężczyzn i sportowców najczęstszą doustną dawką NAC było 1200 mg dziennie; dawki wynosiły od 20 do 140 mg/kg masy ciała, a suplementacja trwała od 1 dnia do 21 dni. Hiszpańska agencja AECOSAN zaproponowała limit 300 mg NAC dziennie w suplementach diety.
Fernández-Lázaro D, Domínguez-Ortega C, Busto N, Santamaría-Peláez M, Roche E, Gutiérez-Abejón E, Mielgo-Ayuso J. (2023). Influence of N-Acetylcysteine Supplementation on Physical Performance and Laboratory Biomarkers in Adult Males: A Systematic Review of Controlled Trials. Nutrients, 15(11), 2463. DOI 10.3390/nu15112463 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Tylko mężczyźni; część badań z podaniem dożylnym; krótkie interwencje.
- Brak zewnętrznego finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
Dobre połączenia
Brak opisanych dobrych połączeń.
Złe połączenia
Brak opisanych złych połączeń.
Skutki uboczne i bezpieczeństwo
- łagodny Dolegliwości żołądkowo-jelitowe – Najczęstsze: dyskomfort w brzuchu, zgaga, wzdęcia, nudności, wymioty, biegunka; częstsze przy wyższych dawkach.
- łagodny Inne objawy – Pojedyncze zgłoszenia: ból głowy, wysypka, zmęczenie, bezsenność, zawroty głowy.
Toksyczność: W badaniach klinicznych doustna NAC była dobrze tolerowana, bez poważnych działań niepożądanych; liczba i nasilenie objawów ubocznych rosły z dawką.
Przeciwwskazania
- Przyjmowanie nitratów (np. nitrogliceryny) – ryzyko niedociśnienia.
Leki
- Nitraty i inne leki rozszerzające naczynia (np. nitrogliceryna) nasila działanie leku – NAC silnie nasila działanie nitratów, co grozi spadkiem ciśnienia krwi.
- Paracetamol, leki przeciwnowotworowe niejasne – Opisywano możliwość interakcji; przy tych lekach zalecana ostrożność.
Przyjmujesz leki? Brak wpisu nie oznacza braku interakcji – źródła często ich nie badały. Wszystkie interakcje
Źródła (2)
Wszystkie główne przeglądy systematyczne oceniły doustną NAC jako dobrze tolerowaną. Najczęstsze były łagodne dolegliwości żołądkowo-jelitowe; inne objawy (ból głowy, wysypka, zmęczenie, bezsenność) zgłaszano pojedynczo. NAC może wchodzić w interakcje z paracetamolem i lekami przeciwnowotworowymi oraz silnie nasila działanie nitratów, co grozi niedociśnieniem.
Ooi SL, Green R, Pak SC. (2018). N-Acetylcysteine for the Treatment of Psychiatric Disorders: A Review of Current Evidence. BioMed Research International, 2018, 2469486. DOI 10.1155/2018/2469486 ↗
Finansowanie nieopisane w pracy
- Dane o bezpieczeństwie zebrane z przeglądów badań psychiatrycznych, głównie kilkutygodniowych.
- Brak informacji o finansowaniu; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.
W 16 badaniach u mężczyzn nie zgłoszono poważnych działań niepożądanych. Przy dawkach powyżej 20 mg/kg masy ciała występowały wzdęcia, dyskomfort w brzuchu, nudności, świąd lub zaczerwienienie skóry; ich liczba i nasilenie rosły z dawką.
Fernández-Lázaro D, Domínguez-Ortega C, Busto N, Santamaría-Peláez M, Roche E, Gutiérez-Abejón E, Mielgo-Ayuso J. (2023). Influence of N-Acetylcysteine Supplementation on Physical Performance and Laboratory Biomarkers in Adult Males: A Systematic Review of Controlled Trials. Nutrients, 15(11), 2463. DOI 10.3390/nu15112463 ↗
Bez finansowania; autorzy bez konfliktów interesów
- Bardzo krótkie badania (1–21 dni); część z podaniem dożylnym.
- Brak zewnętrznego finansowania; autorzy deklarują brak konfliktów interesów.